Thursday, 8 January 2026

Nau pai awlsam dan i hre duh em?

 - Joel Lairemsanga


     Pasal nei hlim i ni a, nau pai mai theih loh hlauhnain a man mek che em? In inneihna pawh a lo rei ve ta a, nau i la pai mai loh avangin i indawm kun mek em? Lo lungngai lutuk lo phawt teh. Engkim bul leh tawp chu Pathian a nih rualin tun tumah hian mihring thiamna hmanga chi thlah malsawmna dawngtu i nih theih dan tur sawi kan tum dawn a ni. 


     A hmasa berah chuan hei hi hria ila - Duh hun hunah a rai theih ngawt loh tih hi. Hmeichhe tan rai theih hun bi bik a awm a, chu chu fertile day tih a ni a, a awmzia chu chi bawmin chi a rawn chhuahtir hun tihna a ni a, 'ovulation period' an ti bawk. Chi bawmin chi a rawn chhuahtir loh chuan a rai theih loh tihna a nih chu. 


     Rai thei tura chi bawmin chi a rawn chhuahtir hun Ovulation Period hriat hi a pawimawh hle. A hriat dan awlsam ber chu -  i chhut lawk dan atanga thla bi i neih leh hun tur thlen hma ni 12 atanga ni 16 inkarah khan ovulation period hi a thleng thin. Thla bi i neih inkarah ni 28 atanga ni 30 a tla thin a nih chuan thla bi i neih tan atanga chhiarin ni 10-na atanga ni 18-na inkarah rai theihna chance a sang hle tih hriat a, hman tangkai tum tur a ni. Mithiamte chuan hemi hun chhung na na na chuan nupa nun hi ni tin vawi khat emaw vawi hnih emaw tal hman ngei ngei tur a ni an ti. 


     Tuna kan sawi tak man thiam lo tan chuan chi bawm atanga chi lo chhuah hun hriat dan a awm ve bawk a, chungte chu:-


* Tai dinglamah emaw veilamah emaw na riai riai a rawn awm thin.

* Serh atangin tui fim leh hnang a chhuak fo bawk.

* Nupa nun hman chakna a lo zual sawt thei bawk. 


Hetiang hi a lo awm a nih chuan ovulation period a ni thei tih hriata nupaa hun hlu bawhpelh loh tum tur a ni. 


     Ei leh in hrisel hian naupai chungchangah pawh nghawng a lo nei pha vek mai. Rai tumna rilru put lai chuan ei leh in hrisel leh tha ei a, in uar tur a ni a, a bikin thlaihnah - antam hel ei te, broccoli te ei uar tur a ni. Apple te, balhla te, serthlum te, artui chhum, bawnghnute, bawnghnute thur khal, theite, khawkherh, dal, be lam reng reng, chhangphut leh buh te hi ei uar hle tur a ni. 


     Dawr-a zawrh awlsam taka ei mai theih kamram te, chawhmeh rep lam hrim hrim te, thil thlum te, cold drink te hi ei a, in loh tur a ni. Ei leh in hrisel leh tha chuan thalbe tuihnang awm zat tur dik tak a siam chhuak a, naute hrisel neihna kawng awlsam a ni.


     Rai tum hmeichhia reng reng chuan Folic Acid an ei ngei ngei tur a ni a, nitin mcg 400 tal ei hi duhthusam a ni nghe nghe. Mithiamte chuan folic acid hi rai hmaa ei tan hi a tha a, rai tirh thlenga ei bawk tur a ni an ti. Hei hian naute piangsual tur a veng a, naute hrisel tha neihna a ni bawk.


     Hmeichhe thau lutuk tan rai a harsa hle. Mi thau lutuk emaw, mi cher lutukah emaw chuan pangti peng thununtu thalbe tuihnang a lo inbuktawk lo thin a, hei hian ovulation a tikhawtlai thin. Ni tin darkar chanve tal zawi muangin ke-a kal thin tur a ni a, hautak lutuk lovin taksa zikmar leh taksa sawizawi kalpui bawk tur a ni a, ei leh in-a inhrek vak leh nasa taka taksa sawizawi vak vak te tih loh tur a ni thung.


     Rilru hah hian chhul hnathawh thlengin nghawng a nei. Rilru a hah lutuk chuan chi bawmin chi a siam chhuak lo hial thei a, hmeichhe thla bi neih a su-kuk vek thei bawk. 


     Ni khat chhungin darkar 7 atanga darkar 8 tal muthilh tur a ni a, zanah phone hman tlem bawk tur. Muang dam dapin chuap fan tawpa thawk lak luih fo tur a ni a, bing taka ngaihtuahna sawizawi fo a tha bawk. Ngaihtuahna dam leh muang cherh chawrh put hi taksa hriselna kawng pawimawh tak a ni.


     Nau pai awlsamna atan leh nau hrin awlsam nan te, fa hrisel neihna atan te-a thil pawimawh, sawi hmaih hauh loh tur chu meizial zuk loh hi a ni a, a zu mek nih pawhin sim hmak tur a ni. Zu in pawh thil hlauhawm tak, nghawng a neih nasatzia sawi chhuah sen loh hial khawpa tha lo a ni a, doctor-te chawh ni lo damdawi reng reng mahni thu-a ei mai mai loh bawk tur a ni. Tih loh tur kan sawi te hian hmeichhe chi insiam tur a titlem thei a, a siam chhuah pawh a hrisel lovin naute hrisel lo neih thlengin nghawng a nei thei a ni.


     Thuk tak taka serh kua hi silfai loh tur a ni a, chemical product hman miah loh bawk tur. Nupa nun hman zawhah minute 10-15 chhung zangthala mut hahdam tur a ni a, rei tak chhung khup tawm miah loh bawk tur a ni.


     Thla bi (period) neih a mumal loh emaw, period neihin a na viau emaw, period neih hun a tlai tial tial emaw a nih chuan hmeichhe lam thiam bik doctor- Gynecologist pan vat tur a ni. Chi bawma bawk te reuh te te tam tawk awm natna (PCOS) te, thyroid natna te, zunthlum natna te hian rai theih lohna te a thlen ve theih avangin doctor pan ngei ngei tur a ni bawk. 


     Naute pai kawngah hian hmeichhia chauhin mawh a phur lo va, a pasal pawhin tih tur tam tak a nei ve. Raipuar pasal nih tum te chuan ei tur hrisel an ei uar ve tur a ni a, meizial zuk leh zu in bansan hmak a tul bawk. Kekawrte thawl hak uar tur a ni a, tui luma inbual te uar loh tur niin lum pe chhuak thei khawl leh digital hmanrua hnaih chilh loh bawk tur a ni. Kan sawi te hi zawm a nih chuan baw (sperm) hrisel a lo insiam thei a, naute hrisel tha neihna kawng pawimawh tak a ni pha ve hial tih hriat a tha. 


     Hmeichhia kum 35 aia naupang i nih a, i pasal nena awm tlang in nih bawk a, in inneih atanga kum 1 hnuah pawh i rai hauh lo a nih chuan doctor pan a hun tih hriain thlaphang mai lovin doctor pan ang che. Chutiang bawkin kum 35 aia upa i nih a, kum 1 hnuah pawh nau i la pai loh chuan doctor pan ngei ngei tur tih i lo hre dawn nia. Hetia kan sawi avang hian thlaphang taka awm tur tihna a ni lo a, enkawlna ho leh mawlmang tak hmangin mi tam tak chuan nau an pai zui ta fo tih hi hriat tur a ni. 


     Nupa tam tak chuan nunphung pangngaia hun an hman laiin awlsam takin nau an pai a, fa duhawm tak an hring mai thin. Mi thenkhat te erawh naute awt ngawih ngawiha hun hmang mek, raipuar hming sawi rik ruala thikna rilru hial pu khawpa rai chak hmeichhe khawngaihthlak tam tak an awm ve bawk. 


     Naute la pai ve mai lo i nih pawhin dawhthei tak leh rilru hrisel tak pu chungin awm hram hram la, tawngtaina nen engkim chunga roreltu hnenah dilna lo thlen zel la, tuna kan han sawi tak thu tlem te zawm chungin hun lo hmang la, i tana tha tur chu a la rawn inher chhuak ngei ang. 




No comments:

Post a Comment