- Joel Lairemsanga
Lirthei thenkhat chu hun engemaw bik atana siam a ni a, a then te chu rim taka chhawr tura duan a ni. Mite thinlunga thi tawh lo tur leh cham reng tawh tur, siam chhuah a nih tawh loh hnu pawha ''Legend' ti-a koh theih tur khawpa kawng engkima tha leh tlo em em a awm bawk. Chutianga lirthei tha chungchuang, Legend tling pha hial chu eng dang ni lovin, kum tam tak India sipaite leh mi nawlpuite innghahna lo ni tawh thin - SHAKTIMAN TRUCK ngei mai kha a ni.
''He truck zet hi chu kawng awm miah lohnaah pawh a kal thei zel a, lei pawh awm lo mah se lui a dai kai thei a, sipai huaisente chauh thlen phak pawh thleng ve zel thei lirthei tha a lo ni e'' ti-a sipaite'n tawngkam an lo chhak chhuah tam tak zinga pakhat lek atang pawh hian Shaktiman that zia leh lo ropui zia, kawng tluang pangngai kher lo pawha kal thei, kawng chhia ngam ber lirthei - ''Real King of Off-Road'' a nih zia a lang chiang hle. A hming 'Shaktiman Truck' tih awmzia chu ''Truck Chak Tak'' tihna a ni nghe nghe.
Kum 1947-a India-in British awpna atanga zalenna a hmuh khan sipaite hman tur lirthei chak leh rintlak, tlo em em tur a mamawh nghal a, chumi atan chuan German Company MAN nen thawh dunna thuthlung a ziak nghal vat bawk. Germany Company MAN hi a lampum chu - ''Maschinenfabrik Augsburg-Nurnberg'' tih a ni deuh duah a, company lar leh tha em em, tun thlenga ritphur chi lirthei chak leh awm khauh siam kawnga Company lar ber pakhat a la ni reng nghe nghe.
MAN company remtihnain India hian kum 1958 atang khan Madhya Pradesh-a Vehicle Factory Jabalpur (VFJ)-ah sipaite hman tur lirthei awmkhauh leh hnawksak ber bur ni lo tur tawka lian - medium-duty military grade truck siam hna a thawk tan ta a, kum 45 chhung zet Shaktiman truck hi sipaite mamawh zat azir zela siam chhuah reng a ni a, kum 2005-ah khan a siam chhuah hna hi tih tawp a lo ni ta thung. He kum 45 chhung hian shaktiman truck hi 75,000 chuang zet siam chhuah a ni.
Chutia India-in truck tha elkhen a lo siam chhuah takah chuan beisei ang ngeiin India sipaite mamawh thiar velna lirthei tangkai ber a ni nghal chat a, kum 1965, kum 1971 leh kum 1999-a indona thlengah te khan Shaktiman hian tha a thawh hnemin a che tha hle a, sipai thiar velna atan te, ralthuam chi hrang hrang thiarna atan te, laipui hnuhna atan te, chaw leh chawhmeh, tuialhthei leh damlo enkawlna hmanrua thlenga thiar velna atan hman a ni.
Kawng engkimah tha an tih em avangin sipaite chuan - ''Shaktiman hi awm lo ngat sela chuan operation tam zawkah hian India hian hnehna kan chang hauh lo ang.'' tiin fakna thu an lo chhak chhuak fo tawh thin a, hetia a hmang nasa ber leh belchiang nasa ber sipaite meuh thu-kau-chheh hian lirthei tha chungchuang a nih zia a lantir chiang hle.
A engine hian diesel a hmang a, 6-cylinder DI diesel a ni a, a Horse Power hi 145 a ni. RPM hniam takah pawh Torque 430+Nm a nei. 5-speed manual leh 2-speed transfer case a nei a, mizote hriat thiam zawng leh ngaihsan em em special gear chak tha elkhen a nei tihna a ni. Duhthlan turin 4x4 leh 6x6 nei chi siam a ni bawk. Shaktiman hian darkar khatah Km.100 a tlan thleng hman a, hei hi a top speed a ni. A tuialhthei bawmah hian diesel Litre 70 a leng a, diesel litre 1 hian Km.13-a hla a thlen thei nia ngaih a ni bawk. Ton 10-a rit phur tura duan a ni nain a siamtute ruahman aia rit daih pawh hnehsawh takin a tlanpui vang vang thei a ni.
Tlo tur leh awmkhauh tura duan a nih angin multi-leaf spring suspension a nei a, extra thick ladder frame chassis a nei bawk. Sipaite'n an hman lai chuan tire bawl tha tak tak vuah a ni a, hei vang hian diak leh nal a ngam phah zual em em a, a khan a san em avangin hmun khawkrawkah a chet tlat theih phah em em bawk.
Kawng tha pangngaia tlanna atan Two-Wheel-Drive High (2H gear) a nei a, kawng nal leh huh, diak chhe em em leh vur hmuna tlanna atan Four-Wheel-Drive High (4H gear) a nei a, tlang khawkrawk leh hmun phi-hrit lawnna atan leh rit tak tak phurhna atan Four-Wheel-Drive Low (4L gear) a nei leh thlap bawk. 45 degree-a awihah awlsam takin a lawn kai zung zung thei a, hmun vawt em em -20 degree-ah a che vel thei ang bawkin hmun lum leh tawrh har khawpa lum uap tak +45 degree-ah pawh a che tla thei leh zel bawk. Tui thuk tak tak pawh chhiatpui miah lovin a kal kai thei a, vur nalah te, lung hmunah te, thlalerah te leh ramhnuai dum hmunah pawh a che tla thei vek a, hei vang hian lirthei namai lo tak, ''Lirthei te Lalpa'' ti hiala koh a nih phah ta a ni. ''A lenna tawk zawh tur lei a awm phawt chuan Shaktiman chu a kal thei zel a; kawng a awm hauh lo a nih pawhin Shaktiman chu a kal thei tho'' tiin India sipaite'n fiamthu an thawh fo thin.
Kan sawi tawh angin India sipaite'n Shaktiman hi an hmang tangkaiin an hmang rim hle a, sipai leh ei tur thiarna atan te, laipui chi hrang hrang hnuhna atan te, tuialhthei phurhna atan te, inbiakpawhna hmanrua thiar sawnna atan te, bomb mit nei kah chhuahna atan te, damlo phurhna atan leh lei dawh tur thiartu atan te tangkai taka hman a ni thin. Kargil Indonaah khan Feet 18,000-a sanga awm India sipaite hman tur silaimu pe tura han lawnkaitu chu Shaktiman Truck ngei mai hi a ni. Hetih lai hian hmelma silaimu leng tawn hlauh avangin Helicopter thlawhtir ngam a ni lo a, chuvangin Shaktiman hian huaisen takin hna ropui a hlen ta bik a ni.
Kum 2000 a lo her chhuak a, thiamna thar a lo chhuak ve zel bawk a, sipaite'n lirthei che rang zawk leh chuan nuam zawk, tuialthei heh lo zawk, braking system tha leh chak zawk an duh thu an sawi chhuak a, hei hi hriain India chuan a sipaite hman turin Tata 4x4 leh 6x6 truck te, Ashok Leyland Stallion leh Mahindra MM550 leh Gypsy chu Shaktiman thlakna atan a hmang ta a; nimahsela lirthei azawnga ropui ber nihna a hauh - ''Legend'' dinhmun meuh chu tun thlengin an la luahlan sak ta lo a ni.
Sipaite'n an hman tawh loh miau avangin shaktiman thahnem tak chu mi nawlpui hman atan lilam a ni ta a, rang lutukin contractor leh thing tum thiara ei zawngte'n an inchuh zo rang hle; a chhan chu a hlutna leh a chhawrnahawmna an hriat chian em vang a ni. Lilam tirh lamah chuan shaktiman pakhat hi Rs. Nuai 1.5 atanga Nuai 3 inkarah an hralh deuh ber a, tuaihnum leh chei tharte chu Rs. Nuai 5 atanga Nuai 12 thlenga hralh te a ni thung. Thing phur tur atan liau liaua an tihdanglam te phei chu Rs.Nuai 18 atanga Nuai 30 man hial a ni pha nghe nghe.
Thing tum lian pui pui thiarna atan rim taka hman a ni zui ta a, hemi atana a thatna em em chu - torque chak tak a neih avangin fuat a ngah a, thing tum rit tak tak phur pawhin kawng mumal lo leh awihpang pawh a lawn thei a, kawng zimah a leng thei zel a, a enkawl a awlsamin a spare part man a tlawm em em bawk. Rit hnuhna atan te, hydraulic chakna hmanga a thil phurh bun thei tur leh lirthei hnuhna atana tihdanglam te a awlsam em em bawk a ni.
Mi nawlpui kuta a lo tlak takah chuan hmun hrang hrangah hman a ni zui ta a ,a bikin Mizoram, Nagaland, Manipur, Meghalaya, Arunachal Pradesh, Uttarakhand, Sikkim, Jammu & Kashmir leh Ladakh-ah te an hmang uar zual hle. India ram pawnah chuan Nepal, Bhutan, Afghanistan leh Sri Lanka-ah te an hmang uar ve hle bawk.
Ram hnuai pikah pawh ni rawh se, Ft.60 zeta sei thing tum lian pui pui hnehsawh takin a phur a, iron rod, cement, steel leh in sakna khawl hrawl pui pui te, buhfai bag tam tak te, LPG cylinder leh kawng siamna hmanrua te hmun hrang hrang leh thingtlang kilkhawr, kawng awm mumal lohnaah thlengin a thiar lut thei a, hei vang hian a neitute lawmna a thlen chiang em a, a upa tawh hle chungin chawlh a hmu meuh lo a ni ber e. Hetiang khawpa lirthei tangkai leh rintlak a nih avang hian amah thununa khalhtu tualchhung mi te chuan zah leh chhuang takin - ''Shaktiman meuh tlan theih tawh lohnaah chuan eng lirthei mah an tlan thei lo tih a chiang hle'' tiin an sawi hial thin.
Mi nawlpuiin tangkai takin hmang mah se harsatna an tawk ve tho a - Lirthei chak leh awmkhauh a nih avangin a chet velna leh a talna lamah thingtlang kawng tam tak chu a tihchhiat phah niin an sawi. A chak em a, a phur zo tho alawm tih vangin thingzai tur thing lian pui pui an phurhtir thin avangin chet sualna a thleng fo bawk. An chhawr rim em avang leh an enkawl uluk tawk loh avangin a brake-in a zawh loh avanga chet sualna a thleng zauh zauh bawk. Hei hi mi nawlpui atanga sawiselna awm chu a ni deuh ber a, han ngaihtuah chian chuan amah ngawr ngawr sawiselna ai mahin a chak lutuk avang zawka a neitute duhamna zawk sawiselna a ni ber awm e. Chhiatna thlen chang awm mahse Shaktiman hian a ropuina leh hmingthanna a chan phah hauh lo a, ngaihnep a hlawh phah chuang reng reng lo bawk.
Shaktiman hi lirthei satliah a ni ngawt lo a, thawnthu leh hriatrengna hlu tak takin a phuar khawm mihring siam thil nung a ni ber zawk. Indona hmunah te, hmun kilkhawr leh damdawi inah te sipai a thiar kual a, tlang sang takah pawh an ei tur a thlen a, chhanchhuah ngaia awm te him takin a chhan chhuak thin bawk. Vawiin thlengin sipaite chuan - ''Kawng a tawp chiah hian Shaktiman chu a tlan tan dawn chauh tihna a ni. Raltuthei thir awmkhauh ang maiin a tlo a, huaisen takin a hawi pir vah bawk thin'' tiin an lo fak chiam tawh thin nghe nghe.
Hmun tam takah chuan shaktiman nei phate kha mi nawlpui chunglama ngaih an lo ni hial thin a, sakhaw thenkhat betute chuan an sakhaw thiltihnaah an la lut a, pawl thenkhatin an pawl chhinchhiahna atan leh au hlaah te hial an seng lut bawk. Amah ngaisangtu mi tam tak chuan hming hrang hrang an phuahsak hial bawk a- ''Tlangram Lalpa' tih te; ''Tlangrama Truck Ropui Ber'' tih te; ''Thing phurtu Sakei' tih te; ''Kawng chhhia te lek lek nuih mai mai lirthei'' tih te; ''Off-road Lalpa'' tih te a ni nawk hlawm. Tun thlengin Shaktiman che vel chu hmuhnawm tiin thlirtu pawh an la tam thin hle.
Kum 2005-ah khan a thar siam chhuah hna tih tawp a lo ni tawh a, Sorkar-in lirthei upa tawh tak te hman zui a phal tawh lo bawk a; nimahsela kum 50 chuang zeta upa tawh Shaktiman thahnem tak chuan hmun hrang hrangah an pute tan rim tak leh tha tho takin hna an la thawk mek reng chu a nih si hi. A hunlaia lo khalh thin sipai driver pension tawh tam tak chuan - ''Keini chu kan lo upat ve hnuah kan tha a lo zuai ta a; nimahsela Shaktiman erawh zawng a tar ve thei lo a nih ber hi'' tiin an sawi.
Shaktiman hi lirthei satliah a ni ngawt lo a, indona leh inremna inkar dawh zawmtu, sipai leh mi nawlpui inkar zar zawmtu, hun liam tawh leh hun lo la awm tur thui zawmtu pawimawh a ni. Indona tualzawl leh tlang chhengchhe em em, ralthuam leh thingtum suihzawm tlattu lirthei hlu a ni tak zet. Mi nawlpui kutah hian lirthei hluihlawn tawh angin a tlu lut ngawt lo va, lirthei lo piang nawn leh angin a rawn inlar a ni ber zawk e.
Hetiang khawpa lirthei tha leh tlo, chhawrnahawm leh hlu, ngaihsanawm chanchin hi heti hian a hmawr han bawk ta ila, min hnial an tam lo hle turah i ngai ang.
''Lirthei tha chungchuang, ''Kawng chhe Lalpa'' chu SHAKTIMAN ngei hi a lo ni.
No comments:
Post a Comment