- Joel Lairemsanga
Haihawt hi kum bithliah bik awm lova eng kumah pawh neih theih a ni. "Haihawt" kan tih hian hun rei lo te chhung emaw, zing tak-a hriatrengna hloh emaw hi a ni ber a, mi haihawt chuan thil hming a theihnghilh thut a, thil thleng a hre rei lo a, a tih tum a mangnghilh a, hriat tur pawimawh a theihnghilh hmin der thei bawk.
Taksa leh rilru lama hah rimtawng avang te, kum upat avang te-a haihawt hi chu a nasa ngai lo tlangpui a; nimahsela zing taka haihawt fo te chu an ni tin hnathawh a buaiphah thei a, mahni inrintawkna an hloh phah thei hial bawk. Chuvangin haihawt hi nuih liampui mai lova fimkhurpui hle tur a lo ni a, inenkawl dan thlenga hriat tum tur a lo ni hial zawk.
Chhan hrang hrang avangin mi hi a lo haihawt thei a, taksa leh rilru lama hah rimtawng avang te, mut hilh tlem avang te, ngaihtuahna hman tawk loh avang te leh tum khatah hna tam tak thawh avang te-in a lo awm thei. Thluak hi kan hman rim nasat lutuk chuan hriat tur pawimawh a lo khawl khawm tha thei lo a ni awm e.
Kum upaah te chuan an thluak hnathawh a lo muang ta deuh a, hei vang hian an haihawt duh deuh. Rilru nguina (depression) avang te, vitamin tlakchham avang te, thyroid lama harsatna avang te, thluak mang natna (dementia) te hian haihawt hi an tizual hle thei bawk. Kum naupangah chuan rilru chi-aina (anxiety) te, digital hmanrua khawih leh en nasat lutuk avang leh mut tlem avang te-in haihawt hi awlsam taka neih theih a ni ve thung.
Haihawt enkawlna kawnga pawimawh ber chu a chhan hriat chhuah hi a ni a, kan sawi tawh angin nunphung vanga neih theih a ni tlangpui a, chuvangin nunphung thlak danglam hian kawng ro a su em em a ni.
• Ni tin darkar 7 atanga darkar 8 mut-hilh ngei ngei tum tur. Hei hian thluak hnathawh a pui dawn a, thluak a lo chak sawt dawn a ni.
• Omega-3 fatty acids, antioxidant leh vitamin pai tam - sangha, thei leh thlai hnahte hi thluak chakna atan ei tam tur a ni.
• Taksa sawizawi hian thuaka thisen lut a tipung thei a, thluak a chak sawt bawk a, chuvangin ni tin taksa sawizawi thin tur a ni.
• Lehkha chhiar te, thluak hman ngai infiamna khelh te, thil thar zir te, ni tin thil hriat belh te hian thluak chau mai tur a veng a, chuvangin thluak chak nei turin hetiang thil hi tih zel tur a ni.
Thil chin dawk lak tha tak tak heng - tih tur ziah lawk te, phone-a thil chhinchhiah te, a hmunah chat chat thil dah thin te hian haihawt zual zel tur a veng thei. Tawngtaina hman te, fianrial hun hman te, muangchanga thawk lak fo te hian rilru leh taksa hah rimtawng lutuk tur a tinep thei a, haihawt nei tan chuan hei hi zawm tlat tur a ni bawk.
Ni tin nunphung tibuai khawpa haihawt hi a nasat tawh chuan doctor pan vat tur a ni a, doctor chuan a chhan ni thei zawngin vitamin B12 tlakchham vang a ni em, thyroid lamah dik lo a awm em tih te a lo dap ang. Kum upate zingah chuan rang taka enkawl leh rilru sawizawi hian hriatrengna hloh natna neih tur lakah a veng thei bawk a, kum upa haihawt te ngat hi chu en liam mai mai loh tur a ni. Rilru hah avang leh rilru nguai avanga haihawt te chu counselling hmanga enkawl dam theih an ni.
Haihawt hi mihring nunphunga bet a ni ve a; amaherawhchu a nasat chuan thil tha lo lian zawk a thlen thei tih hriain nuih liampui mai lova nunphung hrisel leh inkaihhruaina tha hnuaiah enkawl vat tur a ni.
Nunphung hrisel neih te, taksa hahdam hun siam te, chaw tha leh hrisel ei te, rilru leh ngaihtuahna hrisel put te hian ngaihtuahna hriam a thlen thei a, heng hi zawm hram tum tur a ni. A pawimawh ber chu dawhtheihna leh ngaihtuahna dik put hi a ni a, hei hian mahni inrintawkna leh muang dam dapa hringnun hmachhawn turin min pui thei a, hriatrengna tha min neihtir thei bawk. Haihawt hi awmze nei taka enkawl a nih chuan nun ralmuang leh nun duhawm zawk a thlen thei a ni.
No comments:
Post a Comment