- Joel Lairemsanga
Chhungkaw tin dinhmun a inang lo ang chiah hian khawvela ram hrang hrangte pawh hi kawng hrang hranga an dinhmun a lo inang lo ve nasa hle. Chutiang karah chuan ram thenkhatin indo thawhna tha ber ber an neih laia pakhat pawh neih phalsak ve miah loh ram te hi tun tum chu i han tarlang teh ang.
1. Afghanistan: Kum 2021-ah khan Taliban-te'n an ramah hian thuneihna an pawng lak a, Afghanistan tana US-in indo thlawhna a lo pek tawh te chu a thunun thiam an awm miau loh avangin Taliban te kutah hi chuan an chawl ta thuap mai a ni. Thlawhna thahnem tak chu tihchhiat a ni a, Afghan Air Force pilot thenkhatte'n a then te chu Uzbekistan leh Tajikistan ramah an thawh luhpui bawk. Tunah chuan Taliban rorelna Afghanistan hi UN leh US-in an hrek a, tunlaia indo thlawhna tha pangngai ang chi hrim hrim hi chu an lei thei lo a, lei phalsak an ni lo hulhual bawk. Sipai leh ralthuam lamah ram dang atanga puihna dawn te phalsak an ni lo a, ralthuam lei thar chu sawi loh, an neihsa siam tha tura spare parts pawh lakluh phalsak an ni lo bawk.
2. Somalia: Kum 1970 chho velah te kha chuan Somalia hian Soviet ram siam MiG fighter tlem azawng chu a lo nei ve tawh ngei a; nimahsela a ram chhungah buaina a awm zui tak avangin Somali Air Force hi a tlu chhe ta a ni. Kum 1992 atang khan UN-in ram dang atanga ralthuam lian tham leh indo thlawhna lakluh kawngah Somalia hi a hrek bet ta chat mai a. Tunah tak chuan a ram venhimna kawngah Somalia hi international peace-keeping force leh ram dang sipai kutah a innghat pumhlum ta tawp mai a ni.
3. North Korea: North Korea hian Soviet hunlaia MiG-21 te chu a nei ve ngei a; amaherawhchu nuclear ralthuam siam tuma hma a lak zel avanga UN-in a hrek tak avangin ram dang atangin indo thlawhna tha leh chhuak thar a lei thei tawh lo thung. UN hian hrek lo pawh ni se a ram sum leh pai dinhmun pachhiat avang te, ram dang lak atanga a inkharkhip nasat avang te hian Air Force chak leh hlauhawm tak a neih theih chu a beiseiawm lem loh hle niin an sawi. Ram dang atangin indo thlawhna tha leh changkang lei han tum mahsela hrekna a pun belh zel dawn si a, chuvangin thlawhna a neihsa upa tawh tak te a chûl hauh hauh a ni ta ber mai.
4. Lebanon: A ram thenawmte nena an inkar boruak that loh avang leh politics thila a dinhmun a ngheh tawk loh avang tein Lebanon hi indo thlawhna lei phalsak a nih lohna a rei tawh hle. Lei dil fo thin mahse a ni lo zawnga a hman an hlauh avangin US leh Europe ramte'n Lebanon hnenah hian an indo thlawhna an hralh phal lo a, chuvangin tunah tak phei chuan Lebanon Air Force te hian pilot inzirna atana hman chi thlawhna bak hman tur an nei lo a ni. A thlawhna sipaite thuam chakna turin ruahmanna han siam ve fo thin mahse tu ram mahin tih tak thlakin an dawr duh ta lo zel chu a nih hi.
5. Myanmar: Kum 2021-a sipaiin thuneihna an pum hmawm atang khan khawthlang ramte'n Myanmar hi an hrek na hle a, ralthuam lama tanpuina an pek pawh an ti tawp vek bawk. Tunah hian Myanmar sipaite'n China leh Russia siam indo thlawhna thawkhat la hmang ve mahse a thar lei phalsak an ni tawh lo. Thlawhna lam kaihhnawih hrim hrim chawk luh phalsak an ni tawh si lo a, an thlawhna sipaite an chaurau hle. Ram hrang hrang atanga ensan an hlawh nasat avangin ralthuam an kawlsa chulhnum kawngah pawh an hnungtawlh mek zel a ni ber.
Indo thlawhnate hi chu sum neih avang ngawta duh zat zat neih theih a lo ni ngawt lova, khawvel politics inlumlet dan hian kawng ro a su em em mai a lo ni. Ram dang atanga hrekna tawng ngat te tan chuan a thar lei chu sawi loh, an kawlsa chei hnum leh siam that pawh thil theih loh tluk hial a ni. Lian tham leh chhenfakawm tham taka indo thlawhna nei thei ram te hi chuan ram thiltithei tak an ni tih an lantir nghal tihna a ni a, chutihlaiin ram thenkhat tan erawh chuan thlawhna an neih tur leh neih loh tur hriltu ber pakhat chu international law leh geopolitics a ni daih thung.
I ngaihthlak duh chuan hei hi hmet rawh

No comments:
Post a Comment