Thursday, 5 February 2026

Inhrawt chungchang i han sawi duah teh ang

 - Joel Lairemsanga



     Inhrawt hian hriselna atan tangkaina a nei em? Pathian thu nen a inkalh em? Hetiang zawhnate chhang tur hian zep leh sumkar neih hauh lovin i han sawi phawng phawng dawn teh ang.


     Inhrawt awmzia hi chu sawifiah kher ngai lovin kan hre chiang tlang hle turah ngai ila. A tak taka inpawlna hmang lova mahni remchan dan anga tisa chakna inhrikthlakna hi a ni ti ila a fiah mai awm e. Inhrawt hi mi pangngai tawh phawtah chuan a mikhual lo hle a, mipa leh hmeichhia, khawi ram leh hnamah pawh a hluar em em vek mai a ni.


     Doctor leh scientist-te'n ngaihdan inang an nei a, chu chu - ''Inhrawt hi natna a ni lo'' tih hi. 


     Mi hi thlamuang taka a inhrawt hian a thluakin chawl chi hnih - Dopamine leh Endorphins a siam chhuak hluai a, heng te hian rilru hah hluah hluahna an tinep a, ngaihtuahna an tinung a, rilru chiai tur an thawidam thei a, hei vang hian mi tam tak chuan an inhrawt zawhah hahdam huaiin an lo inhriat phah ta thin a ni. 


     Inhrikthlak lai tak hian riru leh taksa a lo hahdam a, hei hi 'relaxed state' tih a ni. Mut a lo chhuak mai thin a, mut a tui zui hle bawk. 


     A tak taka mi dang nena mipat hmeichhiatna hman a nih miau loh avangin naupai hlauhna a awm lo a, inpawlna atanga natna inkaichhawn theih lakah rilru hahna tur a awm hek lo. Chuvangin inhrawt hi inhrik-thlakna him ber a ni an lo tih fiamthu phah thin.


     Miin a inhrawt atangin a taksa nihphung a hriatchian zual phah thei a, mipat hmeichhiatna lama a chak zawng a man theih phah ve tlat bawk a, hei vang hian kawppui nena inlaichinna tha neih kawng thlengin kawngro a su ve thei an ti tlat nia! 


     Mipa bik tan inhrawt hian chi bawm a tihrisel thei a, chi bawm cancer a veng thei a ni an ti teh tlat bawk. 


     A thatna kan han sawi ta luam a, kan hriat tur pawimawh tak ni ta chu inhrawt hrim hrim hi chu taksa tan a hlauhawm hranpa lo a; amaherawhchu tih luat tuk leh at chilh bera neih chu a tha lo tih hi. 


     Eng tik lai pawha inhrawt ringawt i rilruah a awm a, i hnathawh a tihbuai a, mi dang nena in inlaichinna te a tibuai pha a nih ngat chuan i hur herh hrim hrim tihna  a ni lo a, rilru lamah chian lohnain a tlak buak ta che a ni tih hria la, rilru lama buaina enkawl thiam doctor pan vat ang che. 


     Thlalak leh ennawm duk dak lo en chunga inhrawt fo hian inlaichinna a tichhe thei hle a, a tak tak aiah ngaihtuahna rama chen veng vengna a thlen awlsam a, mi dang laka inlak hranna hial a thlen thei tih hriain sim vat tum tur a ni. Inhrawt aiin milem leh ennawm duk dak lo atchilh hi a hlauhawm daih zawk.


     Zing lutuka inhrawt fo hian chauh ngawih ngawihna te, ngaihtuahna sawrbing theih lohna te, thiltih phur lohna te a thlen thei a, a bikin kum naupang lamah a thlen nasa zual hle. Hei bakah hian inhrawt nasat hian kawppui laka chak tawk lohna thlengin harsatna a thlen thei tih hriat ngei ngei tur a ni bawk. 


     Medical Science tarmit atanga thlir chuan a khat tawka inhrawt zeuh hi chuan harsatna a thlen lo mai ni lovin hriselna kawngah thatna a nei ve zawk tlat a, chutihrual erawh chuan a lutuka tih erawh taksa chhiatna thlen thei a ni lawi si.  Ei leh in te, mut leh taksa sawizawi te ang chiahin a tawk chauha kalpui thiam a tha tihna a nih ber chu. 


     Inhrawt ngawl i vei loh nan heng te hi lo zawm ang che -

• Ennawm duk-dak lo en ngai suh.

• Taksa sawizawi uar rawh.

• Mi dangte nen inlaichinna tha neih tum rawh.

• Mi dang thikna rilru pu suh.

• Inhrawt ngawl i lo vei tawh a nih chuan tanpuina zawng vat rawh. 


     Awle, tunah chuan Bible thlirna tarmit atangin inhrawt chungchang hi i han sawi ve thung teh ang:-


Bible hian insum theihna hi Thlarau rah a nih thu min hrilh a, hetiangin- 


''Thlarau rah erawh chu hmangaihna te, hlimna te, remna te, dawhtheihna te, ngilneihna te, ṭhatna te, rinawmna te,thuhnuairawlhna te, insûmtheihna te a ni zâwk e; chutiang kalh zâwngin Dân thupêk rêng a awm lo ve". tiin. (Galatia 5:22-23)

     

Hemi awmzia chu insum theihna hi chak lohna entirna a ni lo a, Thlarau rah a ni zawk a nih chu.  


     Bible hian mipat hmeichhiatna hman chakna hi sual a ni e tiin a sawi lem lo a; nimahsela tisa chakna laka insum turin min vaukhan thung.

 

''Thil engkim tih ka tân a thiang a; nimahsela, thil engkim tih a ṭha kher lo. Thil engkim tih ka tân a thiang a; nimahsela, eng bâwihah mah ka inphal lo.'' tiin. (1Kor.6:12). 


     Nawmchenna atana mipat hmeichhiatna hman chakna rilru ngawr ngawr hi sual a ni hranpa lova, a taka tihpuitlin kha sual chu a ni zawk tihna  a ni awm e.  


     Lal Isua khan thil sual hi ngaihtuahnaah a intan hmasak ber thu a sawi a, hetiangin- 


''Kei erawh chuan, tu pawh ngaih châka hmeichhia melh apiang chu, a thinlungah a uire tawh reng a ni tih ka hrilh a che u.'' tiin. (Matthaia 5:28). 


     Heta tanga chiang ta em em chu thil sual tih duhna hi rilru atanga intan a ni a, chutiang bawkin insum theihna pawh hi rilru put-hmang atanga neih a ni bawk. 

 

1 THESSALONIKA 4:3-5-ah chuan -  

"Pathian duh zâwng, in thianghlimna tûr chu hei hi a ni, inngaih bânsan ula; Pathian hre lo Jentailhote anga hur kawngah châk lovin, thianghlim leh chawimawiin mahni bêl vawng thiam ṭheuh ula."

 

tih kan hmu a, hur kawnga insum hi ringtute tih tur a nihzia te, inhrawt pawh hi ringtute tih atana thil dik a ni lo tih kan hre thei awm e. 


1 KORINTH 6:19-20-ah chuan- 

"A nih leh, in taksa chu, in chhûnga awm Pathian hnên aṭanga in hmuh, Thlarau Thianghlim in a ni tih in hre lo vem ni le? Mahni ta pawh in ni lo va, mana lei in ni tawh asin; chuvângin, in taksaah chuan Pathian chawimawi rawh u." 


tih kan hmu a, kan taksa hi awmze nei lova siam a ni lo a, Pathianin duh taka a siam, Thlarau Thianghlim in a ni zawk a, chuvangin thianghlim taka enkawl leh nun hi kan mawhphurhna a ni.


1 KORINTH 10:13-ah chuan- 

''Mihring tuar theih ang chauh lo chu thlêmna rêng rêng in chungah a thleng ngai lo. Pathian zawng a rinawm a ni, ani chuan in tuar theih tâwk aliam chu thlêmna in tawh a phal lo vang; in tuar theihna tûrin thlêmna rualin tlân chhuahna kawng a siam nghâl zâwk ang.''


tih kan hmu a, mipat hmeichhiatna hman chak kawnga thlemnate hi kan tawrh zawh loh tur thlemna a lo ni lem lo tih a chiang a, chuvangin mahni inthununna hmangin kan lo hmet mit thin tur a ni.


     Tarlan tur tam tak la awm mahse tun atan chuan lo duhtawk ta mai ila, Bible chang kan han tarlan tlem te atang pawh hian hurna leh a kaihhnawih laka ringtute rilru put dan tur chu kan hre fiah hle awm e.


     Bible hian mahni inthununna te, awmze neia nun te, sual laka inlak hran te hi a kalh lo mai ni lovin a sawi uar a, kan zawm tur inzirtirna a ni tih kan hriat a tha ang. 


THUFINGTE 25:28-ah chuan - 

''Mahni rilru thunun zo lo mi chu Khawpui chim kulh nei lo ang a ni.'' 


tih kan hmu a, hei hian ringtute chu inthunun zo tur kan nih zia leh inthunun zo lo te chan tur rapthlakzia min hrilh a ni. 


Heti hian khaikhawm ta ila:-


     Bible zirtirna tarmit atang chuan mipat hmeichhiat hman chakna rilru put hi chu mihring nihphung ve reng a ni a, insumna tel lova mahni chak zawng apiang bawh ruak ruak hi tisa leh thlarau lama chhiatna nasa tak thlen thei a ni. Mahni inthunun theihna hi chakna ropui tak a ni a, awmze neia nun leh hmathlir neia hun hman hian zalenna te, thianghlimna te, muanna leh nun rah duhawm a chhuah thin. 


     Bible hian tisa chakna rilru pu lo tawp turin min hrilh lo va, nawmchenna mai mai tura a taka tipuitling lo tura kan thu hnuaia dah tur erawh chuan min zirtir thung a ni.  




No comments:

Post a Comment