NERIST KA TLAWH VE TA

June 28 – July 20, 2013 chhung khan beisei loh deuh maiin Engineer zirna hmunpui North East Regional Institute of Science and Technology, Nirjuli, Arunachal Pradesh chu ka lo tlawh ve ta reng mai. Zinvah nuam timi ka lo ni bawk nen, ka inchhir lo kher mai.

A sehsam

NERIST-ah hian thianpa tha tak mai, Lalbawiha,LBa tia ka koh( L. Chhawnmuanlal) hian B.Tech (Mechanical) a zir ve a. Vawi tam tak tlawh tura min tih hnuah hunawl a lo awm remchan bawk avangin ka han tlawh ta a ni. Thian tha neih man hi chu a awm thin ngawt mai.

Pen chhuahna

June ni 28 tlai dar 7:30 PM ah chuan NERIST lam pan chuan Network Bus ngei maiin Guwahati atangin  kan tawlh chhuak ta ruau ruau mai. ILP ka neih loh avangin ka thlamuang lo ang reng khawp mai a. Keini mizote nen chuan kan hmel a inan em avangin a hlauhawm loh an tih pawhin ka awm a nuam thei tak tak lo. Nimahsela ka bula thu chu Arunachali a ni a, kan inan em tak avangin ka thlamuang viau lawi a. Air-conditioned Bus-a chuan chu  keini, Thlawhna chuang ve pha lo tan zawng a nuam ve chiang alawm.

Khawthlir

Kawngpui a tha a, kan tlan tluang viau mai. Mit hawkdak ta chu ka’n dahchhuah tak chiam kha. Mizorama Phaizawl zau ber Champhaia mi ang tiat te lek lek chu a lo tam teh hrep a, mitthim tlintawk an tih ang hi a ni ber mai. Assam ram lo hausak turzia hi aw tiin ka ngaihtuah kai ta hial a. 

Ka thaw huai e

Arunachal Pradesh luh dawna Gate-ah chuan min lo tiding ta ngei a, a then anmahni thuin an chhuak sap sap a. Kei erawh chu chhuk loh a fuh ringin ka thu ve ta reng a. Nimahsela chhuk tura Police pakhat, tiang nena a rawn luh tak thuak thuakah chuan ka chhuk ve nghal var a. ILP an pek sap sap lai chuan kei erawh chuan inti khawtual mi takin ka kal tlang deuh ngat a, min lo tiding lem bik lo, ka tlang chu a ni ve ta reng mai. Thil pakhat mak ka tih deuh erawh chu- ILP lo check tute zingah khan Arunachali mi erawh ka hmu hauh lo thung a, vai hlir an lo ni hlawm. 

Welcome to NERIST

Ka thianpa LB-a  leh Hminga chuan NERIST  main gate-ah min lo nghak a, ruahsur ser ser hnuaiah chuan Hostel lam panin kan phei ta. A campus hi nuam ka tihle mai a, a thawl bawk a, thingkung leh hnimhnah hrim hrim a lo tam bawk nen, a nuam vel hle mai. Sports ngaina mi tan phei chuan items a awmkim angreng hle bawk.

Hostel runah

An hostel hi hlawm hrang hrangin, a Block zawngin an then a, a lian tha hlawm hle. Inlen pawh vang vang ngai khawpin a awm hrang a ni. Kil li nei zela awmin  a building laili takah hmun awl leh pangpar velin an chei hlawm bawk. Bath Room leh Toilet erawh a tlangpuiin chei that leh enkawl uluk erawh a ngai deuh. Current pawh a tha thawkhat e. Internet connection a tha em em a, cable hmangin mahni room-ah a pawh maitheih a, Wireless pawh YouTube mai mai enna tham chuan a chak viau bawk. Zan dar 6 atanga a tuk zing dar 8 thleng a awm a, ka mu hma phal mang lo a ni ber mai. YouTube lamah Mechanical Engineering lam, Crane leh Excavator accident enin ka tlaivar thak lehnghal a, a manhla rualin taksa a renawm duh khawp mai. Tin, ka va zin hun hi Hostel Mess kharlai a lo ni a, mahniin room-ah rawng kan bawl chawp a, kan hmeh tui deuh reng a ni ber mai.

Thian ka chhar thar

Thianpa LB-a zarah NERIST-a zirlai dang thian tha ka chhar teuh mai a – VL Tanzuala (Civil Engg.), S. Biakliana ( Mechanical Engg.), VL Malsawma ( Civil Engg.), David Lalrochunga (E & C Engg.), Henry Saingura (Agriculture Engg.), Ngaia, Hminga, Patea, Isaka, etc.. Ka thiante hi an pumrua lian em em lo mahse an rilru erawh a lian pang pang hlawm khawp a nia.

Pu Kima ka tawng

NERIST-a ka va zinlai hian a fanu Deborah-i exam awmpuii Pu Kima a lo awm ve a, ka thianpa LB-a hian a room-ah a lo mikhual nghe nghe a, Pu Kima nen pawh chuan kan inhre chhawm ve ta mai bawk a. Ani hi Aizawl Chanmari-a awm niin pa thau em em a ni a, a hrisel lo tih a lang reng mai. A khawngaihthlak takzet a ni. Fate hmangaihna lo thuk turzia hi aw ka ti ve hial a ni. An chhungkaw tan duhsakna ka hlan nghal bawk e. 

SDO nen

Ka zinlai hi kal tharte tana admission tih hun a ni a, a unaunu fanu a rawn hruai pahin Pu Zoramthara (Mama), SDO (Electrict), Khawbung ‘S’ chu Hostel-ah a rawn lenglut a, kan inhre chawp chu a ni leh mai bawk a. Ani hi 1991 Batch niin NERIST chhuak tho a ni. A ei chi leh a in chi min leisak mawlh mawlh mai a, titi pahin kan tlan mial mial mai a, kan puar thei thin teh e. Pu Mama hi a awm rei vak lova, a awm chhung hi chuan tisa takin kan puar em em reng a, kawm a nuam a, thil a hre si a, a manhla hle. Admission tih chhung a rei miau loh avangin min hawsan ta thuai nghe nghe a ni.

 Ka mi hmuhchak Pu Dingtea ka tawng ta

Tunlai thiamna zar zo-a misual.com atanga ka lo tawn, a thu post leh comments te tha ka tihtheih em em, a hnuah Facebook lamah pawh kan in thian tak zel Pk Fanai, a hming tak Pu F. Lalzidinga, Huto English School Principal te chu NERIST hnunglawkah an lo awm ve reng a. Ani hi Baptist Missionary a ni. An chhungkua hi pali an ni a, fapa pahnih an nei a. Tlai khat chu kan va leng phei a, ka rin loh deuh maiin Pu PK-a hi a lo lang naupang a, a kum erawh a naupang vak tawh lo a ni awm e. Lang naupang chi kan tih hi a ni. An chenna Mission Compound hi a nuam em em mai a, a bul lawkah a thawhna School chu a awm nghal bawk. Quarter ang a ni a, School Hostel a nih nghal bawk avangin a lo lun ang reng hle a. Tum leh beisei miah lohin misual.com a ka lo hmelhriat tho Rose Malsawmi pawh chu Missionary niin a lo awm ve reng a! Saihlum pakhatin Sava pahnih ka thleng a ni ber mai. Ani pawh chu ka hmuh chak kha a ni ve hrim hrim bawk a. misual.commers intawkkhawm kan ni ber mai. Pu Dingtea hian thianpa LB-a nena ke-a kan haw chu a phal lova, an School Motor-in min thlah hawtir thlap nghe nghe a ni. 

 ..

An mi sawmna angin a kar leh lamah chuan Pu Dingtea te inah chaw ka va ei nghe nghe a, titina hun leh an chhungkaw ngainatawmna han chhim takah chuan ka tlangnel hma hle mai. Ei tur tui tak tak min chhawp bawk a, chhungkaw hlim tak an niin ka hria. Kan chhiar phak loh mizo lehkhabu leh Magazine pawh chhiar tur a lo awm nual mai a. Kham lo taka haw dawnah chuan amah Pu Dingtea ngeein ama Bike ngeiin thianpa LB-a nen min thlah haw ta a ni. An rawngbawlna hi Pathian hriatpui a ni tih a chiang a, an kal zelna turah duhsakna ka hlan nghal e. An thatna chungah ka lawm takzet a, kei mai mai pawh chaw eiah meuh min ko a, an chunga ka lawmna hian a daih rei ngawt ang le.

Bazar a nuam riau

 Hostel chaw awm loh lai a nih avangin chawhmeh hrang hrang siam tur bazarah kan va lei mai thin a. Bazar a lun thei hle. Kelsa erawh kan chang hman meuh lo chu a ni. Thilmak ka tih ve deuh chu hmeichhia an tam em em mai a, sa sat thlengin hmeichhia vek mai an lo ni a, an mipate an demawm viauin ka hria. Arunachali te hi vai hian an lo pawlhsawp hle tih ka hre thar bawk a, anni atang hian zir thar tur ka hawn nual mai. Chimrala awm lo turin tanlak a ngai mang e. Khawi dawrah pawh kal ila hnamdang vai vek mai an lo ni tawh nia!!

Ui sa ngei nen mawle  

Mipa hlang awm khawm tih takah zan khat chu Internet ka lo kawm laiin ka thiante chuan zanin chu ui an man thu leh an puah dawn thu min rawn hrilh a, a lawmawm hle rualin ka va pui ta lem lo a, min hrethiam em ang chu maw, Internet an nei chak vei em a nih kha! Kan ui sa lah chu a lo thau viau lehnghal a, a thau pawh kan rep far tluk tluk mai alawm le. A tuk phei kha chuan nilengin ui sa kan tlan a ni ber. Buh tel hauh lovin a sa ringawt kan tlan a, sa hlanga  ka puar nilen hmasak ber a ni hial mai.

NERIST  ka mangtha ta

Thiante’n min chelh a, nuam tiin hlim viau mahila tihtur tul dang a lo awm ve zel si avangin thla khat dawn ka awm hnuah chuan haw zai ka rel ve ta a, a tawp a tawpah vawihnih ka thulh hnuah chuan haw zai ka rel chu ka lo puitlin ve ta. July ni 20, zing dar 6:30 ah chuan Network Bus chu a lo thleng a, LB-a, Henry-a leh Isaka ten min thlah a, Bus min chanpui bawk a, an chungah ka lawm hle. Zanah kan meng rei si a, mut an kham lo ve ngawtin ka ring. 

  
Kawng lakah pawh kan tluang hle a. Assam ram chhunga phai zawl zau tak tak han hmuh a, buh hmun lo hring dup han hmuh chuan Assam ram hausakzia hi ka ngaihtuah thiam uar uar mai. Kawng lakah ka ek a chhuak thut a, zunram thiara kan chawlh lawk chhungin a bula In ding pathumah ek ka va dil a, an lo phal lo kha chu a ngeiawm dan ip a har khawp mai. Nimahsela ka bul lawka thu Assamese nula kha a hmelthat mai bakah a mitmengah min haw vak lo tih a hriat bawk avang leh ka peih lo chung pawha mi rawn mitmei fo khan ek chhuak min hnem thin teh e. Rilru tawngtaina nena han tan kawp takah chuan a lo ip rei theih viau mai a, chhun chaw eia kan din zawk hlanin ka inpaih ruak ta hiau hiau mai a, ek lo nawmzia te pawh ka hmuhchhuah tak hlauh kha. 

Engpawhnise NERIST ka hmuh ve tawh hi maw tiin Hostel thlen hnuah thawmhnaw bal chiah zawh veleh ka mu nghal ta hmak a.  

( -Joel-1182013-Guwahati- )

MUALKAWI RAM CHUANIN RAWN LENG VE TA CHE

Mualkawi rama Hringlang Tlang hi rawn tlawh ve mawlh teh aw. I lungleng hi i kur nghiai ang a, Rih Lipui lang paw nghulh mai leh sa tin kaina Buannel ram dai, Lentlang panga romei zam kara lang riai pawh khian i lung a len zual ngei ang. He Tlang hi sorkarin a la chei mek zel a; tunah chuan motor lian pawh a tlang tawh nghe nghe asin. Khaw thian val val ni chuan khaw 40 vel a lang thei a ni.  Mualkawi hi Champhai atanga km10 vel a ni a, Motor kawngpuiin tha takin a tan tlang a, Chhim lam leh khawchhak lam inkalpawhna atan "zero point" pawimawh tak a ni. A khua a nuam a, ram tha tak leh pi leh pu sulhnu hmun hlui pawimawh tak tak- Lungrahbuk, Tuichhin Tlang, Hringlang Tlang, Lungleihlawn, LUnglohtui, Hawilopar, Hruaikawn, adt. a tam hle. Pi leh pu sulhnu hmun hluia lungleng tan chuan tlawh ngei chi a ni e.

"Thuin ka hril thiam lo kan tlang ram mawi hi,

I chhingmit ngeiin hmu ve la ka ti;

Pi leh pu sulhnu parmawitin vulna,

I fan ngai loh ram lungchimte'n ka fanpui nang che."

TUICHHIN TLANG

Fam rauthla leng lamtluang han zawh meuh chuan,

Chun leh zua lenrual unau dairial chang hnu;

Min ngaihtir e thinlaiah pialtlep lungphei duai zawlah,

Suang leihlawn zawha nau ang an kaih lai te,

Min dawntir e in rauthla lamtluang sulhnu fan changin.

Chau leh rumin lungrahbuk an thleng a,

An hraileng thinlaia cham ngaihna annem;

Chham chhuakin hring chang mek tan,

Thang leh tharte hriatreng nan,

Thawm leh sulhnute min lo hnutchhiah ta a;

Chutin Hruaikawnah liamin Hringlang tlang sang an pan ta.

Tuichhin Tlang Aw Hringlang Tlang,

I mawi hluan e tlang dang zawng ai pawhin;

Rauthla kaina Rih lipui chiangten a lang e Tuichhin Tlang sanga'n,

A tlang chhip dila leng ngha leng del del han thlir phei chuan,

Suangtuahna mai chuan a mawina leh hlutna reng a chhuiphak lo.

Vangkhaw ngai luaithli nula in thlirna,

Hringlang Tlanga'n kan thlir ve in sulhnute;

Hawilopar tawna hnutiang in chhawnna vangkhua zawngte,

Zarva lenna ram dai an chang zo ta e,

Hawilopar tawn ve mah ila thlir zai reng kan bang lo.

Vangkhaw ngai bang lo chunnu an hruai e,

Rauthla leng kaina Rih Lipui lam panin;

Chunnu hraileng ngai lungleng a bang thei lo luaithli nul,

An dawntir e lunglohtui a lungdam nan;

An kaina Rih lipui kan thlir ning lo Tuichhin Tlanga'n.

(Joel-05.8.2013-Guwahati)

BUANNEL RAM DAIAH VA TUAN ILA

Mizo pi leh pute chuan, “Sa hi Buannel-ah an piang a, Chawngtinleri’n a siam a ni,” tih thute an sawi thin. Chuvangin Buannel hian hman atanga vawiin ni thlengin mizote ngaihtuahna thinlung a luah ve tlat a ni. A la hmu lo ten hmuh an chak a, a hmu tawh te erawh chuan a mawizia leh a nawmzia chu hahipin an sawi thin. Tin, he hmun mawi leh nuam danglam tak, chanchin ngah zet mai hi a hmu tawh inchhir tawh reng reng an awm lo ve.

Buannel hi Myanmar (Burma) ram Hmunluah atanga chhim chhak dep, Hmunluah khawlu tlang liam, mel sarih vela hla, Luangdam lui bul lawka awm a ni. Buannel hi chhuah lam leh tlak lam dawng tha tak a ni a, a tlang inkhawh cham durh mai te chu an mawi em em a ni. Rih Dil awmna Rihkhawdar atang hian Motor keng lo tan pawh Bike a hire theih a, inphurhtir man hi pakhatah Burma pawisain Kyat (Chiat tia lam tur) 8000/- zel a ni. Khawmawi tlanpelin, Lianhna khawthar leh khawhlui tlanpel leh zelin, Chawhte thlen hnuah Hmunluah a thleng a. Hmunluah thleng chauh hi Motor-in a thleng thei rih a ni. Hmunluah atang hi chuan ke-a fehkawng tum ang tiat velah kal a ngai tawh a, kein a thlen theih tawh a ni.

Buannel-ah hian a nu tlang leh a pa tlang an awm a, chung tlang cham durh mai te chu an mawi em em a ni. Tin, a nu tlang leh a pa tlang inkarah chuan phai ruam zau tak a awm a, phai lo atan a itawm hle. Tin, a nu leh a pa inrina phaizawla lui luang hi ngil taka luang lovin a luang kawi nghiat mai a, hetianga lui te a zik zaka a han luang kawi ngiai mai hi a makin a mawi dangdai hle a ni. Chumai ni lovin a nu tlanga lui te luang pawh hi a kawi nghiat tho a ni. Hetianga Buannela lui te pahnih luang kawi nghiat maia an luang hi thil mak tak leh sawi hlawh tak chu a tling a ni.

Tin, Buannela a nu tlang leh a tlang dung inkhawh zur mai te chu a rai nuam hle a. Hmun thenkhat laiah chuan tlang dung sahmul thenna takah hian phul mawi tak leh ngaw dur pui, hring nghulh mai chu mawi leh mak danglam takin a inri zur mai a; an inrina laia chhawkhlei kung a intlar zui mai chuan a tlang mawina chu a belhchhah lehzual a ni. A phul phai tual hlo hnimte chu a hring nghulh mai a, a thianghlim em em mai a. Han thuin han mu vel mahila thutphah tha tak leh awngphah tha tak an tling a, thawmhnaw pawh a bal chuang lo.

A pa tlang lama tlang sang lai ber, Chawngtinleri puantahna tlang an tih phei chu a mawi leh zual a ni. Tlang dung sahmul then lai phul leh ngawpui inrina laiah chuan Chhawkhlei kung leh raw te chi, mi thenkhatten Thothek an tih thin, mihring aia sang deuh chauh a inthuahthipa an han ding tlar zur mai chu Khuanu’n mawi tur renga a duan a ni ang e tih loh theih a ni lo a ni. A pa tlang lam lui mawng lama tlang phul mawi tak lui hnar lam epah chuan tlang pawng mawi tak, lung chhawrdawh mawi zet mai, Adama thlan an tih chu a awm a, a tlang mawina fanga kal te chawlhhahdam nana hmun nuam tak a tling a ni.

Buannelah hian sabual hmun leh puk thuk tak takte a awm bawk a; chumai a la ni lo, a tlang mawina tizualtu leh cheimawitu Bingbi, mi thenkhatten Buannel Par an tih leh ngawpui thingzarah chuan hmun danga awm ngai lo Chhawkhlei par var a awm bawk a; chhawkhlei par var hi Chawngduma sai ngho leh Bawltehamtai te anga thing nunna ringa awm chi a ni. Chhawkhlei par var hi a par sen chi aia a danglamna chu a par rim hi a tui em em a, a zung hi tanakha ai hian hmai hnawihah a tha zawk a ni. A zung rual takin an tan bung a, lungtatah tui nen an nawt a, hmaiah an hnawih mai thin a ni. Hmai vun a tinovin a tinung sarh mai a ni. Damdawiah a that avangin miten an la nasa a, a tlem phah a ni an ti.

Buannel hi upaten ram tha sawi nana chun mittlai an tih ang maia mit titlai thama mawi leh nalh a ni. Ram reh ruih mai a ni a, nungcha chai thawm han ri chiah chiahte chuan lung a tileng thei hle. Hmangaih lungduhte nen hlim tak maia a tlang mawina nena inenbel chunga se se thudi tiamdun nan chuan duhthusam a tling a ni. Tin, a nu lam tlang pang a pa lam epah hian tuma chin ni lo purun phek/Purun pheng an tlim hmur mai a. A tlawhtute pawh hian mak an tiin chawhmehah an hmang ve fo a ni awm e. A ram boruak hi a zo vah mai a, thing hmun chinah chuan Sarzuk te chi te pawh a awm ve a ni. 

Buannel hi tlang thengthaw nuam tak, a phul mawi tak chu ngawpuiin a hualpup mai ram a ni a. Hetiang hmunah hi chuan Ni leh Thla pawh a eng mawi duh bik a ni. Chuvangin phul hnim chunga zan daifim tla thla chhun en ser ser kara thla eng lawm chhawlhnawm nungcha chiarnghian leh Khuangbaite pawhin biahthudi inhlan vein an mawi a ni. Chi thlah tura Pathian siam an ni ve si a.

He hmunah hian mi tupawh inhmangaihna vawrtawp pawh lo hmang se an demawm chuang lo ve. Hmun mawi nuam, fianrial leh biru lai apiangah in ittawn hmangaihna chu a inpuang chhuak duh thin miau si a. “Ka enchimlohte, ka hmangaih chein i va han tha zim ziam tak em,” tiin lo innul dun pawh nise a mawh love. Kei ngei pawh hian Khuangchawi Chhawrthla eng hnuaia Luite kawi phul Chhawkhlei par kepchhingchheng hnuaia thlifim dawng chunga se se thudi hlan nan chuan a mawi ngei e,’ ka ti ve tho a ni. Buannel mawina fangdun tura enchimlohte nena hnaizo sa lova kiu kawn inbat chunga dar insi rial rial a han lendun chu a nuam ngawt ang le. Hahchhawl dawi ang min tur tawk chauhvin zo thli vawt, Chhemdam thlifim lah chu a thaw heuh heuh mai si nen, hei ngei hi Vanram tlafual Lei Eden tih mai chu awl tak a ni! Tunlai phei hi chuan zaithiam tak tak te’n Music Video siamna hmun atan an hmang a, kal lam leh hawng lam pawh an insul ve ta zut zut mai!

Mizo literature-a mithiam thenkhatte’n Buannel hrilhfiahna atan-a, “Ram tha tak, Ramngaw, Sa tamna, adt.” an han tingawt hi chu a dik lova, mizo pi pute ngaihdan leh thuvawn suasamna hlauhawm tak a ni zawk. Mita hmuh theih leh belh theih a awm miau avangin ram tha zawng zawng sawi nana “Buannel” tih tawngkam hman hi a rem lo a, thangthar zelte bumna leh kan cultural heritage suasamna tur chak tak a ni zawk. Ram tha leh sa tamna hi Buannel kan tih dawn te chuan Discovey Channel leh National Geographic-a ramsa tam tak awmna kan hmuh Amazon ramngaw te, Australia rama sa tamna te hi “Buannel” tih vek a ngai dawn a, chu lah chu kan rilrem zawng a ni thei kher lovang. Sa tamna leh ramngaw tha tawh phawt chu, “Tuk loh ram” tih mai hi a tawk viau a ni. Thangtharte chuan Buannel hi a takin a awm a, ramngaw tha satliah sawina tawngkam a ni lo tih hi i hre hram hram ang u.

“Buannel ram daiah va tuan i,
Chhuihthangvala hmingthan nan;
Chengrangpui lungleng a au ve,
Damsa hraileng awite tlan dial dial.”
-    Rokunga

------------------------------------------------------------

....Joel...03082013...Ghy...