- Dr. Joel Lairemsanga
Mizo
ṭhalai tam tak zingah “Macau”
tih ṭawngkam hi thil thar
a ni ta meuh lo. He ṭawngkam
hi mipa serh vun hnuaia thil sakhat—marble, ṭhi,
thir mum emaw sarang hrual mum emaw phum sawina a ni. A tirte-ah chuan 'marble'
tih ri leh 'Macau' tih ri a inhnaih deuh vang te, khawvela nawmchenna hmun lar
Macau nen hmehbelin fiamthu thawh nân chauh hmang thin mah se, a taka a rah
chhuah erawh fiamthu a ni tawh lo va, damchhung inchhirna leh nun chhiat hlenna
a thlen zawk a ni.
He thil hi jail-a tâng rei tawh mi ṭhenkhat atanga lo chhuak niin, jail pawn lama ṭhalai zingah rang takin a darh ta zel a. A titute beisei ber chu mipat hmeichhiatna lama nawmna tihbelhchhah nan leh ṭhianho bula intih-pa ve hrim hrimna atan a ni tlangpui. Mahse, hetiang beiseina hi dâwt lian tak a ni a; a tak takah chuan taksa hriselna tichhe vek thei thil hlauhawm a ni zawk.
A thianghlim loh dan leh a
hlauhawmna
Khawvel
ram changkang ṭhenkhatah
chuan damdawi lam thiamna hmanga vun hnuaia thil phum theih (medical grade
silicone) hi a awm ve ngei mai; mahse India ram dan hnuaiah doctor-te tan
hetiang tih hi khap tlat a ni a, Mizoramah phei chuan hetiang ti thei damdawi
in leh doctor an awm lo. Chuvangin kan rama hetiang titute hian damdawi in
pawnah thianghlimna felfai tak tel miah lovin blade bal emaw, hriau thianghlim
lo emaw leh thil hriam remchang hmangin serh vun an zai kak a, remchang leh tha
an tih an hnawh lut tawp ṭhin.
Hetianga hmanraw thianghlim lo lutuk nena mahni inzai leh thil phum hian
hetiang chhiatna lian tham hi a thlen thei:-
(i).
Infection leh Sepsis (Thisena natna hrik lut): Marble, thir leh
sarangte hi taksaa phum atana siam a nih loh avangin natna hrik (bacteria) ṭha lo tak tak a pai ṭhin. Serh vun hnuaia a luh
hnuah a inthlahpung a, serh a rawn vung a, na zual zelin khawsik sang tak a
siam a. A nasat phei chuan hrik khan thisen a zawh a, chumi hnuah lung leh
chuap a khawih buai a, thihpui hial theih a ni.
(ii). Mipatna thi
hlen (Erectile Dysfunction): Vun hnuaia marble emaw thil sakhat emaw
awm reng khan serh chhunga thisen kalkawng leh zungzâmte a nek ping tlat a. A
rei tial tial a, thisen a kal ṭhat
theih tawh loh avangin mipatna a tho thei tawh lo va, zauthauna leh chi thlah
theihna a bo hlen hmak thei.
(iii). Serh paih ngai
(Amputation): A chhung lam a ṭawih
tawh chuan natna dangin taksa a chimbuai loh nan serh pum pui emaw, a chanve
aia tam emaw paih tawp a ngai ṭhin.
Kum 2023 aṭanga 2026
inkar mai khan Aizawl khawpui chhunga damdawi in pakhatah macau vanga zai ngai
mi 17 lai an awm a, chung zinga pathum phei chu an serh tan-sak an ni.
(iv). Zun kawng leh
kal a khawih chhia: A bawk a lian deuh a nih chuan zun dawt a hnawh
ping thei a, zun chhuak reng siin zun a harsa thei. Hun rei a liam meuh chuan
zun a luang lêt thei a, kal khawih chhiain dialysis tih ngai hial an awm tawh
bawk.
(v). Hrik hlauhawm
kai a tiawlsam: Serh vun a pem reng avangin HIV, Hepatitis B leh C kai
a awlsam. Vun a pawrh so luk thin avangin condom pawh a vuah that theih loh va,
a thler nghal zung zung ṭhin.
(vi). Kawppui tan a
him lo: Vun hnuaia thil hriam leh bawk phum hian kawppui serh chhung a
tai thi thin a, pem lian tak leh ser na tak a siam ṭhei. Hmeichhe naupai lai tan phei chuan nau
chhiatna hial a thlen thei.
Dan lam atanga thlirna han
sawi ve thung ila:
Naupang
kum 18 tling lo lakah midangin an tihsak emaw an tihtir emaw a nih chuan
naupang remtihna pawh ni se POCSO Act hnuaiah kum 7 thleng lung in tan theih a
ni. Tih-luihna, intihelna emaw, inbumna emaw hmanga mi chunga ti an awm chuan
thubuai rit tak siamsak theih an ni a, kum 10 thleng lung in-a tan theihna dan
a awm.
I lo ti tawh a nih chuan eng
nge i tih tak ang le?
Macau hi i lo ti tawh a nih pawhin zah vanga thup tlat tur a ni lo. I taksa leh i hma hun a pawimawh ber tih hria ang che. Doctor (Urologist emaw Surgeon emaw) pan vat rawh Na i neih miah loh lai pawhin a chhungah thil ṭha lo a lo inṭan ru mek thei tlat. Damdawi in-ah chuan kah-hihna hmangin rei lo te chhungin harsatna awm lovin an la chhuak thei. Hriat duh leh zawh duh i nei a nih pawhin thuruk vawnhimsak chunga chhansak thei che an awm a, damdawi in emaw MSACS (Mizoram State AIDS Control Society) zawt chiang la, mualpho lo turin a rûk thei ang berin an lo tanpui ang che.
I ṭhianpa emaw ṭhiannuin emaw hetiang a lo nei
a nih chuan kâp fiam mai lovin, doctor pan turin fuih la, a ṭul chuan kalpui mai rawh. Ṭhian ṭha chuan inbumna kawngah ṭhian a thlahthlam ngai lo.
Mipatna hrisel leh him neih
dan han sawi ila
Mipatna hrisel leh zauthauna tak tak hi serha thil lem phum vanga neih theih a ni lo. A kawng dik leh him zawk a awm a, chungte chu:-
* Kegel Exercise:
Zun laklawh laia tihtawp thut thut hian kap lam thahrui a timarin a tidul a,
serh chhunga thisen kal a tichak a, zauthauna rei zawk a thlen thin.
* Taksa rihna tihniam
tawh: Dul kiar leh thau chhia a kiam hian serh zawn a lang lian a,
thisen kal vel pawh a tam sawt bawk.
* Zuk leh hmuam sim
rawh: Meizial leh kuhva hian thisen zâm a tite a, mipatna tichak tura
thisel kal vel a titlem thin a, mipat hmeichhiatna lama chak duh tan chuan zuk
leh hmuam hi sim hmak chi a ni.
* Kawppui nena inlungrual a pawimawh: Mipat hmeichhiat nawmna tak tak chu serh len leh tet lamah a innghat lo; inhmangaihna, inzahsak tawnna leh rilru inrem tawnnaah a innghat zawk.
Minute
tlemte nawmna beisei vanga kum sawmnga chhung taksa hrem theihna thiltih hi
huaisenna a ni lo. I duat em em i motor chhungah lung i vawm luh ngai loh ang
chiahin i taksa ropui takah khan bawlhhlawh phum lul suh. "Macau"
neih aiin mahni taksa vawn thianghlim a, inthunun theihna neih hi mipa nihna
dik tak zawk chu a ni.
No comments:
Post a Comment