Sunday, 12 July 2026

Switzerland-in FIFA dan thar an chhiatpui emni?

- Joel Lairemsanga


     FIFA World Cup 2026-ah Argentina-in an khelh apiangin sawiselna leh demna nasa takin a umzui ngei ngei a ni ber e tih theih turin July 12, 202-a quarter final-a Argentina leh Switzerland inkhel chuan sawi zui a hlawh ve leh ta hle. Tum dang ang bawkin referee-te thutlukna, VAR leh inkhelh dan chungchangah inhnialna nasa tak a piang thar leh ta.

   Lionel Messi-a hruai Argentina-in Switzerland laka 3-1 a hnehna changa semi-final an luh chian hma khan a tlu der ni-a hriat a nih avangin Breel Embolo-a chuan red card a hmu a, red card meuh hmuhna tham a tling lo e tiin sawi zui a hlawh hle. Switzerland tantute chuan referee-in khatiang thutlukna a siam kha a ti mah mah e an ti. Embolo-a a hnawh chhuah avangin Argentina-in inkhel boruak an thunun zui ta a ni ber. Referee erawh chuan dan ang taka kha red card kha pe a nih thu a sawi ve thung.

     A tirah khan referee-in VAR-a en kher lovin Embolo-a hi Mistaken Identity dan hmanga tluk der phal a nih loh thu hrilhin vaukhan mai se la chu yellow card pahnihna kha a pe lo thei reng si a. Mahse Leandro Paredes-a lakah yellow card a lo phawrh tawh a, chu lah chu sut theih a ni tawh si lo a. FIFA dan tharah chuan cancel theih a ni bawk lo a, a aiah player dang hnenah phawrh chhuah ngei ngei a tul ta thung si a ni. 

     FIFA-in "mistaken identity" dan thar a hman avangin Embolo hnenah zawk yellow card a pe ta a. Switzerland striker hi a tlu der a; mahse hemi hma hian referee hian Argentinian midfielder Paredes-a lakah yellow card a lo phawrh hmasa thung si a nih kha. 

     Rei vak lo hnuah Video Assistant Referee (VAR) chuan referee chu field sir-a monitor-ah thil thleng chu en nawn turin a rawn hrilh a, Embolo-a a tlu der tih a hmuh hnuah referee chuan Paredes-a lakah card a pek tawh chu sutin Embolo-a zawk hi yellow card a pe ta a ni. 

     Tournament tan hma lawka IFAB-in dan an siam tharah chuan hetiang dinhmunah hi chuan yellow card hi cancel theih a ni lo a, player dang hnenah hlan chhawn theih a ni thung. Hei hi "mistaken identity" dan thar niin hremna pek tawh chu kaltlangpui tho tur tihna a ni.

     Referee-in yellow card emaw red card emaw a phawrh a, card a pek player chuan tih dik loh a nei lo nia a lan leh hnuhnawh si chuan VAR hmanga ennawn theih a ni a, VAR-in foul a nei lo tih a hmuh chhuah chuan "mistaken identity" tih niin he dan tharah chuan card kha cancel leh theih a ni a;mahse player dang hnenah card kha pek ngei ngei tur a ni thung. 

     Embolo-a chunga thil thleng hi World Cup Football-ah a thlen vawi khatna a ni hran lo. Hman deuh khan group stage-a USA leh Paraguay inkhelh tumin American defender Tim Ream-a yellow card chu VAR-in a tlu der tih a hmuh chhuah hnuah Miguel Almiron-a hnenah hlan chhawn a lo ni tawh bawk. 

     Hetiang ang thutlukna hian sawisel a la hlawh chho zel lo ang tih pawh sawi theih a ni lo. Swiss-te kha defending champion te lakah rin aiin an che thei phian a, minute 67-naah Dan Ndoye-a'n mawi takin an si phurh a rawn sut a, anmahni tantute au thawm pawh a ring hle. Switzerland-te an chet that chhoh zel laiin minute 5 hnuah thil pawi tak a thleng ta tlat mai a nih kha.

     A pawimawh ber chu Kansas City-a referee-te khan jersey number emaw player hming emaw an hai vang a ni lo. Embolo-a lemchan thiam avanga bum an ni zawk. Dive an hmuh chu "mistaken identity" ah an chantir avangin VAR chuan yellow card satliah mai thlengin a en thei ta a. Hei hian VAR technology duan chhan ber referee tana thutlukna siam harsa bik laka "chiang taka thil dik lo awm" siam that nan chauh hman tur tih chu a kalh ta a ni.

     Inkhelh zawhah Switzerland coach Murat Yakin chuan he 'mistaken identity' dan hi nasa takin a sawisel a. Dan phuahchawp tak hian hnehna chan an tumna kawngah Argentina a tanpui ta hlauh zawk niin a sawi. 

     "Ka ngaihdanah chuan dan phuahchawp lutuk avangin hrem kan ni," tiin Swiss coach Murat Yakin chuan a sawi. "Hetiang avanga kan tlawm hi a na hle a, kan phu lo bawk. Ka player-te hi hero tak tak an ni. An thiamna leh theihna zawng zawng an hlan a, ka chhuang takzet a ni" a ti.

     "Referee-in thutlukna dik lo a siam a ni. Ka ngaihdanah chuan foul pawh a ni lo hial maithei. Foul lo ni ta pawh ni se foul ho lulai tak a ni. FIFA hian referee-te chu a humhim dawn tih chu a chiang sa; mahse he dan hian vawiina kan inkhelh a tichhia a, hetianga kan tlawm hi a na takzet a ni." a ti zui bawk. 




Saturday, 11 July 2026

World Cup 2026 a khelh zawh hnuah a boral

- Joel Lairemsanga

    FIFA World Cup 2026 group stage inkhel 3-a South Africa tana khel Jayden Adams chu kum 25 mi niin a boral tih South Africa Sports Ministry chuan Inrinni, July ni 11, 2026-ah khan a puang. A thih chhan erawh Minister hian a sawi lang lo thung.

     Group A-ah Mexico leh Czech Republic te a hmachhawn a, starting 11-ah a khel a, South Korea laka 1-0 a hnehna an chan tum erawh kha chuan substitute atangin a lut thung. South Korea laka hnehna an chan avang khan South Africa chuan a vawi khatna atan knockout round an lut thei ta a nih kha.

     Round of 32-ah Canada lakah South Africa chu a tlawm a, World Cup 2026 atangin an chhuak ta a ni. He midfielder hian South Africa-a club Mamelodi Sundowns tan a khel bawk a, 2025/26 season-ah African Champions League trophy a lakpui bawk.

     Sports Minister Gayton McKenzie chuan thuchhuah siamin, Jayden Adams chu a ui thu a sawi a, a chhungte, a thawhpui te leh a fans-te a tawrhpui takzet thu a tarlang.   

  “Mamelodi Sundowns leh South Africa midfielder, kum 25 mi Jayden Adams-a boral thu ka hriatin min nghawng na hle a, ka rilru a na khawp mai,” tiin a sawi zui bawk. 

     “South African football-in talent êng ber pakhat a chan a ni. A chhungte, a thawhpui te leh academy atanga South Africa player hlawhtling tak ni tura kawng a zawh chhoh zel dan lo thlirtu mi maktaduai tel te nen kan tuar vek a ni,” a ti bawk.

     South African Football Players Union pawhin thuchhuah siamin an player-pui thi chu an ui thu an sawi a, a chhungte, a thawhpui te leh a khelhna club-te an tawrhpui thu an tarlang.

     “Jayden hian 2026 World Cup-ah hian South Africa ai a awh zo chauh a. Ram mipuite beiseina chu phur tak leh huaisen takin a hmachhawn a ni. A boralna hi a chhungte, a thawhpui te, a khelhna club te, football khawvel leh ram pum tan pawh channa nasa tak a ni” tiin SAFPU chuan an sawi.

     Adams hian 2022-ah khan international match-a ram ai a awhna hmasa ber ni turin Mozambique lakah a ram tan a khel a, vawi 13 a khel tawh a. World Cup qualifying-ah goal 2 a khung tawh bawk.




Friday, 10 July 2026

FIFA-in World Cup-a VAR hman dan a tidanglam

- Joel Lairemsang


     World Cup 2026 neih mekah VAR chungchangah sawiselna leh inhnialna a tam mek laiin FIFA chuan quarter-final atangin VAR hman dan thar a hmang dawn tih a puang.

     A bikin Argentina leh Egypt inkhelhah khan Egypt lam chuan VAR hman danah hleih neihna a awm ti-a an sawi nasat em avangin sawiselna a pung zual hle.


VAR hman dan thar tur chu hetiang hi a ni ang:-


   Quarter-final atang chuan VAR official-te chu stadium chhungah an awm tawh ang. A hma zawng kha chuan Dallas, Texas-a International Broadcast Centre (IBC) chhunga FIFA Video Operation Room atangin match an lo vil thin a, July 10, 2026-a France leh Morocco inkhelh atang kha chuan VAR official zawng zawng chuan stadium chhung atangin an vil tawh a ni.


   Kalphung tharah hian stadium tinah Primary VAR Official pakhat leh Reserve VAR Official pakhat dah an ni zel tawh dawn a, Dallas-a FIFA Video Operation Room erawh chu VAR kaihruaitu ber angin a la awm rih tho ang. Stadium-a VAR official awm tharte hian a hmunpui hi an lo pui char char tawh dawn tihna a nih chu.


   Dallas nen inbiak pawhna a chhiat palh pawhin stadium chhung atangin match video enlet chu kalpui chhunzawm theih a la ni tho ang. FIFA danah chuan VAR technical problem avanga inkhel tihdanglam emaw, tihtawp emaw phal a ni lo.


Collina chuan Letexier a chhan


   FIFA Referee hotupa Pierluigi Collina chuan referee François Letexier-a thlavang a rawn hauh na hle a, a ham danah khan sawisel tur a awm lo a ni' a ti. Letexier-a hian 2026 World Cup Round of 16-ah Argentina-in Egypt 3-2 a an hnehna match a ham tum khan uchuak takin Argentina a tan e tiin sawiselna nasa tak a tawk a nih kha. 


   An tlawm hnu lawkah Egypt Football Association chuan FIFA hnenah an lungawi loh thu hi an thlen a, Letexier-a chu World Cup tournament chhung zawng referee-a hmang chhunzawm tawh lo turin an ngen bawk.


   French chanchinbu L'Équipe-in a tarlan dan chuan FIFA chuan Letexier-a'n match a kaihhruai dan kha an en let hmasa ang a, chumi hnuah tournament ham chhunzawm turin chhawr zui tlak a ni dawn nge dawn lo tih an rel dawn a ni.




Thuziak hluiin Isua chanchin a dik tih a nemnghet thar leh

- Joel Lairemsanga     

    Rom historian hmingthang pahnih Tacitus leh Flavius Josephus-a te thu-ziak chuan tunlai hian ngaihven a hlawh thar hle. Tacitus hi Rom ram historian ropui tak a ni a. Flavius Josephus-a erawh chu Isua Krista thih hnu kum rei lo te dam thleng niin Juda mi hmingthang leh historian ropui tak a ni. An pahnih hian Kristian an ni lo va, Thuthlung Thar-a thuziakte dikzia finfiah an tum avang pawha thu ziak lah an ni hek lo. 

   Mahse an thuziakah chuan Isua chu Judai ramah a awm a, kristian sakhua lo intanna nen a inkungkaih a, Pilat-a kutah tihhlum a ni tih an ziak ve ve a. Tacitus-a chuan Emperor Tiberius-a lal laiin Christus an tih chu tihhlum a ni tih a ziak a. Josephus-a chuan Jakoba chu Messia an tih Isua unau a ni tiin a sawi.

  Scholar tam tak tan chuan heng thuziakte hi Kristian ni lote’n Isua chu thawnthu mai mai ni lovin mihring tak tak a ni tih an ziah finfiahna chiang ber pawl a ni awm e. He finfiahna hi June 18, 2026-ah khan Bible zirnaa mi thiam chungchuang Lawrence Mykytiuk-a chuan Biblical Archaeology Society-ah chik zawkin a zir nawn leh a, "Rom thuziak hluite'n Isua chanchin chu a tak tak tih an nemnghet e" a ti.     

   Historian tam zawk chuan Isua chu mi awm tak tak a ni tih an pawm sa a, zawhna lian tak ni zawk chu a awm leh awm loh lam ni lovin, a nun leh a zirtirna kimchang chungchang zawk a ni. Chuvangin Tacitus leh Josephus te thuziak hlui hi a pawimawh ta em em a ni.

   Thuthlung Thar hi Isua Krista nun leh rawngbâwlna hriatna hnar lian ber a ni. Mahse rinhlelhna nei thenkhat chuan Thuthlung Thar hi Kristiante'n an ziah a nih avangin Isua awm zia finfiahna atan a tling lo an ti thin.

   Chuvangin historian tam tak chuan Kristian ni lo, Isua chungchâng ziaktute thu hi an ngai pawimawh hle. A chhan chu, anni chu kristian zirtirna leh rinna tihchak tum an ni hran lo a, an thuziakte hian Isua Krista chu mihring tak tak, khawvela lo awm ngei a ni tih finfiahna pawmtlak zawk a pe thei a ni.

   Tacitus-a hi Roman senator leh historian a ni a. Kum 116 AD vel-a a ziah -"Annals"tih lehkhabuah khan Emperor Nero-a’n 64 AD-a Rom khawpui a kan chhanah Kristian-te a puh thu a ziak a. Nero-a chuan Kristian an tihte chu a tiduhdah a, kristian tih hming an putna chhan chu Christus an tih vang a ni tih te a ziak.

   Tacitus chuan Isua Krista chu Emperor Tiberius lal lai khan Judai rama Roman Governor Pontius Pilat-a'n a tihlum a ni tih a ziak. He thu hi a pawimawh hle a, a chhan chu Tacitus hian Kristiante a haw hle a, kristiante zirtirna leh rinna chu a pawm lo va, an sakhua pawh thil ṭha lo leh hlauhawm tak niin a ngai. Historian tam tak sawi dan chuan kristiante duh lo tak mi pakhatin Isua Krista chungchâng a ziak hi Isua chu thawnthu mai mai ni lovin mihring tak tak, khawvela lo awm ngei a ni tih finfiahna hlu tak a ni.

   Kristian pawl tichak turin dawt thu phuah chhan tur a nei lo. He a thuziak hian Chanchin Tha bua thu awm thenkhat a nemnghet a, Isua chu Rom thuneihna hnuaiah tihhlum a ni a, a thih hnuah pawh a zirtirte’n a zirtirna an la thehdarh zel tih hi.

   Finfiahna lian tak dang awm leh chu Josephus-a thuziah a ni. Josephus-a hi Isua an khenbeh hnua lawka lo piang, Juda historian a ni. Juda hel hmasak ber (First Jewish Revolt) laia Rom do zingah a tel a, a hnuah Rom lal humhimna hnuaiah a awm a, Juda mite chanchin a ziak ta teuh mai a ni.

    A lehkhabu Jewish Antiquities tiah chuan, kohhran hruaitu hmasa Jakoba tihhlum a nih thu a ziak. Tu Jakoba ber nge a sawi tih hriat theih nan amah chu Messia an tih Isua unau tiin a sawifiah. A thuziakah hian chipchiar lo takin a lang thuak na-a, historian te chuan "hemi avang tak hian a pawimawh zual a ni" an ti.

   Isua hi a thuziakin a tum ber a ni lo a, mi dang sawifiah nan chauh a hmang. Scholar-te chuan Isua chu mi tak tak a ni tih hriat chian a nih loh chuan hetiang sawifiahna hi awmze nei lo a ni an ti.     Josephus hian Isua chu zirtirtu fing tak, mi tam tak hiptu leh thil mak tak titu a nih thu a ziak tel bawk a, he lai thu hian sawihona tam tak a hrim phah nghe nghe. Scholar tam tak chuan a hnua Kristian ziaktu ten thu an belh nual an ring. Mahse a tam zawk chuan Josephus-a ngeiin Isua chungchang a ziah chu thu hnar atan vek an hman an ring.

   A vaia han chhiar khawm chuan Tacitus-a leh Josephus-a te thuziak hian Isua hringnun chungchanga thil pawimawh thenkhat a nemnghet a ni. Isua chu mihring tak tak niin khawvelah nunkhua a hmang a, Isua tia koh a ni a, Juda ramah zirtir a nei a, Pontius Pilat-a lal laiin tihhlum a ni.

   Heng thuziak te hian a thih hnuah pawh a zuitute'n a zirtirna an thehdarh zel a, kum reilote chhungin Kristian zirtirna chuan Rom a thleng hman tih a lantir bawk. Historian te sawi dan atanga thil mak tak chu Isua zirtirna dodaltu hmasa ber te khan kawng engkima Isua an bei kha a ni.

   Jewish leh Pathian ring lo ziaktu thenkhatte'n zirtirna dik lo, inbumna leh dawithiamna thiltih a ni e ti tein han puh viau mahse history ziah dan dik taka thil chhui leh ziak zingah Isua leh a chanchin chu thawnthu phuah chawp mai mai a ni e han ti an awm lem lo.




Wednesday, 1 July 2026

July 1 : Daktawr-te Ni

- Joel Lairemsanga


           Vawiin July ni 1-ah hian an ni pualin daktawrte zahna chibai kan buk e.   

      An puala ni bik hman ṭhin 'Daktawr-te Ni' lo pian chhuah dan leh a chanchin tawi han tarlang thuak thuak ila a tha awm e.

     Daktawrte hi natna enkawltu mai an ni lo a, an mihringpuite nun chhanhimtu, beidawnna kara beiseina petu leh khawtlang tana mi pawimawh em em an ni. Chuvangin ram tam takah daktawrte zahna leh chawimawina atan Daktawr-te Ni hi an hmang ṭhin.

     India ramah chuan daktawrte puala ni bik atan July ni 1 hi hman thin a ni a, hei hi a chhan chu India rama daktawr ropui ber pawl - Dr. Bidhan Chandra Roy hriatreng nan a ni. Ani hi daktawr thiam mai ni lovin ram hruaitu fing tak a ni bawk. July 1, 1882-ah a lo piang a, a piancham ni-ah ngei July 1, 1962-ah kum 80 mi niin a boral a, hei vang hian India sawrkarin amah hriatreng nan July 1 hi ram pum huap ''Daktawrte Ni'' atan a puang ta a ni.

     Dr. B. C. Roy-a hian India rama damdawi lam hmasawnna turin nasa takin hma a la a, damdawi in leh daktawr zirna siam ṭhat kawngah pawh a thawkrim hle. A hnathawh ropui tak avangin kum 1961-ah khan India rama Civil mite chawimawina sang ber Bharat Ratna hlan a ni hial.

     Daktawrte Ni hi India-ah chauh ni lovin ram dangah pawh an hmang ve tho a; mahse, an hman ni erawh a inang lo hlawm.

- America ramah chuan March ni 30-ah an hmang.

- Brazil ramah chuan October ni 18-ah an hmang.

- Cuba ramah chuan December ni 3-ah an hmang.

     Kumin 2026 National Doctors' Day thupui chu - “Behind the Mask: Who Heals the Healers?” tih a ni. He thupui hian daktawrte taksa leh rilru hriselna ngaihpawimawh a tulzia leh damlo enkawltu daktawr-te ngei pawh enkawl an ngai ve tho a ni tih min hriattir a ni.

     A nihna takah chuan Daktawr-te Ni hi daktawrte chawimawina ni satliah a ni ngawt lo va, mihring nun chhan nan-a hun leh ni sawi lova hah taka thawk ṭhintute zawng zawng chunga lawmthu sawina leh an inpekna zahsakna ni a ni zawk.

     COVID-19 hripui a len lai khan an pawimawhzia a lang chiang hle mai. Daktawr leh Nurse-te khan anmahni nunna thapin mi tam tak an chhanchhuak a ni kha. Daktawr hna hi thiamna ringawtah a innghat lo va; huaisenna, mite lainatna leh mahni hmasial lohna te a pawimawh tak zet bawk.

     Tunlai khawvelah phei chuan daktawr-te hi natna enkawl bakah natna laka inven dan zirtirtu, thuk zawka thil zirchiangtu leh khawtlang hriselna atana innghahna ber an ni tawh zawk a tih theih hial awm e.

     Chuvangin July 1 : Daktawr-te Ni-ah hian daktawr zawng zawngte chungah lawmthu kan sawi a, in rawngbawlna ropui tak hi kan chhuangin kan zah hle a ni. Pathianin hriselna ṭha, chakna leh finna pe zel che u sela, in mihringpuite tana in thawhna malsawmsak zel che u rawh se tiin duhsakna kan hlan a che u.