- Joel Lairemsanga
Smartphone hman hi naupang tan a ṭha lo viau em tih hi i ngaihtuah tawh ngai em? Zirchianna thar pakhat chuan kum naupang bikah phone, computer leh tablet khawiha naupang te'n hun rei tak an hman chuan naupangte chuan hriatrengna leh zirna kawngah harsatna an tawk thei tih a tarlang.
I fate, a bik takin kum 2 chin hnuailam te awm tleina atan smartphone i pek loh a ṭha, a chhan chu naupang tan screen hmaa hun hman tam lutuk hi a pawi vang a ni a, hei hi thil thar a ni lo bawk. Kum tam tak chhung chu mi thiamte'n naupangte chungah tunlai thiamna hian nghawng ṭha lo a neih thu an lo sawi tawh ṭhîn a; mahse engtiang chiahin nge a hlauhawm theih tih hre lo erawh kan tam viau awm e. Tun hnaia zirchianna thar pakhat chuan naupangte'n an naupan zual laia screen kan tih mai- phone, computer leh tablet te an hman tam chuan heng screen te hian an thil zir leh thil hriat rengna kawngah nghawng tha lo leh damchhung daih thil lawmawm loh a thlen theih thu a tarlang.
Inserm leh National University of Singapore-a zirbingtute zirchiannain a sawi danin, naupan zual laia phone, TV, computer leh tablet hmaah hun tam zawk hman chu zirna kawnga hlawhtlin lohna leh puitlin hnua thil hriat rengna chak lohna nen a inzawm tlat. He zirchiannaah hian mithiamte chuan Growing Up in Singapore Towards healthy Outcomes (GUSTO) tih hming vuahin naupang 502 an zirchiang a, naupangte'n kum tina screen an en hun chhung an chhinchhiah a, chu chu kum 9 an nih laia an zirna leh kum 10 leh a chanve an nih laia an thil hriat reng theihna nen an khaikhin a ni.
World Journal of Pediatrics-a tihchhuah he zirchianna hian naupangte'n phone, computer, laptop, tablet, etc. an khawih hun rei zawng ringawt en lovin, naupangin screen an hman ṭan hunin nghawng a neih leh neih loh hriat nan kum ruk chhunga screen an hman dan an zir chiang a, chuta an hmuhchhuah chu ngaihtuah-tham tling tak vek a ni.
Naupangte an naupan zual lai, a bîk takin kum khat an nih laia screen en tam ṭhîn te chu nakin hnu zela zirna lama hlawhtling lo zâwk leh thil hriat rengna kawnga chak lo zâwk an nih theihzia he zirchianna hian a târ lang. Kum ruk vêla naupangte screen hman ṭhîn dân pawh zirna lama hlawhtlin lohna nên a inkûngkaih a, hei hian naupan lai leh sikul an luh tirh hun hi screen hman chungchângah hun pawimawh bîk a nihzia a târ lang a ni.
Zirbing mite sawi dan chuan hetiang taka nghawng a neih chhan pakhat chu screen hmaa hun tam zawk an hman hian naupangte tan thil zir leh than chhohna atana ṭangkai, entirnan- infiam te, lehkhabu chhiar te leh nu leh pate nena hun hman ang chi te ti turin hun an neih tlem phah vang a ni ber.
Tin, screen hman chungchangah hian he zirchianna hi a awm chhun a ni hran lo. Kum 2020-ah khan University of Calgary-a Sheri Madigan kaihhruai zirbing-tute chuan naupang 18,905 te zingah zir bingna chi hrang 42 an kalpui a, screen hman dan leh naupang ṭawng thiam chak zawng inkungkaih dan an zir chiang a ni. Screen hmaa hun tam zawk hmang naupangte chuan ṭawng an thiam chak lo deuh tih an hmu chhuak a. Chutihrual chuan awmze neia screen hmanpui emaw, enkawltu tha hnuaia screen hmantir emaw an nih thung chuan tawng an thiam chak phah hle tih an zir chhuak. Zir mite chuan screen hmaa hun hmang tam lo naupangte chuan ṭawng an thiam chak zawk hle tih an hmu chhuak bawk.
France rama zir bing mite'n kum 2023-a an zirchiannaah chuan screen hman nasat leh rilru pek theih miah lohna a inzawm em tih hriat nan naupangte-ah zirchianna pariat an kalpui a. An zirchianna panga te chuan screen hman tam leh rilru pek theih lohna chuan inzawmna a nei tih an hmu chhuak a, hun rei tak naupangte an zirchianna sawm zinga paruk chuan phone khawih hma lutuk chu nakin hnuah rilru pek theih miah lohna nen a inzawm tih an hmu chhuak a, zirchianna paliah erawh inzawmna chiang tak an hmu lo thung.
A tawp berah chuan mithiamte chuan phone hman tam lutuk emaw hman hma tir lutuk emaw chuan naupang thanlenna kawng hrang hrang, zirna lam leh thil hriat rengna te, ṭawng thiamna leh rilru pek theihna thlengin nghawng a nei tih an sawi. Phone an khawih ringawt hi a pawi ber chu a ni lo; mahse naupangte'n eng nge an en, eng tia rei nge phone an khawih tih leh nu leh pa an inrawlh em tih te hian an thanlennaah nghawng a nei vek a ni.
No comments:
Post a Comment