- Joel Lairemsanga
India leh Myanmar chuan Manipur-a ramri la chiang lo tifel turin ram inthleng dan tur an sawidun mek a, MEA chuan sawi hona a kal mek tih a sawi. Nimahsela he indawrtawnna hi Manipur-a civil society pawl hrang hrangte chuan State inpumkhatna tichhe thei a ni e tiin an dodal thung.
India leh Myanmar hian Manipur ramri la chiang lo, kum tam tak chhung buaipui tawh chu tihfel nan ram inthleng dan tur an dap mek niin report a awm. New Delhi-a Thawhlehni (August 4, 2026)-a press conference-ah Ministry of External Affairs thupuangtu Randhir Jaiswal chuan, “Ramri-ah hmun thenkhat la fel tawk lo a la awm a, chung sector chungchang chu sawiho mek a ni,” a ti.
Jaiswal hian India-in Manipur ramri-ah Myanmar nen ram inthleng dan tur report chungchanga zawhna a chhang a, report chu a dik ngei leh ngei loh a sawi chiang lo nain ramri hmun la chiang lo tifel tura sawi hona a awm mek tih erawh a dik ngei thu a sawi.
A thusawi hi US-a chanchinbu "The Diplomat"-in New Delhi-in hetiang rawtna hi a ngaihtuah mek ti-a a tarlan hnu kar engemawzat hnuah a ni. July 17-a report, “official document” an tihah chuan India sorkar chuan Manipur ramri-ah border pillar 65 leh 68 inkar ramri tihfel nan square mile 1.4 vel inthleng dan tur “rawtna” a zirchiang mek a ni awm a, pillar 65 leh 68 inkar hi a dung km. 2.8 vel a ni.
Inthleng tura an rawt hi Manipur Chandel district-a awm niin, Myanmar-a Kabaw Valley leh Sagaing Region nena inrina a ni. May 26, 2026-a “official document”-in a tarlan dan chuan ramri tihfel hna hi thla thum chhunga zawh hman tum a ni a, August thla vel hi a nih hmel e.
India leh Myanmar hian km 1,643-a thui ramri an inṭawm a, Arunachal Pradesh, Nagaland, Manipur leh Mizoram kaltlangin Myanmar-a Sagaing Region leh Chin State a chhun tlang bawk. Ramri tam zawk hi tlangram, ngaw leh ven harsa tak a ni a, hnam chi hrang hrangte kum tam tak chhung then hran an ni tawh bawk.
Ministry of Home Affairs tarlan danin ramri km 1,472 vel chu boundary pillar hmangin tihchian a ni tawh a, km. 171 vel chu a la fel lo thung a, a tam ber chu Arunachal Pradesh-a Lohit sector leh Manipur-a Kabaw Valley a ni.
The Diplomat tarlan danin ram inthleng an tum chhan ber chu India-Myanmar ramri la fel lo tihfel thuai a, ramri hung hna chak taka thawh a, dan lova pem luh, hel pawl chetvel leh ramri kaltlanga thil sual thleng thin tihreh a nih theih nan a ni.
Kum 2024 khan India chuan km 1,643-a thui ramri zawng zawng hi hung vek a tum thu a lo puang tawh a, chu bakah kum 2018 aṭanga hman tawh India-Myanmar ramri bul hnaia cheng hnam chi hrang hrangte tan visa tel lova km. 16 huam chhung thleng an inkalpawh theihna Free Movement Regime pawh tihtawp a ni tawh bawk.
Tuna India-Myanmar ramri hi kum 1967-a inremna ziah hmanga siam a ni a; mahse hmun ṭhenkhat chu a la chiang lo hle thung. Kum 2018 khan sorkar chuan Parliament hnenah ramri hmun tihfel loha la awmte chu ram pahnih inremna hmanga tihfel tur a nih thu a hrilh a, hei hian boundary pillar 9 siam belh a huam.
Manipur-a hmun pawimawh zual chu border pillar 64 leh 68 inkar Molcham sector, pillar 75 leh 79 inkar Moreh sector leh pillar 88 leh 95 inkar Choro Khunou sector te an ni. India chuan Myanmar nen ramri chungchangah inkalhna lian tham a awm lo a, boundary pillar 9 chiah la fel lo a awm a, chu chu ram pahnih inbiak remna hmanga chinfel mek a ni, a ti.
Sorkar mi pawimawh pakhat, a hming tarlan loh behchhana The Diplomat report siam chuan he thil hi Myanmar hruaitu Min Aung Hlaing-a'n India a rawn tlawh tum khan sawiho a ni, a ti. Report-in a tarlan dan chuan ram pahnihte chuan border pillar 65 leh 68 inkar Molcham sector-ah auxiliary leh boundary pillar thar siam dan tur an ngaihtuah a, kum 2017-a Ministry of External Affairs-in he hmuna ramri kaltlang dan tura rawtna a siam pawh an zirchiang bawk.
Ṭhenawm ramte nena ram inthleng hi thil thar a ni lo. Kum 2015 khan India leh Bangladesh chuan Land Boundary Agreement an pawm a, hemi hmang hian New Delhi-in a ram chhunga enclave 111 chu Dhaka hnenah a pe a, Bangladeshi enclave 51 a la let thung a, kum 41 chhunga ramri buaina chu an titawp ta a nih kha.
MEA rawtna siam hian Manipur-ah dodalna a siam nghal pang a, The Diplomat report tihchhuah hnuah The Imphal Times chuan Coordinating Committee on Manipur Integrity (COCOMI) chuan India sorkar chu Manipur ram hmun te takte pawh Myanmar hnena hlan lo turin a vau a, hetiang rawtna hi tihpuitlin a nih chuan mipuiin nasa takin an do let dawn tih a sawi.
COCOMI hi Meitei civil society pawl hrang hrang intelkhawm niin, kum 2019-a Centre-in Naga hel pawl nen remna a sawipui laia din a ni. July 27-a The Diplomat report chhuah hnu ni 10-naah, “Report-a thu awm hi a dik a, rawtna hi tihpuitlin a nih chuan COCOMI hian ngawi rengin a en liam dawn lo,” a ti.
Manipur State inpumkhatna hi inbiakremna hmanga tihchhiat theih a ni lo tiin COCOMI chuan a sawi a. State ramri awmsa hi an pi leh pute aṭanga an rochun a ni a, hun kal tawhah pawh humhalh a lo ni tawh, a ti. Kum 1949-a Indian Union-a an inchhun luh hnu khan Manipur chuan a ram hmun thenkhat a lo hloh tawh a, state huam chin tihzim belh leh chu pawm theih a ni lo, tiin The Imphal Times chuan a tarlang.
COCOMI chuan New Delhi chu Manipur mipuite remtihna tel lova state inpumkhatna nghawng thei thutlukna siama “thinurna mei chawk tho” lo turin a vaukhan bawk.
No comments:
Post a Comment