- Joel Lairemsanga
Mihringte hi kan haihawt vek a ni ber mai. Chabi kan zawng a, phone kan zawng a, mi hming kan theihnghilh thut bawk a, heng hi chu thil pangngai vek a ni. Mahse engtikah nge haihawt chu thil pangngai a nih a, eng chin nge a hlauhawm chhinchhiahna tih hriat thiam a pawimawh hle. Kan thluak hian a chhunga hriatna hrui inzawmkhawm tam tak hmangin thil a hre thin a, chu hrui chu a chau emaw, a buai emaw a nih chuan thil kan theihnghilh mai thin a ni.
Haihawt satliah chu engnge ni?
Haihawt pangngai leh a satliah chu rei lo te chhung atan chauha thil theihnghilh hi a ni. Entirnan, chabi i dahna i theihnghilh thut a, mahse i zawng hmu leh thuai a. Mi pakhat hming i theihnghilh a, minute 5 hnuah i hre chhuak leh a. Room pakhat atangin room dangah i kal a, eng ti tura kal nge i nih i theihnghilh leh thut te hi haihawt satliah a ni. Hei hi chu upat vang te, rilru a fim loh vang te a ni a, i nitin nuna i tih tur pangngai - ei siam, hna thawh, pawisa renchem te a ti buai lem lo. I hriat chhuah leh theih mai chuan a hlauhawm loh.
Haihawt chhan lian tak pangate
a) Rilru hah leh Manganna:
Tunlai khawvelah rilru hah a hluar em em. Rilru hah hian kan taksaah Cortisol a ti tam a. Cortisol a tam lutuk hian thluakin thil a vawn thatna leh a hriat chhuah lehna a tibuai thei. I rilru a hah em em laia i haihawt tlat mai kha thilmak a ni hran lo.
b) Mut tlem leh Mut kham loh:
Kan mut lai hian kan thluak hian chawlh a la ngai lo a, hna a thawk char char a, nilenga kan thiltawn te kha a rem felin a dah tha thin. I mut tlem chuan he hna hi a thawk zo hman lo a, a tukah chuan i thluak chu a buai nuaih a, i haihawt phah ta thin a ni. Research-in a tarlan danin zan khuaa mut that loh chuan thluakah bawlhhlawh a tling a, a vung hial thei.
c) Vitamin B12 leh Vitamin D tlakchham vang:
Kan thluak hrisel nan Vitamin B12 leh Vitamin D hi a pawimawh em em a. B12 tlakchham chuan thluak a tichak lo va, Vitamin D tlakchham chuan thluak vung a thlen thei. India ramah phei chuan he vitamin pahnih tlachham hi kan tam hle a, a bikin sa ei tlem te leh ni eng dawng tlem teah a nasa hle.
d) Damdawi thenkhat:
Damdawi thenkhat hian side-effect-ah haihawt a thlen thei. Hritlang damdawi thenkhat (Cetirizine ang chi) te, mutthilhna damdawi leh rilru hah damdawi thenkhat te hian thluak a timuang a, haihawt a siam thei. Mahse mahni thua damdawi bansan mai lovin doctor rawn hmasak tur a ni.
e) Hormone danglam vang:
Hmeichhe kum 45-50 velah thi a hul dawn hnaihah an taksaa hormone- Estrogen a tla hniam nasa. He hormone hian thluak hriatna a pui nasa em em a, a tlak hniam chuan thil hriatna a tlahniam a, engkim mai hriat a har phah thin.
Hlauhawm khawpa haihawt hriat dan awlsam
Dr. Vishal Jain, Senior Neurologist chuan hlauhawm khawpa haihawt hriat theih dan hetiang hian a sawi:
(i). Zawhna ngai zawh nawn fo: Minute 10 chhungin zawhna ngai vawi 3-4 inzawt nawn fo.
(ii). Thil thleng hriat loh: Nimin lawka i thiltih kha vawiinah i hre tawh lo.
(iii). Kawng hriat sa a bo: I kawng zawh bel thinah pawh i bo.
(iv). Pawisa leh damdawi hriat thelh fo: Pawisa renchem dan tur hriat loh leh damdawi ei hun theihnghilh fo.
(v). Hun leh hmun hriat sual: Kum engzat nge i nih tih te, khawiah nge i awm tih te hriat loh.
(vi). Mizia inthlak: Mi nelawm tak kha mi huatthlala tak a lo ni a, dawihzep em em a lo nih thut te.
Heng te hi chhungten an hmu hmasa fo thin a, a tuartu aiin a bul hnaia awm ten an hre hmasa zawk thin.
Haihawt zingah tute nge haihawt zual bik thin?
Mi zawng zawng kan haihawt thei a; mahse heng mite hi an derthawng zual:
- Kum 65 chunglam
- Chhungkuaa dementia natna nei tawh, - Zunthlum leh BP sang nei
- Zuk leh hmuam ti nasa
- Taksa tiche tlem,
- Nilenga mahni a tawmim leh mi pawh lo te.
Thluak hrisel nei tura tih tur tha te
Thluak hi kan taksa bung dang ang bawka enkawl ngai a ni.
* Exercise lak: Nitin minute 30 tal ke a kal a tha. Ke-a kan kal hian thluakah thisen a kal tha a, mi a ti harhvang.
* Chaw tha ei: Sa thau lutuk aiin thlai hring, thei, sangha, chhang lam ei tam rawh.
* Mu tam rawh: Zanah darkar 7-8 mut tum tur. Phone khawih chunga mut loh bawk tur a ni.
* Rilru tihharh: Lehkhabu chhiar, chanchinbu chhiar, thil thar zir, mi kawm tam hian thluak a tichak thei.
* Zu leh meizial zuk nghei: Zuk leh hmuam leh zu hian thluak a ti chhe hma bik.
Doctor pan a ngaih hun hriat dan
Heng a hnuaia kan sawi ang-a i awm chuan a ranglamin doctor pan vat ang che:-
* I haihawt a zual zel a, a khat tawk chauh ni lovin nitin a nih tawh chuan.
* I chhungten "i haihawt nasa lutuk" an tih chein.
* I nitin hnathawh - ei siam, inbual, pawisa chhiar te i thiam loh thar thut chuan.
* I himna tiderthawng khawpa - gas off theihnghilh, kawngka kalh theihnghilh, lirthei khalh lai i ni tih hriat loh.
* I mizia a lo danglam nasat hlein.
Dr. Jain chuan, "Haihawt zeuh zeuh chu thil pangngai a ni a; mahse "a upa tawh a, a haihawt ve a nih kha" ti-a ngaihthah mai mai loh tur. A rang lama inentir chuan a chhan hmuh chhuah a awl a, enkawlna tha pek a awl zawk," a ti.
A tirah chuan i bul hnaia doctor pangngai pan la, thisen test - B12, Vitamin D, Thyroid te an lo check ang a, a tul dan azirin thluak Doctor (Neurologist) hnenah a lo tir chhawng ang che.
No comments:
Post a Comment