Saturday, 18 April 2026

๐Š๐ก๐š๐ฐ๐ฏ๐ž๐ฅ๐š ๐š๐ซ ๐œ๐ก๐ข ๐ญ๐ก๐š ๐›๐ž๐ซ - ๐ˆ๐’๐€ ๐๐ซ๐จ๐ฐ๐ง ๐œ๐ก๐š๐ง๐œ๐ก๐ข๐ง ๐ง๐ ๐š๐ข๐ก๐ง๐š๐ฐ๐ฆ ๐ญ๐š๐ค ๐œ๐ก๐ฎ

   "Ar pakhat hi a awm a, ni tin a tui thei a" tiin sawi ta ila, mi thenkhat tan chuan thil awih harsa tak a ni maithei e. Nimahsela ar chi tha deuh mai, tui a ngah em avanga khawvel hmun hrang hranga a vulhtute'n 'Artui her chhuahna khawl' ti-a an koh fiam a awm tak tak nia! He ar chi tha chi hi khuarel siam sa a ni lo va, artui siamna khawl tih theih tura tui zung zung thei turin kum tam tak an beih hnuah hlawhtling taka scientist-te siam chhuah a ni.

   He ar chi tha chi hi "ISA Brown" tiin an ko a, ar awm tawh zingah chuan tui hnem thei ber pakhat a ni ta ngar ngar mai a nih chu. 

   ISA Brown ar hi khawvel hmun hrang hrangah uar taka vulh a ni mek a, mimalin tlem te te-a an vulh ang bawkin company lian leh mi hausa tak tak te'n he ar hi uar tak leh duat takin an vulh ve reng bawk a, he ar chi tha chi hian artui siam chhuah leh artuia sumdawnna kawngah khawvel a thunun hneh hle.

   ISA Brown ar te hi khawi atanga lo chhuak nge an nih? Eng vangin nge an that bik em em? A vulhtute tan ar chi tha ber chi a ni tak meuh em? Heng zawhnate hi chhan kan tum dawn a ni. 

   Kum zabi tam tak liam taa khuarel siamsa ar chi dangte ang lo takin ISA Brown hi chu scientist-te'n an duan chhuah - scientifically developed hybrid a ni. A chanchin bul intanna chu kum 1970 daih tawh kha niin France rama Institut de Selection Animale hmunah khawvel eng a lo hmu ve chauh a nih chu.   

   Scientist-te chuan ar chi tha chi siam tumin ngaihtuahna an hmang rim hle a, an rilru luah lian em emtu leh siam chhuah an tum chu - 

   Tui hnem thei em em ar; nimahsela chaw heh lo em em thung si, thang chak em em leh kar lovah tui nghal zung zung thei, eng sik leh saah pawh a nunphung buai lo leh a vulhtute tana enkawl awlsam em em si a ni. 

   Hetiang taka tha siam chhuah hi thil awlai a ni hauh lo va, hun rei tak chhung thawhrimna leh zirbingna te, ar chi hrang hrang inthlahpawlhtir leh enchhinna neihte a ngai vek mai a, hmabak ko tak chu a ni. 

   ISA Brown siam chhuak tur hian scientist-te hian ar chi tha chi chi hnih - Rhode Island Red leh White Leghorn te an bitum ngar ngar a, an inthlahpawlhtir nasa em em bawk. 

   Rhode Island Red ar te hi an chakin tihrawl an nei tha hle a, eng sik leh saah pawh an insiam rem thei a, an tui rawng hi a sen-uk a ni.

   White Leghorn ar te hi an tui hnem thei hle a, vulh an manhla a, an puitling hma em em bawk. Heng ar chi hnih atang hian scientist-te'n ISA Brown ar tha chi an siam chhuak ta a ni.

   A hming 'ISA Brown' tih-a ISA hi Institut de Selection Animale tihna a ni a, Brown hi an hmul leh an tui rawng sen-uk sawina mai a ni. A hming hi mawlmang viau mahse artui siam kawnga khawvel sawi nghingtu a ni tlat si chu a nih hi.

   Siam chhuah a nih atanga hun rei lote chhungin khawvel a dap chhuak hneh hle a, a thatzia hi ran vulhtute'n an hre chiang rang hle. ISA Brown arte hi thla li atanga thla 5-a upa an nih atangin an tui tan a, kum khat chhungin ar pakhat hian artui 300 atanga 350 a tui hman a, kum rei tak chhung an tui thei bawk. Kan sawi tawh angin an tui tam theih dan hisapin chaw an heh lo hle bawk a, an zaidam em em a, enkawl an nuam hle bawk. Hetiang hi an nihphung a nih avangin ar awm tawh leh siam chhuah tawh zingah chuan vulh manhla ber pakhat a lo nih phah ta a ni. 

   Ar pangngaite chuan kum khatah artui 150 atanga 200 an tui hman a, ISA Brown erawh chuan kum khatah artui 300 atanga 350 a tui hman a, ar pangngai aiin a let hnih velin a tui hnem zawk tihna a nih chu. ISA Brown ar zingah rau rau pawh a thente chuan thla 18 chhungin artui 500 an tui hman bawk a, hei vang hian ISA Brown hi 'artui siamna khawl' ti te, 'nitina tui thei ar' tih te leh 'hlawknaa khat ar' ti tein an sawi thin.   

   ISA Brown ar te hian an tui hnem theih bakah lar chhan tha tak dang an la nei cheu mai. An ngampa em em a, mihring an ngaina bawk si a, a vulhtu tan pawh ar ngainatawm tak an ni. An zaidam em avangin khawih vel an nuam a, enkawl an awlsam phah em em bawk. Ar vulh kawnga tawnhriat la nei lo tan pawh enkawl mai theih an ni a, ar farm te ber atanga lian ber thlengin awlsam tak leh hlawk taka vulh mai theih ar chi tha nih a tling hle. 

   Kan sawi tawh angin ISA Brown ar hian khawvel a dap chhuak hneh hle a, a bik takin India, United States, United Kingdom, Australia leh Philippines-ah te uar taka vulh an ni a, khawvel pumah ISA Brown arte hian artui maktaduai tam tak ni tin an tui mek reng a ni. 

   A vulhtute'n an fakna em em pakhat leh chu chaw an heh ve vak lo hi a ni. Chaw heh lo ve ti lo chuan an tui hnem thei em em lawi si a, hei hi a vulhtute tan chuan a hlawkthlakin a chhenfakawm em em mai a, fak loh theih loh pawh a ni reng a ni. A hlawkzia chu hetiang hian entirna han sawi ta ila. ISA Brown ar pakhat hian ni khatah chaw hi gram 110-120 a ei a, nimahsela ni tin artui pakhat a tui thei thung si a, a vulhtu tana a chhenfakawmzia chu kan man thiam mai awm e. 

   ISA Brown artui hi a lian tha hle a, sawi tawh angin a rawng hi a sen-uk a ni. A kawr hi a chang tha hle a, awlsam takin a keh ve mai mai ngai lo a, artui hian mihring tana chakna hrang hrang a pai tam hle bawk. Hralh a tlak em avangin mi tam tak chuan artuiah ro ro chuan ISA Brown artui hi an thlang deuh kher thin.

   Kan sawi tawh angin ISA Brown ar hi thla 4 atanga thla 5-a upa an nihin an tui tan a, an tui tam vanglai tak hi thla 6 atanga thla 18 inkarah a ni a, chumi hnuah chuan an tui theih zat a tla hniam hret hret thin. Hei vang hian commercial farm lian tam tak chuan ISA Brown hi thla 18-a upa an nih thleng chauh an vulh thin. ISA Brown hi kum 8 thleng an dam thei a, an thih hma zawng tui turin mi tam tak chuan an vulh ve bawk. 

   Kan sawi tawh angin ar chi tha an nih theihna chhan chu hybrid chicken an nih vang a ni. Anmahni leh anmahni inpawlna atanga an inthlahpun chuan an tui tam theih zawng a tla hniam thin ni-a sawi a ni a, hei vang hian mi tam tak chuan scientific taka a note an piantir chauh an lei thar zel thin.  

   Thil reng rengin thatna leh that lohna a nei vek tih a nih angin ISA Brown ar pawh hian thatna tam tak a nei a, that tawk lohna lai pawh a nei ve tho mai. 

A thatnate chu hetiang hian han khai khawm ta ila:-

- A tui hnem thei em em.

- Ar zaidam leh nunnem a ni.

- Chaw a heh lo.

- Eng sik leh sa pawh a ngeih vek.

- Enkawl a awlsamin a nuam. 

A that tawk lohna te:-

- A sa hi arsa hralh tla tak a ni lem lo. 

- Kum 2-a upa a nih tawh chuan a tui tam theih zawng a tla hniam hret hret thin.

- Science thiamnaa siam a nih avangin neih pun kawngah harsatna a awm. 

- A tui tam lehzualna atan chaw tha bik pek a ngai. 


   ISA Brown leh ar chi tha lar zual em em dangte han khaikhin ta ila-

• White Leghorn te aiin ISA Brown ar te hi an zaidam zawk.

• Rhode Island Red ar te aiin ISA Brown ar te hi an tui tam thei zawk.

• Australorp ar te aiin ISA Brown ar te hi sumdawngte tan vulh a hlawk zawk.

• Tui hnem zawngah te, enkawl hautak loh danah leh a hlawk zawnga chhut kawngah ISA Brown ar te hian hma an hruai fal em em a ni. 

 

  Ar vulh kawngah risk kan la dawn a nih rau rau chuan ISA Brown ar te hi an thlanawm zawk niin mithiamte'n an sawi a, a chhan ni-a an sawi chu - enkawl an nuam leh a hautak nep zawk te, an tui tam zawng tur a chhut-lawk theih avang te, an zaidam vang te leh tlem te vulh tum tan pawha a hlawk pha em em mai te hi a ni. 

   Ar chi tha tak ni mek mahse scientist-te'n ISA Brown ar te hi tha lehzual zawk turin siam thar zel an tum a, tui tam lehzual tur te, natna kai ve mai mai lo tur khawpa hriselna tha zawk nei tur leh chaw heh lo lehzual tur te-a siam tumin zirbingna an kalpui reng a, hetiang taka tha lehzuala an siam chhoh zel chuan khawvela ar chi hrang tam tak zingah chuan a tha lawr lak a tih theih ngei ang. 

   France rama scientific laboratory atanga siam chhuah ni mahse tunah chuan ISA Brown hian khawvel a dรขp chhuak vek tawh a, khawvela artui siam kawngah hum pawimawh tak a luah mek. Artui tam tak an siam chhuak a, mi maktaduai tel tan artui ruai an thehsak a, ran vulhtu kuthnathawk chhiar sen lohte hnenah sum tam tak an chhun luhsak mek bawk. 

   Thil te tham te pawhin danglamna lian tak a thlen thei tih tichiangtu tha em em chu ISA Brown ar te hi an ni ve tlat zu nia. Hei vang tak pawh hian khawvel pum-a ar chi hrang tam tak zingah pawh mite mit la ber an ni ta mek reng chu a nih hi.



Wednesday, 15 April 2026

๐”.๐’. ๐ซ๐š๐ฅ ๐ซ๐ž๐ฅ๐ง๐š ๐ก๐ฆ๐ฎ๐ง๐ฉ๐ฎ๐ข ๐๐ž๐ง๐ญ๐š๐ ๐จ๐ง ๐ก๐ง๐š๐ญ๐ก๐š๐ฐ๐ก ๐๐š๐ง ๐ง๐ ๐š๐ข๐ก๐ง๐š๐ฐ๐ฆ ๐ญ๐š๐ค ๐œ๐ก๐ฎ

  Building lian pui mai a awm a, a chhungah chuan sipai chet lak dan tur an rel mup mup reng mai a, ralthuam leh sipai lama mithiam tam takin ro an rel vut vut a, khawvel himna tiderthawng thei tur an zir chiang a, sipai chet lak dan tur an rel a, khawvel awmtirh ata sipai chakna lama thiltithei ber leh hmanrua nei changkang ber ber te hnathawh dan tur an rel a, an vil reng bawk. 

   Chu building lian leh pawimawh tak chu "The Pentagon" a ni. 

   Virginia-a Arlington-ah a awm a, Washington atanga rawn luang lui kama awm a ni a, Pentagon hi United States Department of Defense headquarter pawimawh ber a ni. 

   Heti taka hum pawimawh luah a ni chung hian a hnathawh dan te, tu thuhnuaia awm nge a nih, engtiangin nge ral an rel, engtin nge US sipaite leh khawvel a thunun tih erawh mi tam takin kan hre lo hle thung si. Tun tumah hian a pawimawhna leh hnathawh dan kan sawi dawn a ni. 

   The Pentagon hi khawvelah building lian ber pakhat a tling. Khawvel indopui pahnihna kalpui a nih mup mup lai khan kum 1941-ah a sak hna hi thawh tan a ni a, indopui meuh a awm laia a sak hna thawh tan a nihna chhan chu United States hian a sipaite thunun a, an chet lak dan tur relna hmun pawimawh tak a mamawhna a san em vang a ni. Ngawrh taka an han sak takah chuan kum hnih hnu lek 1943-ah khan official taka hawn a lo ni ta a ni. 

   A design hi a dangdai hle a, kil li neia sak a ni ve lo a, kil panga a nei a, hei vang hian Pentagon tih hming puttir a ni. In-chhawng ngaa sang a ni a, lei hnuaiah chhawng hnih a awm bawk. Concentric ring pianhmang nei office panga a awm a, square feet maktaduai 6.5-a zau hmun awl a awm bawk. Sipai leh civil mi infinkhawm hnathawk mi singhnihin nitin hna an thawk mup mup mai a ni. 

   Building lian leh zau tak nimahse a kil tawp atanga kil lehlam tawp kal thleng tur hian minute 10 vel lek sen a ngai a, hetia hun hek lo thei tur bera an design thiam hi thilmak leh ril tak chu a ni awm e. 

   Pentagon hi office satliah a ni ngawt lova, US sipaite hnuk pawimawh tak - "Central nervous system of the U.S. military" a ni zawk. 

   The Pentagon kengkawhtu ber chu United States Department of Defense a ni a, he department hi a lam tawiin DoD an ti mai thin. DoD hian US sipai peng hrang hrang leh national defense policy-te a kutken vek a, heng bakah hian mawhphurhna lian tak tak-

* Sipai chet phung tur rel lawk te

* Ram venhimna tura ruahmanna siam te

* Defense budget ruahman te

* Ralthuam siam leh tihhmasawn te

* Sipai lama enthlak hna thawh te

* Khawvelah remna leh muanna a awm theih nana chet chhuah hna zawng zawngte hi a khawih tel vek bawk. 

   Department of Defense hi khawvelah government organisation lian ber zinga pakhat a ni a, a hnuaia thawk pawh an tam em em a, sipai lal ber ber atanga sipai pagngai te, civil mite leh reserve force-te an tel vek mai a, an inpawlh sawp nasa hle. 

   Lalna leh thuneihna inkhaidiat danah chuan United States President hi a lal ber a, US sipaite Commander-in-Chief a ni. Nimahsela sipai chet vel danah President hi direct takin a inrawlh diak diak lem lo thung. A aiah hian Secretary of Defense-in mawh a phur lian zawk a, ani hi Department of Defense hotulu a ni a, he hna chelh tur hian sipai kher ruat a ngai lem lo bawk. 

   Secretary of Defense hian sipaite chet lakna reng reng a enpui vek a, defense policies a duang a, US venghim thei turin sipai thuam chak hna a thawk bawk. A kaihhruaina hnuaiah department leh agencies hrang hrangin military planning, logistics, intelligence leh strategy hna an thawk mup mup reng mai a ni. 

   Pentagon hian United States armed forces hnuaia peng lian tak tak panga a vil a, chungte chu:-

• United States Army - Anni hi ram venghim tura lei lama che tla chi an ni.

• United States Navy - Anni hian indo lawng rual leh aircraft carrier te an thunun a, ram venghim turin tuipuia chet la chi an ni.

• United States Air Force - Anni hian fighter jet te, bombers leh air defense system an thunun.

• United States Marine Corps - Anni hi rang taka che chhuak thei tura a bik taka duan an ni a, tuiah leh khawmuala che tla thei sipai an ni. 

• United States Space Force - Anni hian military satellite an thunun a, van sang leh van thengreng lamah US thuneihna an vawng him a ni. 

   Kan sawi ang hian branch tin hian kaihruaitu bik leh tih tur bik an nei theuh a; an zavaia thlung khawmtu leh kaihruaitu chu Pentagon hi a ni. 

   Pentagon inkaihhruainaa sawi lan loh theih loh chu Joint Chiefs of Staff hi a ni. He group-ah hian branch hrang hrang kan sawi tak atang khian sipai officer lian tak tak an awm a, direct taka sipaite kaihhruai hi an hna a ni lem lo va, chu ai chuan US President leh Secretary of Defense-te thurawn pek hi an hna ber zawk chu a ni. Ram tana him lo thei tur an thlithlai reng a, khawvela tibuai thei hlauhawm awm thei an dap a, a tul ang-a chet lak dan turah ruahmanna an duang chhuak thin. A awlsam zawnga sawi chuan sipai chet chhuahtir dan turah US President leh Secretary of Defense-te hnena thurawn petu an ni tihna a nih chu. 

   Ram dangte ang lo takin United States hi chuan khawvel hmun hrang hrangah a sipaite a tirin chet a laktir mai zel a, hetianga an chet theihna atan hian Pentagon hian a kaihruai a, an chetna hmun tur azirin regional command a siam bawk thin. Chutianga command a siam langsar zualte chu lo sawi ila:

* United States Central Command - Hei hi Middle East leh Asia khawmualpuia chet lakna atana ruahman a ni. 

* United States European Command - Hei hi Europe-a sipai chet lakna vil tura tih a ni.

* United States Indo-Pacific Command - Hei hi Asia leh Pacific region-a US sipai chet lakna kawnga mawhphurtu a ni. 

   Heng command hrang hrangte hian sipai hmunpui te, training exercise te, intelligence inhrilh kawngah te leh US thawhpui ram nena inzawmna tha zawk siam kawngah hna an thawk mup mup reng a ni. Hei vang tak hian khawvela remna leh muanna a awm theihna atan US hian theihna sang tak a nei a, mawhphurhna hlen turin a tul dan azirin a che chhuak thin a ni. 

   Pentagon chhungah hian sipai chet vel kawnga mithiamte'n ro an rel a, ram danga thil thlengte pawh uluk takin an lo zir thin. Intelligence report an zir chiang a, khawvel kalphung an thlir a, hlauhawm thleng thei an dap reng bawk. 

   An thutlukna azirin US hian ram dangah pawh sipai a tir mai thin a, tul an tih angin ralthuam chi thar duan chhuah a ni thin a, thawhpui tlaka an ngaih ramte nen inremna a siam a, mihring nunna venhim a ngaihna lai ni-a a hriatah chhanchhuah hna a thawk mai thin bawk. Thutlukna a siam dawnin Pentagon hi a fimkhur hle a, sipai lal te, intelligence agencies leh politician te inkarah khi awm lo turin ruahmanna leh thutlukna a siam thin. 

   Pentagon hi building lian tak a ni satliah lo va, khawvela sipai chak ber leh thiltithei berte tana ral relna hmunpui lian ber a ni zawk. Bang panga a neih phenah hian mi sing tam takin hna an thawk mup mup a, khawvelah remna leh muanna a awm theih nan hna an thawk rim hle. 

   Pentagon inkaihhruaina leh hnathawh dan phung kan hriat chuan khawvel tana a lo pawimawhzia hi kan hre chhuak chiang hle ang. Kan rinphak loh leh hmuh phak loh hian ngawi rengin hna nasa tak a thawk reng a, "nun ralmuang leh hahdam kan neih theihna atan khawvel pum tan leh keini mimal tan thlenga hna lo thawk rengtu chu Pentagon hi a ni " ti pawhin sawi ila, kan sawi sual viauin a rinawm loh e.



Tuesday, 14 April 2026

๐—›๐˜‚๐—ฟ ๐—ธ๐—ฎ๐˜„๐—ป๐—ด๐—ฎ๐—ต ๐˜‡๐˜‚๐—ถ๐—ป ๐—บ๐—ถ๐—ฝ๐—ฎ ๐—น๐—ฒ๐—ต ๐—ต๐—บ๐—ฒ๐—ถ๐—ฐ๐—ต๐—ต๐—ถ๐—ฎ๐—ฎ๐—ต ๐—ป๐—ด๐—ต๐—ฎ๐˜„๐—ป๐—ด ๐—ฎ ๐—ป๐—ฒ๐—ถ๐—ต ๐—ฑ๐—ฎ๐—ป

- Joel Lairemsanga 


  Pop culture larna khawvelah zet chuan zu hi a langsar ta hle a, inhmangaihna tihpunna ang hiala ngai pawh mi tam tak an lo awm ta. Ennawm lemchanahte chuan zu hian hmun pawimawh a chang ta fo a, nula leh tlangval inngaizawng titi tituitu atan an hmang ni te pawhin a lang lek lek thin. Hei vang tak hian mi tam tak chuan inlaichinna thuk zawk siamna atan zu hi a tangkaiah riak an ngaih phah ta a nih hi. 

   Zu hnathawh dan ni-a kan pawm a dik em tih hre turin lo sawi chhunzawm ta zel ila. Zu kan in hian mahni kan inringtawk sawt emaw kan zam zual zawk niin kan inhre maithei; mi tam takin kan hriat loh erawh chu mipat hmeichhiat hman kawngah zu hian nghawng thuk tak a nei tih hi. Mipat hmeichhiat hman kawngah mi a tichak sawt nge a tinep zawk tih hre turin tun tumah hian mi thiamte ngaihdan kan sawi dawn a ni. 

   Zu in mi tam tak chuan zu an ruih hian sex lamah an chak zual sawt niin an insawi a; mahse hei hi chu an rilru put lawk sa vang mai mai a nih a rinawm. ''Zu ruih hian ngaihsamna a thlen a, rilru tawt leh rilru hah a tinep a, chuvangin mi a tizauthau ve thei. Nimahela mipat hmeichhiat hman kawngah taksa a tichak lo thung a ni'' tiin Dr. Marathe chuan a sawi. 

   A awlsam zawnga sawi chuan zu ruih hian mahni inrintawkna leh rilru thawvenna a thlen a, hei hian sex hman chakna a tipung thei. Amaherawhchu zu hian hriatna thazam a timuthlu a, thisen luang a timuang a, taksaa thalbe tuihnang hnathawh a tibuai a, hei vang hian sex-ah mi a tichak lo zual a ni. 'Sex hman chakna i nei nasa zual maithei; mahse a taka che chhuak turin i taksa erawh chuan i rilru a um phak lo hle thung' tihna a nih chu. 

   Zu hian mipa serh-a thisen luang a titlem a, hriatna thazam a timuthlu a, testosterone a titlem a, mipa serh khawng theih lohna a thlen bawk. Hei vang hian zu in nasa mipate chuan serh khawng theih miah lohna leh a vawrtawp thlen mai theih loh harsatna an tawk nasa hle.   

   Hmeichhiaah pawh zu hian rilru thawven zuaina a thlen a, an ruih hian an rilru a lo thawveng a, an zahzumna leh a ruka an inthupna an phelh a, mipat hmeichhiatna hman chakna chu an nei thar ve hluai thin a; mahse zu hian hmeichhe serh tuihnang a titlem a, serh-a hriatna a tichawmawlh a, a vawrtawp thlen mai theih lohna a thlen bawk a, hei vang hian sex hman nuam tih lohna leh zawngchhang lohna a thlen thei ta zawk a ni. 

   Dr. Marathe chuan ''zu hian mipa leh hmeichhiaah sex-a a vawrtawp thlen hlei theih lohna a thlen ve ve a ni'' a ti. Zu in nasat phei chuan taksaa hormone awm zat tur a tibuai a, sex-a chak loh hlenna hial a thlen thei tih a sawi bawk. 

   Doctor-te chuan kawng engkimah zu laka inthiarfihlim hi a tha ber tih an sawi a, sex lama che na tura zu a tha tih ngaihdan neih te hi a dik lo a, a hlauhawm zawk tih an sawi. Miin zu hi a nghei thei ngang lo a nih chuan in tlem tum hram hram rawh se an ti bawk. 

   Tlem te i in chung pawha sex lamah harsatna i neih chuan ngaihthah hauh suh ang che. Mipat hmeichhiat hman chakna i neih miah loh emaw, vawrtawp i thleng hlei thei lo emaw, sazu khawng thei lo emaw i neih chuan zuin i hriselna a ei chhe mek tih hria la, zu nghei a hun tawh hle tih hriat a, nghei nghal tur a ni. Hetiangin a lang lo a nih pawhin nupa kar tichhetu a nih tawh chinah phei chuan tum lawkna pawh awm hauh lova nghei hmak mai hi a tha ber tih hriat a tha awm e. 

   Mithiamte chuan regular taka zu in hian mipa leh hmeichhiaah angkhat rengin a chhe zawngin nghawng a nei a, in rei poh leh chhiatna a thlen tam ting mai a ni an ti. Hetia nghawng a nei kan tih hian tun tumah bik chuan mipat hmeichhiat kawng bik kan kawhtir a ni tih hria ila. 

   Zu hian min tiphurin inrintawkna min siam pawh a ni maithei; mahse kan taksa a tichhe nasa zawk daih tih kan hriat a pawimawh. Hormones a khawih buai a, thisen kal vel a tisukuk a, sex hmang thei lo turin riatna thazam a tizawi thei bawk. Kan in tam emaw kan in tlem emaw, zu in loh tawp hi kan taksa hian a ngeih daih zawk a ni.



Monday, 13 April 2026

๐——๐—ผ๐—ป๐—ฎ๐—น๐—ฑ ๐—ง๐—ฟ๐˜‚๐—บ๐—ฝ ๐—น๐—ฒ๐—ต ๐—ฃ๐—ผ๐—ฝ๐—ฒ ๐—Ÿ๐—ฒ๐—ผ ๐—ฎ๐—ป ๐—ถ๐—ป๐—ธ๐—ฎ๐—ฝ ๐˜€๐—ถ๐—ฎ๐—ต ๐˜€๐—ถ๐—ฎ๐—ต ๐—บ๐—ฎ๐—ถ!

- Joel Lairemsanga


   United States of America President Donald Trump chuan Iran nena an indona chu Pathian pawhin a hriatpui thu leh mal a sawm thu a sawi a, hei hi Pope-in rawn chhang thuaiin, kan Pathian hian eng indona mah a hranpain mal a sawm ngai lo ve a rawn ti a, hei hi Trump -a hian a haw takzet a, tunlai chu US President leh Pope hi tawngkain an inkap siah siah mek a, an boruak a sang ru phian mai.

   Donald Trump-a hian a lo tih thin dan ang thovin thu dik leh thu dik chanve a chawhpawlh leh a, amah chu khawvela rorel tura Pathianin a ruat thu leh Iran a do chu Pathianin a thlawp tlat thu te a sawi a, he thu hi tun hnaiah hian Truth Social-ah a post a, AI hmanga siam thlalak a tarlang bawk.

   He thlalakah hian President rorum tak angin a inlantir a, mahse ngilnei em em leh Pathian thu ngaina tak, Bible-a mi thianghlimte inthuamna anga a inthuam lai thlalak a hmang a, damlo mal a sawm lai a ni a, amahah theihna nasa tak a awmziate tarlan a ni. Mi tam takin mak an tiin an sawisel nasa hle a, amah lo tan thinte pawhin tun tum chu a ti lutuk mah mah deuh a ni e an ti hial mai.

   Hetiang thlalak a rawn hmang hi Donald Trump-a hian America mi leh sa dik tak Pope Leo XIV leh Roman catholic kohhran a elsenna leh a runluihna niin a lang a, hei hi mi tam takin thil tul lo tak leh mi puitling lo thiltih a ni e tiin US President hi an dem luai luai bawk. 

   Donald Trump-a hian Iran indona hi Pathian mission a nih thu a sawi a, hemi atan hian a bik taka Pathianin a thlan a nih thu leh hei hi nghet taka a pawm hmiah thu a sawi. Reporter-te hnenah pawh "Iran nena kan indona kal mekah hian Pathian hi US lamah a tang tih hi ka pawm dan a ni" a ti. 

   Truth Social lamah pawh Pope hi a nuihzat hle. Pope Leo XIV hian thisen chhuahtute dilna chu Pathianin a bengkhawn ngai lo tih a sawi a, hei vang hian Donald Trump hian Pope hi "Hruaitu chak lo tak a ni" tiin a kap zui nghal sak a, kohhran hruaitu ve siah chuan nun inthlahdah tak a ni a ti bawk. "Pope hian Iran a duhsak hle a, nuclear ralthuam pawh nei turin a duhsak hle tih a chiang" a ti zui bawk a, Vatican leh Pope chuan Trump-a thusawi hi thil dik lo hulhual a ni e tiin an rawn chhanglet ve nghal zat bawk. 

   Donald Trump-a thu vuakthlak dan hi US sawrkara senior official tam tak chuan an thlawp thu leh thil dik tak a sawi e tiin an rawn tan hle a, an zingah hian kristian tha tak ni-a mite hriat Defence Secretary Pete Hegseth pawh a tel a, ani hian thihna hneha Isua Krista thawhlehna leh tun hnaia fighter pilot an chhanchhuah dan chu a rawn khaikhin a, inanna lian tak a awm e tiin America-in an pilot an chhanchhuah dan kha "Easter-style miracle" tiin a rawn tuihnih zauh bawk. 

   Donald Trump-a leh a naute thu chhakchhuah chu pope hian thu dik lo hulhual a ni e tiin tawngkam a rawn nei ve zel bawk a, Iran mipui pawisawi lote tawrhna chu engti-kawng maha pawmpui theih loh, thil dik lo hulhual a ni e a ti. Tumkau niah pawh khan pope hian a thuchahah "Indona bul tantute reng reng Pathianin a ngaithla ngai lo a, a hnar zawk thin a ni" a ti. 

   Donald Trump-a'n thlalak hmanga Isua anga a inlantir chungchang hian nghawng a nei thui hle a, sawiselna a nasa em em a, a thlavang hauh turin White House hial a rawn inrawlh a, a thuchah laimu zawk hriat a pawimawh e tiin video hmangin Trump-a thlavang a rawn hauh na hle. Sakhuana leh sawrkar an kal hrang tur a ni e tihna ramah hetiang thil hi a thleng ta mauh mai si a, indona leh sakhuana pawh sawi zawm a nih phah ta hial mai a nih hi. 

   Trump-a'n Pathian hriatpui indona a tih miau avangin mi tam takin Iran indona kal mek an hmuh dan a danglam phah dawrh lo ang tih pawh sawi theih a ni ta lo a, khawvel puma Catholic kohhran mi leh sa tluklehdingawn 1.4 zet-te hawi her pawh sawhsawnin a awm lo ang tih sawi theih a ni ta lo ve. November thlaa inthlanna lo awm turah hian vote thlak tur zingah Catholic mi leh sa mi maktaduai 70 zet an awm lehnghal a, Iran indona hi indona thianghlim angin an ngai dawn em tih leh Pope leh US President-te thu inchuhah hian khawi lam zawk nge an thlawp dawn tih sawi thiam a har ta hle.

   Easter Sunday-ah khan pope hian ralthuam kengte chuan an ralthuam an dah thla thuai tur a ni a ti a, he thu hi indo a thlawp lohzia tarlanna atan a hmang a, Donald Trump-a'n Iran chu a changkanna leh hmasawnna zawng zawng nuai bova tunhma khawvela a hnuh let tur thu a sawite chu Pope hian a sawisel nasa hle. Pope hian Trump-a hming hi chiang takin lam chhuak lo mahse a thuchah hi Trump-a leh US hruaitu dangte tana thuchah a ni tih erawh a hriat hle thung 

   US ram hruaitute'n Iran indona thlawp tura sipai chakna leh sakhuana an vawrh chhuak fo chu a dem thu a lo sawi tawh bawk a, January thlaa pope-in State of the World thuchah a sawi atang khan pope leh US ram hruaitute inkar thu hi a chhe chho tan tawh niin mi thil chikmite'n an sawi. 

   Pope hian khawvela ram zawng zawngte chu buaina chin felna atan ralthuam aiah dawhkan kila inbiakremna hmang thin turin a chah fo a, hei hi Trump-a'n a ei lo hle thung. Hetiang thu a chhak chhuak fo mai hi a ning hle bawk a, Cardinal Christophe Peierre meuh pawh January 22, 2026-ah khan Pentagon-ah koh a lo nih phah tawh nghe nghe a, hemi tum hian Elbridge Colby nen an inhmu a, rei tak an inkawm a, an inkawmna aw-ki pawh a sang hle a, an boruak a rit hle a ni awm e. 

   Report tam takin an tarlan danin hemi tum hian US sawrkar hotute hian sipai leh ralthuam chak tak an nei a, chuvangin kohhran hian US sawrkar thutlukna a thlawp mai tur a ni tiin Cardinal hi an hrilh hrep a ni awm e. Official pakhat chuan khawvel lalte'n pope an thunun tum khatna niin history a tling hial e a ti. 

   Boruak rit tak hnuaia an inkawm hnuah hian Roman Catholic kohhran hruaitute leh US sawrkar hotute hian an inkar boruak sa lutuk chu beng daih ve ve an tum a, inlungrual taka thawhdun an duh thute an chhak chhuak a, zep nei lo leh tlang takin an inkawm a, an inzahtawn em em bawk a ni tiin thuchhuah intawm an siam zui bawk. 

   Pentagon chuan Vatican a zah hle thu a chhak chhuak a, Vatican pawhin US nena an inbiak avangin lawmthu a sawi bawk. Nimahsela an inkarah inmil lohna lian tak a awm tih hi chu zep rual a ni lo.  

   April 10, 2026-ah khan pope chuan indona reng reng chu' indona thianghlim' tih emaw 'chhan tha tak vanga indona' tiin emaw koh tur a ni lul lo ve a ti a, Pathianin eng indona mah a malsawm ngai lo a ti bawk. Isua Krista zuitute chuan tharum thawhna leh bomb hmanga inbeihna reng reng an thlawp tur pawh a ni lo a ti bawk.

   Father Antonio Spadaro chuan pope hian Trump-a hi a kalh hrim hrim pawh a ni lo va, indona thlawp tura Pathian hming lam hi a duh lo zawk a ni a ti.

   Trump-a'n pope a sawisel nasa bawrh bawrh hle a, US President meuh sawiseltu pope chu tupawh ni sela a duh loh thu a sawi. Kum 2024 inthlanpuiah khan Trump-a hian Catholic Kohhran mi leh sa vote zaa 54 a hui a, tunah erawh a sawrkar hian indona leh tuialhthei man sang chho zel avangin sawiselna a tawk nasa ta hle. Hemi tizual tur hian Pakistan-a Iran leh US inbiakna a hlawhchham ta bawk si nen. 

   Kumin November thlaa inthlan neih turah Donald Trump-a awmna Republicans hian Catholic mi leh sa te vote a mamawh leh ngei dawn a, an chak lo a nih chuan sawrkar kenkawh kawngah an tha  a thuanawp thei dawn tlat a, kum 2028-a US President inthlan lo awm turah Republican party chakna a titawp thei dawn a, Democrats lo let lehna kawng a hawng thei hlauh bawk a, chuvangin inthlan pawimawh tak a ni dawn a ni.

   US leh Pope inkara inbeihna hian zual lam a pan zel lo ang tih pawh sawi theih a ni lo. Trump-a leh a sawrkar hian Iran beihna hi indona thianghlim tiin koh chhunzawm zel an tum ngeiin a rinawm a, Pope lah chuan Pathianin indo a thlawp ngai lo tiin zirtirna a chhakchhuak chhunzawm ve zel pawhin a rinawm. Engnge lo thleng zel dawn tih chu hunin a rawn hril mai dawn a nih tak ber hi.



Tuesday, 24 February 2026

Vun ngo leh hrisel neih i duh em?

- Joel Lairemsanga


Vun hrisel leh ngo hi skin cream hman avang chauha neih theih a ni hran lo a, ni tina kan ei leh in hian kawng ro thui tak a su a ni tih kan hriat a tha. Tui in tam te, chaw paitawih that leh ei tur hrisel ei te hi vun hrisel leh ngoin a rawn rah chhuak thin tihna a nih ber chu. Kan hrisel chuan kan vun pawh a lo hrisel ve mai a ni.  


Thil pawimawh chu thil harsa leh man to tih leh hman ngai lovin nunphung nghet neih a ni zawk a, ni tin taima taka vun tana thil tha in a, a hnuaia kan sawi tur in tur tha te taima taka in a ni ber mai. A pawimawh ber chu regular taka in tur tha kan sawi tur te lo in hi a ni. Kan vun a lo hrisel a, a lan mawi theih nan hun kan pe tur a ni a; taima taka nunphung tha leh hrisel kan neih chuan zawi muangin kan vun pawh a hriselin a rawn mawi zual zel mai dawn a ni.

 

Chumi tur atana in tur tha chi nga i lo sawi teh ang:


1. Ser tui leh khawizu chawhpawlh:


Hei hi a awlsam ber zรฎnga pakhat a ni. Ser tui leh khawizu chawhpawlh hian taksa a tiharh tha a, zing thawh veleh taksa a tiphur nghal surh thei. Ser tuiah vitamin C a awm a, chu chuan collagen insiam tur a pui a, collagen hi  vun mam leh ngo neih nan a pawimawh hle. Khawizu hian bacteria do theihna a nei a, chu chuan ril lam แนญhat loh avanga vun lama harsatna hrang hrang thleng tur a veng thin a ni. Chaw pai tawih a แนญhat chuan vun  pawh a lo hrisel nge nge thin.


A siam dan:


Tui lum no khatah ser pum chanve sawr tui telh tur a ni a, chumi hnuah chuan khawizu thirfiante khat thlak ve leh tur a ni. Hetianga buatsaih hi zingkar kaw ruah laia in mai tur a ni. Kan hriat tur erawh chu tui lum hi a sa lutuk tur a ni lo va, a sat lutuk chuan chakna a paite a chhe vek thei a, chuvangin a lum tawk chauh tui lum hman tur a ni. Ha ziau nasa chi leh thur ngam lo tan chuan ser tui hi pawlh dal a, hman tlem mai bawk tur a ni. 


2. Beetroot leh Carrot den-sawm:


Hei hi vun nung lo leh vun dang tan a tha hle a, mi thiamte fak tling a ni. Antam bulbawk (beetroot) hian thisen kal a tichak a, chu chuan oxygen leh chaw thate vun cell-ah a thlen zung zung a, vun a lo hrisel ta thin a, a lo ngo bawk thin. Carrot hian beta-carotene a pai hnem hle a, hei hi kan taksa hian vitamin A-ah a lo let zung zung thin a, chu chu vun timur thi tawh thlak thar zelna atan leh vun mam leh nel tak neih nana thil pawimawh tak a ni. 


Beetroot leh carrot densawm tui in-a ei thinte chuan he thil hi a thatzia an sawi nasa hle a, ni tin an in chuan kar reilote hnuah an vun a en thu an sawi uar hle a, an thin a tihrisel a, chu chuan thil dangah pawh hriselna tha a pe niin an sawi uar hle.


A siam dan:
 

Antam bulbawk (beetroot) leh carrot hi a inpawlha hersawm emaw den sawm emaw mai tur a ni a, a tam zawngah chuan mahni duh dan a ni mai. Densawmah hian tui tlem thlak tur a ni a, chaw paitawih pui tur leh ei tinuam turin sawhthing zailep pawh a thlak theih tho bawk. Duh hun hunah in theih a ni nain zingkar pum ruah laia in hi a tha ber ni-a ngaih a ni. 


3. Coconut tui:


Vun nung leh ngo nei turin thil tuiril in tam a tha hle a, tuiril kan sawi hian zu a huam lo tih erawh hria ila. Coconut hian electrolytes a pai tam hle a, chuvangin in uar hle tur a ni. 


Taksain tui a tlakchham hian vun te hi a lo chuar a, a ro a, a zawi nun thin. Coconut tui hian taksain tui a tlakchham a phuhru rang hle a, in fo tur a ni. Electrolytes bakah potassium leh antioxidants tlem azawng a pai tel bawk a, vun tan a tha hle zel a ni. 


Coconut tui in tam te chuan taksa vung leh hmai puam an neih ngai loh thu leh an vun a nalh em em thu an sawi fo a, chuvangin coconut tui hi an nghei ngai meuh lo. 


Nitin coconut tui hi no khat in tur a ni a, a bik takin ni sa do hnuah ni thei sela, ni sa do lo tan erawh taksa hman rim ber hnuah in mai tur a ni. Hetia kan in hian kan taksain tuiril a hloh zawng zawng chu coconut tui hian a rawn phuhru zel dawn a, vun a nung surh reng mai dawn a ni. Dah vawh leh tihthlum chawp erawh chu in hauh loh tur a ni.  


4. Sunhlu tui: 


Vun hrisel nana ei leh in tur tha sawi apianga sawi hmaih ni ngai lo chu sunhlu hi a ni. Vitamin C a pai hnem hle a, chu chuanbawlhhlawh leh rilru hah avanga vun chhe tur a venghim thin.


Vitamin C hian collagen insiam tur a pui bawk a, collagen hi a lo hrisel chuan vun a lo lang hrisel a, a lo lang naupang hial thin. Sunhlu hian rilru hah luah tuk a veng thei bawk a, rilru hah vanga vun khaw lo tur a veng nghal tihna a nih chu. Vun a tihhrisel bakah sam tan a tha bawk tih hriat a ni. 

 

A siam dan:


Sunhlu den sawm thifiante hnih chu tui no khatah thlak tur a ni. Chumi hnuah a thur lutuk a nih chuan khawizu tlem zawng a thlak theih bawk. Zing karah emaw tukthuan ei hmain emaw in mai thin tur a ni. A tirah chuan pumpui ulcer nei tan harsatna a thlen ve maithei a, tam lutuka in tan nghal mai loh tur a ni. 


5. Aieng leh bawnghnute chawhpawlh:


Hritlang damdawi atan mai bakah vun hrisel nan pawh aieng hi a lo tha khawp mai. Aieng hian curcumin a pai a, hei hian taksa pun tur a vengin a tidam thei. Taksaah vung leh pun (inflammation) a awmin arngeng leh vun pun leh pan a lo awm thei thin.


Aieng leh bawnghnute chawhpawlh in ngun hian inflammation a veng thei a, bawnghnute hian vun tana tha protein leh chaw tha a pai bawk si a, vun tan a tha em em vek mai a ni.


A siam dan:


Bawnghnute chhuan lum tui no khatah aieng sawk khat thlak tur a ni a, a inchawhpawlh that nan thin vak vak tur a ni. Zan mut dawn apiangin mahni duh dana tama in tawh mai tur a ni. 


Aieng hi telh tam a nih lohna chhan chu a tam lutuk chuan pumpui hnathawh a tibuai thei a, lem a tui loh phah theih bawk vang a ni. Vun tihrisel tur atan chuan sawk khat lek pawh hi a tawk em em a ni.  


Eng tikah nge a result kan hmuh ang?


Awle, vun hrisel neih nana in tur tha tlem azawng kan han sawi ta a, zawhna pawimawh tak lo awm ta chu eng tikah nge  a rah chhuah kan hmuh ang tih hi.


Tuna kan han sawi tak te hi ti vek pawh ni ila zan hnih khat lekah a rah chhuah a hmuh mai theih loh tih hria ila. Mi thenkhat chuan regular taka an in hnu kar hnihna hnu lawkah a rah chhuah an hmu mai bawk. Kan vun chak zawng leh a nunphung - skin cycle hi a inang vek lo va, chuvang chuan dawhtheih a pawimawh hle a ni. A rah chhuah hmuh tuma rilru put ngar ngar ai chuan vun a ti tha dawn a ni tih rilru pua taima taka lo in tluk tluk kha a pawimawh zawk chu a ni. 

 

Tunah chuan kan sawi tak chungchanga zawhna awm theite i lo chhang teh ang:



Vun tana tha kan sawi zawng zawng hi ni tin in vek a ngai em?

Chhanna: A ngai lo. Pakhat emaw pahnih emaw chauh thlan a, in a tawk. A ruala chi nga in vek ai chuan kar hnih khat danah chi hnih zela thlak erawh a pawi lo thung.


Kan sawite hi arngeng leh hmai bawl nei tan a him em?

Chhanna: Aw him e. Kan sawi tak in tur chi ngate hian chaw paitawih an pui a, rilru hah an tinep thei a, chuvangin indirect takin arngeng leh hmaibawl an veng thei a ni. Kan sawi zinga bawnghnute hian i hmaibawl a tizual a nih chuan aieng-a bawnghnute thlak lovin aieng hlang chauh i hmang mai dawn nia. 


Eng hunah nge in แนญha ber?

Chhanna: Zingah a tha ber. Zing thawh hlimah taksain in tura chakna awm a hip chak theih em avangin zinga in a tha ber a; amaherawhchu coconut tui erawh chhuna in a tha ber a, aieng leh bawnghnute chawhpawlh chu zana in a tha ber ve thung.

 

In tur kan sawite hi skincare products thlak nan hman tur tihna a ni em?

Chhanna: Ni lo ve. Heng kan sawite hi thil dang thlakna atan a ni lo a, puitu atan a ni zawk. Skincare product tha tak tak te, ni sa lutuk laka inven te, muthilh tam te leh rilru tihhah lutuk loh te hi thil tangkai ber ber an la ni reng tih hriat tur a ni. Kan han sawite hi chu vun hrisel neih kawnga chet lakna puitu tha tak an ni zawk.   

Side effects a awm em?

Chhanna: Kan  han sawite hi a luat tuka in a nih lem loh chuan side effect an nei lo. Sertui  in tam lutuk chuan pumpui lawng a tizual thei a, beetroot tui in tam lutuk chuan zun rawng a tidanglam thei a, aieng in lutuk lahin chaw paitawih a tibuai thei bawk a, chuvangin a tawk chauha in tur a ni.



Tuesday, 17 February 2026

India 'Meerut Plan" kalpui mekin Pakistan a tithlamuang lo hle

- Joel Lairemsanga

 

Nikum 2025-a India-in Pakistan laka Operation Sindoor a kalpuiah khan sipai chakna lamah pawh Pakistan chuan India chu a lo la khan lo khawp mai tih a chiang hle a nih kha. Khati khawp khan chungnung zawk mahse India chuan a dinhmun mek atangin a ke pen a tithui leh zel a, a sipaite tha tichak zual turin hmalakna lian tak a kalpui thar a, hei hian indona leh inrikrapna lo thleng leh thei lakah pawh India thiltihtheihna a tipung hle dawn a ni. 


A taka che chhuaka Operation Sindoor a kalpui hnu lawkah khan India hian ram venhimna kawngah hmasawnna ruhrel tihchak leh tihchangtlun hna a thawk zui ta mawlh mawlh a, a hmasa ber atan drone leh remotely piloted aircraft (RPA)-te tan bika hman tur thlawhna tumhmun siam pawh a tel a, hei hi ram chhung venhim leh ramri thlithlaina kawngah sipaite tha tihchakna tura ruahman a ni. 


Report hrang hrangin an tarlan danin Ministry of Defence hnuaiah Border Roads Organisation (BRO)-in Meerut, Uttar Pradesh-ah hmun hla tak tak thlawk thei ral-khat atanga thunun theih thlawhna -  High Altitude Long Endurance (HALE) remotely piloted aircraft-te tumna atan tin 900 zeta zau thlawhna tumhmun siam hna an thawk mek a, project management consultancy service ti turin tender pawh an ko tawh a ni awm e.

He thlawhna tumhmun siamna atan hian cheng vaibelchhe 406 vel sen a ni dawn a, a sei zawng hi 2,110 meter niin 45 meter-a zau a ni bawk ang. HALE aircraft-te bakah hian sipai bungraw phur chi- C-295 leh C-130 transport plane-te pawh an tum thei dawn bawk a ni. 


He thlawhna tumhmun hi lighting system leh navigation changkang ber ber-a thuam a ni dawn a, ICAO CAT-II standards tling pha tura siam tum a ni bawk. Hei vang hian khaw hmuh harsat eng ang lai pawhin him dam takin thlawhnate an thlawk chhuakin an tum thei reng dawn tihna a nih chu. Indo thlawhna leh drone-te dah thatna atan 60x50 meters-a lian pindan zau tha tak pahnih sak a ni bawk ang.


Report hrang hrangin an tarlan danin he thlawhna tum hmun hi indo thlawhna leh drone tam tak dawl zo tura ruahman a ni a, drone pawh hian ni khat chhungin mission pali a thawk thei dawn a ni awm e.


Thla 85 chhunga thawh zawh hman tum a ni a, a tir lam thla sarih chhung hi chu a sak dan tur chipchiar ruahmanna leh zirchianna -DPR siamna atan hman a ni ang. DPR hi pawm a nih veleh  thla 18 chhung chu hnathawhna atan hman a ni dawn a, thla 24 chhung chu a rintlakzia enchhinna atan hman a ni ang a, thla 36 dang erawh a nih dan tur ang takin a hmantlak dawn em tih hre tura enkawl zuina atan hman a ni thung ang. Thlawhna leh drone tumna ngau ngau bakah hian ral relna hmunpui atan hman tum a ni nghe nghe bawk.


Operation Sindoor lai khan India tana ral rel leh ralthuam lama thiamna ril tak tak nei mi thiamte chuan a taka sipaite che chhuak lova ral khat atanga thunun theih ralthuam thlawk thei tangkaizia an man chiang hle a, hei vang hian drone tha leh thlawk chak tak, theihna sang em em neih kawngah India hian tan a lak a ngai a ni tiin rawtna an thlen a, hei vang hian Meerut Plan hi a lo piang chhuak ta a ni.


Hemi atan hian hmun sang taka thlawk thei, hla tak tak thleng pha bawk si HALE Drone hi a tangkai dawn hle a, hmun zau tak tak a vil thei dawn a, a thlawk rei thei hle bawk si a, hmelmate laka India ram venhimna atan leh chet lakna hrang hrang atan a tangkai hle dawn a, ramri viltu tur hmanraw tha  tak a ni bawk ang. 


Hetiang taka drone tha hi thlawp turin India hian drone innghahna hmun tur hi a siam mek a,  he a hmalakna hi "Meerut Plan" tiin a hming a vuah a, ram taka chhenfakawm em em tur siama India-in hma a lak mekna "Meerut Plan" zet hi chuan Pakistan thla erawh a timuang lo hle thung niin an sawi ve bawk.




Wednesday, 11 February 2026

Tar har i duh chuan heng te hi ei ngei ngei ang che

- Joel Lairemsanga


     Kum upat avanga taksa chuai tial tial hi kan hriat loh kara lo thleng thut a ni hran lo. Zawimuangin kan taksaah danglamna a lo awm hret hret a, a hma zawnga kan chauhpui loh kha kan chauhpui tan ta a, thiltih phurna a tla hniam a, vun a lo mar nep a, ruh chuktuahah sawisel tur neuh neuh a lo awm thar ta bawk thin.


     Rilru hah rimtawng te, muthilh tlem leh nunphung mumal lohna hian kum phu lohin min tilang tar hma thei hle a, ei leh in hian kawngro a su hle tih hre lo erawh kan tam viau awm e.


     Natnain kan taksa a hneh awlsam danah te, cancer thlen thei chemical-in kan taksa a khawih theih danah te, taksaa chawl insiam chhuah kawngah leh taksa ralveng khawl chak dan kawngah ni tina kan ei leh in hian kawng ro a lo su hle a, kan ei leh in hian min titar chak theiin min titar har thei bawk tihna a nih chu. Chuvangin ei leh in kawnga fimkhur hi thil finthlak tak a lo ni. Thil lawmawm tak chu lang naupang reng tura ei tur tha kan sawi tur te hi kan bul hnai maia awm, awlsam taka neih theih te a lo ni lehzel hi a ni. 


     Tun tumah hian tar harna atana ei tur tha tak tak te kan sawi dawn a, kum phu loha lan naupan reng duh tan chuan a tawp thlenga ngaihthlak a, zawm zui nghal chi a ni.


1. Olive hriak: Timur insiamna atana pawimawh tak monounsaturated fats hi olive hriak hian a pai tam hle. Hriak dangte ang lo takin olive hriak (olive oil) hian taksa a tinel thei a, natna avanga rilru hah hluah hluahna a tinep thei bawk. Kum rei tak hman phei chuan lung leh thluak hnathawh a tichak tial tial a, vun a tihriselin a timar reng thei bawk.  


2. Sangha thau: Buaipui tham em em ni si lova taksaa vung leh khawsik kawl ruk hian mi a titar chak hle. Sanghaa thau awm hian omega-3 fatty acids a pai hnem hle a, hei hian buaipui tham loh leh hriat tham loh taksaa vung leh natna hrik hnathawh a tidam thei a, a bik takin ruhchuktuah leh thisen zam natna te, ri hriatna lama harsatna awm te enkawlna atan a tha em em a ni.


3. Theihmu: Theihmu hian polyphenols a pai hnem hle a, chu chu cancer leh tisa mur chak lohna laka taksa veng thei chemical a ni. Theihmu hi kan ei fo a nih chuan kan thluak a lo hrisel dawn a, timur thi tawh te timur tharin a thlak zung zung thei a, vun chuar leh hriatna tlahniam tulh tulh lakah min veng dawn tihna a nih chu.


4. Green Tea: Mizo tawnga hming hran vuah loin green tea tih hian kan hre nghal mai awm e. Boruak bawlhhlawh te, ei tur hmuihmer avang te leh ni tin hna thawh avang tein kan taksa hi a lo awngrawp tial tial thin. Hetiang laka invenna tha tak chu green tea in hi a ni a, nitin no khat emaw no hnih emaw in hian vun tar tur a venghim tha hle.


5. Mim chi reng reng: Mim chi reng reng hian thau tha chi te, minerals leh protein an pai tam hle. A tawk chauha taksaa thlum awm tur zat a thunun a, thau awm tawk tur chin a bithliah bawk a, hei vang hian chhungrila taksa rimtawng tur a veng a, taksa a chak tha reng ta thin a ni. 


6. Ei tur um tawih: Ei tur um tawih kan tih "fermented food", entir nan bawnghnute thur khal te, zufang te hian kan pumpuiin a mamawh tak bateria an pai a, hengte hian kan taksa ralveng khawl an tichak a, taksaa vung leh khawsik ruk awm an hmet mit thei. Bacteria tangkai chi hian chaw paitawih kawngah pumpui a pui a, chaw pai tawih that hian taksa rimtawngna a titlem thei a, taksa a lo hrisel sawt thin.


7. Thlai hnah: Thlai hnah - zikhlum, broccoli, parbawr te hian taksa atanga thil tha lo paih chhuah kawngah thin hnathawh an pui a, thin ber a lo hrisel chuan hmel pawh a tar har bik ta thin a ni. 


8. Black Coffee: A khat tawka black coffee in hian thih thutna lakah min veng thei an ti. Antioxidant a nih avangin cancer lakah taksa a veng a, zunthlum nei tan pawh a him hle. Lung a vawng hrisel em em bawk.

 

     Awle, tar harna atana ei leh in tur tha kan han sawi ta nual a, heng te hian kum a tam zel avanga tarna hrang hrang lakah min veng reng thei dawn e tihna ni lovin kum upat avanga taksa chak loh zual zel tur a timuang thei tihna a ni ber. Pathianin min siam dan a nih miau avangin tar leh upat hi chu pumpelh hlen theih a ni lo tih chu thil chiang sa a ni.




An chhungkaw buaina thuah David Beckham a tawng chuuak ve ta

- Joel lairemsanga


     Kan sawi tawh angin tun kar tirah khan David Beckham leh Victoria Beckham te fapa kum 26-a upa Brooklyn Peltz Beckham chuan khawvel nghawr dawt tham thu chhuah a rawn nei a nih kha. 


     Instagram-ah thu sei tak a ziak a, he tah hian Brooklyn hian a mimal nunah a nu leh pa te an inrawlh nasa mah mah a, a nun a hlim loh thu sawiin a nu leh pa hi a puh chhe hle. 


     A sawi dan chuan a duhthlanna te a nu leh pa hian an pawmpui ngai lo a ni mai lo va, kawng engkimah thunun vek an tum tiin a puh a, a nupui duhtak Nicola Peltz nena an inkar thu thlenga tih chhiat hreh lohah a puh. Chhungkaw inkawmngeih tak nia hriat an lo nih thin laia hetiang thu a lo awm ta hian mi tam tak a thawng hle a ni.


     Beckham-a te chhungkuaa neuh neuh awm hi tun hnai maia intan a ni lo a, a inmunna a rei tawh ni-a sawi a ni. An chungkaw chanchin ngaihventu mi tam tak chuan rinhlelhna mita an melhna a lo rei tawh hle a, tun hnaia Brooklyn-a thu rawn tarlan hian an rinhlelhna lo dik zia a rawn nemnghet ta a tih theih ang. A chhan chu an fapa thu rawn post hi a dengkhawng hle a, hun rei thawkhat tak liam ta atanga an chhungkuaa buaina lo inmun tawh chu a rawn alh chhuak ta nge nge tihna a ni ber awm e.


     A fapain social media-a an nupa a puh chhiatna thu a post atanga darkar 24 liam hnuah David Beckham chu vantlang hmaah a rawn inlan a, a rawn inlanna hi hmun satliah pawh ni lovin Switzerland-a World Economic Forum neih mekah a ni. 


     Sky News reporter-in David Beckham hi zawhna pahnih - "I fapa tan eng thuchah nge i neih?" tih leh "In chhungkaw buaina tlang thantir a ni ta mai hi pawi i ti em?" tih a zawt a, khawvel huapa football khelh thiam hmingthang David Beckham hian zawhna hi chhang lovin hawihhawm takin reporter hi a nuih sak a, a kal sawn zui nghal. A chet dan hian thil tam tak a hril awm e.


     Hemi hnu lawkah hian CNBC's Squawk Box hmaah David Beckham hi a inlan a, a fapa Brooklyn-a hming a lam ri lo va, a puhna a pha mar hek lo va, fimkhur takin a tawng chhuak thung. 


     Social media chungchang te, nu leh pa mawhphurhna te leh fate thil tihsual theih dan te tawi te-a sawiin a lo chhang chauh.


     "Social media chungchang hi ka sawi fo. A thatna leh a that lohna te hi ka sawi ngun hle. Kum lama la naupang zawk te tana a hlauhawm theih dan te hi ka sawi uar a, a tangkai zawnga hman dan te hi ka sawi ri zing khawp mai. 


     Ka fate pawh social media hi thinrimna siamtu atan te, intihbuaina thlentu atan te hmang lo va, a tha zawng leh sawtpui theih tur zawnga hmang turin ka fuih fo thin. Khawvel hmun hrang hranga hnuchham naupang leh naupang khawngaihthlak tak tak te tanpui turin United Nations International Children's Emergency Fund (UNICEF)-ah ka thawk a, hemi kawngah pawh hian Social Media hian min pui khawp mai a, chuvangin social media hi kan nun tichhetu atan ni lovin kan nun chawikangtu atan kan hmang tur a ni" a ti. 


     Mi tam tak rilru khawihtu chu a fapa upa ber Brooklyn hming lam chhuak ve lova David Beckham-a'n a fate - kum 23-a upa Romeo; kum 20-a upa Cruz leh kum 14-a upa Harper te hming lam ri-a "Ka fate hian tihsual palh an nei vek. Nimahsela naupang chuan thil tisualin lo che fuh lo palh pawh ni mahse thil dik zawk an zir chhuahna a ni thin a, hei vang hian ka fate pawh hi kawng dik zawk an zawh theihna a ni tih hriain chet sual palh leh nu leh pa pawi an sawi chang a awm pawha inthlahrung reng lo turin ka zirtir thin" a ti. 


     David Beckham-a tawngkauchheh hi mi tam tak chuan zahngaihna aw-ka niin an ngai a; a then te chuan a lungawi lohna a pho chhuahna tawngkam a ni zawk e an ti a; mi thenkhat ve thung chuan hmangaihnaa khat pa rilru ropui tak, fate tana kawng a la hawn zau zia lantirna niin an ngai ve thung. 


     A nu leh pain hmangaihna kawngka zau takin hawng mek mah se an fapa Brooklyn ve thung chuan a nun zawng zawng rap bet a, thunun vekah a nu leh pa hi a puh na hle a, a duh ang pawh sawi thei lo turin kum tam tak chhung a nu leh pa hian a ka an hup bet a, a nun a zalen lo hle tih a sawi. "Ka hmangaih em em ka nupui duh tak pawh hmusit a, kan inneihna pawh tihbuai hial duhtu chu ka nu leh pa hi an ni a, chhungkuaah pawh an pawm ve thei lo a ni" a ti. 


     Hetiang zawng zawng an tihna chhan chu thil dang zawng zawng aia Beckham chhungkaw hming theh lar a, chawisan an duh vang vek a ni a, kei chuan hei hi ka tuar thei tawh lo a, engti kawng maha kan inzawm that leh theih hi ka beisei tawh lo a ti hial. 


     A nu leh pa lak atanga a inlak hran chhan chu nun thlamuang leh zalen, rilru hrisel leh mimal nun kawng zawh a duh vang a nih thu a sawi tel bawk.   


     Kil khatah chuan pa insum tak, tawngkam na chhak chhuah aia tawngkam fing leh tawi fel tak, hmangaihna awka chhuah a awm a, kil lehlamah ve thung chuan rilru na taka hun hmang mek, insumna nei hauh lova tlang hriat tura tawng chhuak hmiah hmiah a awm ve thung tihna anih ber chu. 


     Khawvela chhungkaw lar ber zinga mi an ni bawk si a, an chanchin hi khawvelin a ngaihven reng a, chanchinbu hrang hrang a luah lo thei lo chu a nih tak ber hi. Hmingthanna leh neihnunna hian chhungkua hi keh chhiatna lakah a lo humhim thei bik lo tih chu mi tam tak ngaihdan a ni mek.


     Beckham chhungkaw buaina hi hunin a tuam dam ang em? 

     Tun aiin an buai zual tulh tulh zawk ang em? tih zawhna te hi chu hunin a rawn chhang mai dawn a nih tak ber hi.