Tuesday, 10 February 2026

Russia-in a hman thar S-500 chu India-in a hmu tai hle

- Joel Lairemsanga


     Russia chuan nikum 2025 December thla atang khan a van boruak vennna leh thlithlaina atan S-500 "Prometheus" defence unit chu a hmang tan ta a, hei hi an van boruak venhim kawnga mel lung pawimawh tak a ni. A chhan chu S-500 hi air defence system tha leh changkang tak a ni a, ri aia chaka thlawk thei ralthuam hlauhawm chi hrang hrang te, khawmualpui kap pha bomb mit nei hlauhawm pui pui te bakah satellite hial pawh kap thla thei khawpa venhimna rintlak a ni.


     Mihring thlen phak loh leh teh phak loh khawpa hla pawh a kap pha e tiin Russia hian chhuang takin an S-500 hi a fak hle. S-500 "Prometheus" defence unit-te'n a vawi khatna atan an hna an thawh tan thu hi Russia Defence Minister Andrei Belousov chuan a puang a, ralthuam hlauhawm tak tak lakah Russia a venghim hneh hle dawn a ni a ti bawk. 


     Russia siam tho S-400 pawh kha a tha hle a, a that-zia chu India hian nikuma Operation Sindoor a kalpui lai khan a takin a lo tawng tawh a nih kha. Khati khawpa air defence system tha a ni chunga a aia tha lehzuala siam S-500 that dan tur phei chu keini ang chuan kan sawi thiam lo zawk hial awm e.


     Russia air defence system neih tawh zawng zawng zingah S-500 hi chu a changkang berin a tha filawr hle a, an ram venhimna atana an chhenfak ber a ni tihna a nih chu. Indo thlawhna lo dangtu tur a ni ringawt lo a, rocket leh bomb mit nei eng chi pawh a dang thei dawn a, van thengreng atanga hlauhawm lakah meuh pawh Russia a chhanhim thei dawn niin an sawi. Khawmualpui kap pha khawpa thlawk hla bomb mit nei a dang chat thei a, 3,500 Km-a hlaa awm a kah tum a kap pha hial bawk. 


     Intercontinental ballistic missile (ICBM) meuh pawh lei a rawn thlen tepah S-500 hian a lo nuai chhe thei dawn tih a ni. Hei mai bakah hian satellite thlawk hniam deuhte chu a hawl thla phak bawk dawn niin an sawi. 


     Indian Defence Research Wing website-in a tarlan danin Russia hian S-500 hi India hnena hralh a phal a; nimahsela a hralh hun tur hi a la tarlang rih lo thung. A sipaite kutah tawkfang hlan hmasak phawt a duh a, chumi hnuah chuan a hralh chhuak phal chauh dawn a ni awm e. 


     S-500 siamtu company langsar ber chu Almaz-Antey a ni a, kum 2020 tawp lamah khan Russia Ministry of Defence nen contract an ziak a, regiment eng zata tam nge Russia hian a siamtir tih hi tun thlengin a la puang lo a, thil chik mite chuan a tirah chuan S-500 hi regiment 10 vel a lei phawt an ring. 


     Kan thulakna thenkhatin an tarlan danin Russia hian S-500 hi a thian tha ramte hnenah hralh a remti dawn a, kum 2029 atang khi chuan a hralh chhuak tawhin an ring. Kan sawi tawh angin a sipaite'n an duhkhawp an neih hnuah chauh hralh chhuah hna hi a kalpui a rinawm. A hralh chhuah hunah a leitir hmasak ber tur ram ni-a rin chu India hi a ni a, a chhan chu Russia leh India hi ram inthian tha tak, lungrual taka thawkdun reng an ni a, tunah hian India hian S-400 Triumf system pawh a hmang mek nghe nghe. 


     India hian S-500 hi nei ngat sela chuan van boruak venhim leh thli thlai kawngah chuan a thlamuang thei lehzual ngei ang. India hian ralthuam thuah thip tam taka a van boruak  hi ven a duh hle a, hemi atan hian S-400 pawh a hmang mek nghe nghe a nih hi. S-400 hian indo thlawhna leh bomb mit nei chi hrang hrang leh ballistic missile lakah India hi a venghim thei a, heti chung hian S-500 hi han nei leh ngat sela chuan hypersonic weapon lakah pawh a him lehzual dawn tihna a ni. 


     Ri aia chaka thlawk thei ralthuam hlauhawm tak tak hypersonic weapon-te siam chhuah a lo nih takna khawvelah hian hetiang ralthuam laka invenhimna atan Russia hian S-500 a hmang ta bik tihna a ni a, hemi kawngah pawh hian ke a pen thui hle kan ti thei ang. China, USA leh Russia te'n ralthuam hlauhawm kan sawi hypersonic missile hi an siam a, an hmang mek bawk niin an sawi a, ram dang tam takin siam ve tumin hmalakna an kalpui mup mup mek reng bawk. Hei hi thil awmdan a nih avangin India hian van boruak venhim kawngah leh missile hlauhawm tak neih leh siam kawngah hmalakna a kalpui thar nasa hle. 


     India kuta S-500 a luh hun tur chu rinthu mai a la ni a, hun a la duh rei viau maithei bawk. Hetih lai hian India thian tha Russia chuan a takin a hmang tan ta bik thung. Ram inkawmngeih leh inti chhe ngai lo an nihna atanga thlir chuan India tan S-500 hi neih a beiseiawm ve hle a, a la nei ve ngei pawhin a rinawm. India-in a nei a nih chuan ralthuam hlauhawm tak tak lakah pawh thlamuang takin hun engemaw chen chu a awm theih phah dawn a ni.




Monday, 9 February 2026

Rapthlak khawpa lian lei laihna khawl turu - Bagger 293

- Joel Lairemsanga


     Khawvelah lei laihna khawl lian leh chak ber ni-a ngaih mek chu Bagger 293 hi a ni. He khawl turu zet mai hi leilung hausakna lai chhuaktu company Rheinbraun-te hman atana German company - Krupp-in a siam a ni. Bagger 293 hi 700ft chuanga sei niin 300ft-a sang a ni a, 14,000 tons chuang zeta rit a ni hem mai. Kum 1995-ah khan siam zawh niin hemi kum atang hian hman tan nghal a ni.


     'Lei laihna khawl ropui leh chak tha siam chhuah kawngah thiamnain a vawrtawp a thleng tih tifiahtu chu Bagger 293 hi a ni e' tiin pa titi thiam te'n an sawi fiam fo thin. He khawl ropui tak hian engine atan electric motor a hmang a, chu chu 17,000 horsepower laia chak a ni hem mai. Heti taka horsepower chak hian he khawl lian zet mai, lei laihna thir kut tam tak awmna thir bial - 'bucket wheel' chu tuma dan rual lohin a tuai vir ta pup pup mai a nih chu. Kut tam tak invuahna thir bial hian a vir pahin lei paihna atan leivung luankawr hlai leh sei tak a tivir pah bawk a, chu chuan leivung a lo paih ve char char bawk. 


     Leivung luankawr - 'conveyor belt' hian ni khatah 360,000 tons -a tam leivung a paih hman a, hei vang hian lei laihna khawlah chuan thawk chak ber leh thawhhlawk ber a ni e an tih phah ta a ni. 


     Kan sawi tawh angin Bagger 293 hian hawlh tlanga 70 feet laia kual lian thir hlum kual pup mai - 'tawilailir ke' a nei a, he thir hlumah hian lei haitu thir kut 18 lai a awm bawk a, heng thir kut pakhat theuh hi 17 feet laia lian a ni leh zel bawk. Heng thir kut 18 te hian hmun hniam tak an hai thei a, ko pang sang tak an hai pha bawk a, darkar khatah 12,740 tons laia tam leivung an hai hman bawk a nih chu. He lei laihna khawl hrawl zet hian nilenga hna a thawhin 240,000 cubic meters laia tam leivung a lai chhuak hman a, chumi awmzia chu ni khat chhungin Olympic-a tui an inhleuhsiakna tui khuah sawmkua leh paruk len zawnga zau lei a lai hman tihna a nih chu!


     Bagger 293 hian ke a neih ve miau avangin rit hle mahse minute khatah 2.6 feet-a thui a che sawn thei a, muang tak angin lang mahse lei a laih pahin a che sawn hrut hrut thei a, a insawn duhnaah chuan a che sawn hneh ve em em tho. Eng hawi zawng pawhin a vir kual chhuak thei vek a, hei vang hian a hnathawh a chak phah lehzual em em bawk. 


     A chanchina kan hriat tur pawimawh tak ni ve bawk chu eng sik leh saah pawh buai miah lova hna a thawk miah miah thei hi a ni. Hmun vawt lutuk, tui khal theihna ai pawha vawt -20 degree celsius-ah hna a thawk thei a, hmun lum uchuak tak 40 degree celsius-ah pawh hna a thawk thei tho bawk. Ruahpui vanawn surin a tibuai lo a, vur tlain a hna thawh a tisukuk pha lo bawk a, hei vang hian Company lian tak takin leilung hausakna an laihna hmunah chuan he khawl hi a mikhual lo hle. 


     Leilung hnip leh deh nuam em em lakah a zawr lo ang bawkin lung chak tak tak leh hmun khawkrawk em em lakah pawh a tlawm chuang lo a, a hmabaka laih tur awm chu a hmatiam fai purh zel mai a ni ber e.


     Bagger 293 hi khawvel hmun hrang hranga mining project lian tak takah hman a ni a, Europe-a lungalthei laihna hmun lian ber zinga pakhat Hambach Coal mine, Germany-ah pawh tangkai taka hman a ni a, khawvela lignite laih chhuahna lian ber pakhat Garzweiler mine, Germany-ah pawh chhuang taka hman a ni bawk. Alberta, Canada-a tuialhthei an laih chhuahnaah pawh an hmang tangkai riap riap hle bawk. 


     Lei laihna leh leivung haitu khawl ropui leh tangkai em em nimahsela environment humhalhtu pawl atangin sawiselna a tawk nasa hle. "Lei inthuahthip kara hmasang thil nung ruang atanga tuialhthei lo insiam hai chhuahna atana hman a ni a, leilung inrem tha sa a hai hneh em avangin environment a tichhe nasa lutuk a, sik leh sa thlengin nghawng a nei a, ram a tichereu a, tui a tibawlhhlawh a, nungcha chenna a tichhhia e" tiin environment humhalhtu pawl hrang hrang atangin sawiselna leh nekchepna a tawk nasa ve hle. Hetiang a thlenna chhan ber chu khawl turu tak, a hrawl bakah khawl chak em em a nih vang a nih ber. 


     Sawiselna nasa tak tawk ve mahse Bagger 293 hian thlavang hauhtu a haihchham bik hauh lo. "Bagger 293 ringawt hi sik leh sa leh environment tichhetu a ni bik lo a, tuialhthei hai chhuah avangin sik leh sa leh environment a lo chhe zel e kan ti a nih chuan tuialhthei aiah hman nawn theih chi thli leh ni zung chakna thahrui te hi kan hmang uar zawk mai tur a ni" an ti. 


     Bagger 293 hi khawl mak leh ropui tak, hmuhnawm bawk si a ni a, leilung hausakna laih chhuah kawngah danglamna nasa tak thlentu a ni. A hrawl em em mai te, a chak hle bawk si leh hna a thawk sawt em em mai te hi mi tam tak sawinin theih loh a ni a, engti hawi zawng pawha leilung laka kutthlakna tura mihring khawl siamah chuan a la ropui ber e tiin an sawi hial mai. 


     A hmawr bawkna atan Bagger 293 nihphung tlangpui heti hian i lo khai khawm teh ang:-


     * Meter 225-a sei niin meter 96-a sang a ni a, a hlai zawng hi meter 46 a ni. Ton 14,200 zeta rit a ni a, thir kut invuahna tawlailir ke (bucket wheel) hi a lai taka hawlh tlangin feet 70-a zau a ni a, meter 10-a hlai a ni bawk. Thir kut pakhat zelah hian ton 23-a rit leivung a leng. Meter 50-a sang kopang a hai pha a, meter 35-a hniam a zuk hawl thei bawk. 


     * Nilenga hna a thawhin 240,000 cubic meters laia tam leivung leh lung a paih chhuak hman a, leivung lo paihtu leivung luankawr - conveyer belt hi meter 13,800-a sei niin meter 2-a hlai a ni. A hmawrah hian Truck lian tak takin leivung te, lung leh leilung hausakna laih chhuahte chu an lo dawh ta mai thin a; chutih rual erawh chuan thiar sawn loha a awmna tura ruahman saah dah tur a nih pawhin a thil laih chhuahte hi a chhawp nghal zel thei bawk a, hna a sawt hle. Leivung luankawr hi second khatah meter 2.5-a chakin a tlan. 


     * Bagger 293 hian engine atan electric motor a hmang a, chu chuan megawatt 16.56 a pe chhuak a, 6.6 kilovolts a hmang bawk.  




Donald Trump-a'n Kristianna khawvel a chawk alh thar hle

- Joel Lairemsanga


     Washington-a National Prayer Breakfast neihnaah khawvel nghawr dawt tham thil a thleng tlat mai. Politics thila hamthat um avanga thusawi satliah a ni lo va, phungthluk nana thusawi satliah pawh a ni lo va, mi tam tak rilrem zawng a nih laiin mi thahnem tak tana thin hnuna vih ang zawka thu thin khei a ni bawk.


     US President Donald Trump-a chuan May 17, 2026-ah khian National Mall-a tawngtai runpui hmang turin America mi zawng zawngte sawm an nih tur thu a puang a, hei hi Pathian nung pakhat hnuaia kristian ram ropui tak nih zel theihna tura intuaitharna tur a nih thu a sawi.  


     US President-in hetiang thu a chhak chhuak ta mai hian fakna leh sawiselna a dawng zui nghal malh malh mai a nih chu.


     America mipui tam takin Donald Trump-a hi sakhawmi tak angin an hmu ngai lo hrim hrim a, chu ai chuan mahni hlawkna tur chauh ngaihtuaha sumdawng thin, intheh larna atana TV-a inlan nuam ti em em leh kum 2015-a politics-a a inhman atang phei kha chuan eng hmanraw hmang pawha US President nih tum ngar ngar angin an ngai nghet hmiah zawk. Nimahsela kum 10 zet liam ta atang khan Kristian-te Pathian leh tawngtai thiltihtheihna leh Thlarau Thianghlim chungchang te langsar tak takin a puang chhuak ta fo mai.


     Commentator lar tak Trey Goins-Philips chuan "Kristian sakhuaa a ngheh tlatna hi politics thila Trump-a a rawn hlawhtlin theihna chhan pawimawh tak a ni a ti a, " Rinna nghet tak a neih hi mi tam takin ringhlel thin mahse a dinchanpui tlat si chu a nih hi" a ti bawk. 


     Pathian lama intuai thar lehna thu Trump-a'n a rawn sawi ri thar hi an hun tawn mek atanga chhut chuan sawi chhuah hun tak ni pawhin a lang; a chhan chu America khu harsatna leh buaina chi hrang hrangin a tuam ve mek reng a, chhungrilah inthenna leh inhmuhmawhna nasa takin a tuam vel mek ni-a sawi a ni tlat. 


     America mipui tam takin engemaw tak tlakchham neiin an inhre thar a, thil nihna dik tak an zawng tan ta ni-a sawi a ni a, kan ram leh hnam bul thut hi kan lo pensan ta mai emni tih zawhna inzawt thar an tam ta hle tih a ni.


     Mipui tam takin an ram danpuiin ram rorelna leh sakhua  kalkawptir a remti lo an ti a; nimahsela hei hi an dan-puiah ziah lan a ni lem lo thung a ni awm e. 


     History kan en erawh chuan an ram din chhuaktute leh roreltu hmasate kha chuan nghet takin a lang apauin kristian sakhua an chawilar hle thung a, an pawisaah pawh "Pathianah rinna kan nghat" tih an chhu kai thlap a nih hi. 


     An ram danpui thawm that hmasak berah khan sorkarin sakhaw tih bik a neih a remti lo a, chutih rual chuan mimalin zalen takin a duh duh sakhua a zawm a phalsak thung. 


     Hei hi thil awm dan a nih reng laiin tun hnaia US President meuhin a ram mipuite Pathian thuhmun hnuaia ram khat anga awm tura sawmna thu a chhak chhuah a,  thlarau lama intuai tharna neih a nih tur thu a puang ta mai hian inhnialna nasa tak a chawk chhuak mek a, mi tam takin an fak hle laiin a thente erawh chuan ram danpui kalh a ni e tiin an ram dan bu an keu nuap nuap ve mek thung. 




Thursday, 5 February 2026

Inhrawt chungchang i han sawi duah teh ang

 - Joel Lairemsanga



     Inhrawt hian hriselna atan tangkaina a nei em? Pathian thu nen a inkalh em? Hetiang zawhnate chhang tur hian zep leh sumkar neih hauh lovin i han sawi phawng phawng dawn teh ang.


     Inhrawt awmzia hi chu sawifiah kher ngai lovin kan hre chiang tlang hle turah ngai ila. A tak taka inpawlna hmang lova mahni remchan dan anga tisa chakna inhrikthlakna hi a ni ti ila a fiah mai awm e. Inhrawt hi mi pangngai tawh phawtah chuan a mikhual lo hle a, mipa leh hmeichhia, khawi ram leh hnamah pawh a hluar em em vek mai a ni.


     Doctor leh scientist-te'n ngaihdan inang an nei a, chu chu - ''Inhrawt hi natna a ni lo'' tih hi. 


     Mi hi thlamuang taka a inhrawt hian a thluakin chawl chi hnih - Dopamine leh Endorphins a siam chhuak hluai a, heng te hian rilru hah hluah hluahna an tinep a, ngaihtuahna an tinung a, rilru chiai tur an thawidam thei a, hei vang hian mi tam tak chuan an inhrawt zawhah hahdam huaiin an lo inhriat phah ta thin a ni. 


     Inhrikthlak lai tak hian riru leh taksa a lo hahdam a, hei hi 'relaxed state' tih a ni. Mut a lo chhuak mai thin a, mut a tui zui hle bawk. 


     A tak taka mi dang nena mipat hmeichhiatna hman a nih miau loh avangin naupai hlauhna a awm lo a, inpawlna atanga natna inkaichhawn theih lakah rilru hahna tur a awm hek lo. Chuvangin inhrawt hi inhrik-thlakna him ber a ni an lo tih fiamthu phah thin.


     Miin a inhrawt atangin a taksa nihphung a hriatchian zual phah thei a, mipat hmeichhiatna lama a chak zawng a man theih phah ve tlat bawk a, hei vang hian kawppui nena inlaichinna tha neih kawng thlengin kawngro a su ve thei an ti tlat nia! 


     Mipa bik tan inhrawt hian chi bawm a tihrisel thei a, chi bawm cancer a veng thei a ni an ti teh tlat bawk. 


     A thatna kan han sawi ta luam a, kan hriat tur pawimawh tak ni ta chu inhrawt hrim hrim hi chu taksa tan a hlauhawm hranpa lo a; amaherawhchu tih luat tuk leh at chilh bera neih chu a tha lo tih hi. 


     Eng tik lai pawha inhrawt ringawt i rilruah a awm a, i hnathawh a tihbuai a, mi dang nena in inlaichinna te a tibuai pha a nih ngat chuan i hur herh hrim hrim tihna  a ni lo a, rilru lamah chian lohnain a tlak buak ta che a ni tih hria la, rilru lama buaina enkawl thiam doctor pan vat ang che. 


     Thlalak leh ennawm duk dak lo en chunga inhrawt fo hian inlaichinna a tichhe thei hle a, a tak tak aiah ngaihtuahna rama chen veng vengna a thlen awlsam a, mi dang laka inlak hranna hial a thlen thei tih hriain sim vat tum tur a ni. Inhrawt aiin milem leh ennawm duk dak lo atchilh hi a hlauhawm daih zawk.


     Zing lutuka inhrawt fo hian chauh ngawih ngawihna te, ngaihtuahna sawrbing theih lohna te, thiltih phur lohna te a thlen thei a, a bikin kum naupang lamah a thlen nasa zual hle. Hei bakah hian inhrawt nasat hian kawppui laka chak tawk lohna thlengin harsatna a thlen thei tih hriat ngei ngei tur a ni bawk. 


     Medical Science tarmit atanga thlir chuan a khat tawka inhrawt zeuh hi chuan harsatna a thlen lo mai ni lovin hriselna kawngah thatna a nei ve zawk tlat a, chutihrual erawh chuan a lutuka tih erawh taksa chhiatna thlen thei a ni lawi si.  Ei leh in te, mut leh taksa sawizawi te ang chiahin a tawk chauha kalpui thiam a tha tihna a nih ber chu. 


     Inhrawt ngawl i vei loh nan heng te hi lo zawm ang che -

• Ennawm duk-dak lo en ngai suh.

• Taksa sawizawi uar rawh.

• Mi dangte nen inlaichinna tha neih tum rawh.

• Mi dang thikna rilru pu suh.

• Inhrawt ngawl i lo vei tawh a nih chuan tanpuina zawng vat rawh. 


     Awle, tunah chuan Bible thlirna tarmit atangin inhrawt chungchang hi i han sawi ve thung teh ang:-


Bible hian insum theihna hi Thlarau rah a nih thu min hrilh a, hetiangin- 


''Thlarau rah erawh chu hmangaihna te, hlimna te, remna te, dawhtheihna te, ngilneihna te, ṭhatna te, rinawmna te,thuhnuairawlhna te, insûmtheihna te a ni zâwk e; chutiang kalh zâwngin Dân thupêk rêng a awm lo ve". tiin. (Galatia 5:22-23)

     

Hemi awmzia chu insum theihna hi chak lohna entirna a ni lo a, Thlarau rah a ni zawk a nih chu.  


     Bible hian mipat hmeichhiatna hman chakna hi sual a ni e tiin a sawi lem lo a; nimahsela tisa chakna laka insum turin min vaukhan thung.

 

''Thil engkim tih ka tân a thiang a; nimahsela, thil engkim tih a ṭha kher lo. Thil engkim tih ka tân a thiang a; nimahsela, eng bâwihah mah ka inphal lo.'' tiin. (1Kor.6:12). 


     Nawmchenna atana mipat hmeichhiatna hman chakna rilru ngawr ngawr hi sual a ni hranpa lova, a taka tihpuitlin kha sual chu a ni zawk tihna  a ni awm e.  


     Lal Isua khan thil sual hi ngaihtuahnaah a intan hmasak ber thu a sawi a, hetiangin- 


''Kei erawh chuan, tu pawh ngaih châka hmeichhia melh apiang chu, a thinlungah a uire tawh reng a ni tih ka hrilh a che u.'' tiin. (Matthaia 5:28). 


     Heta tanga chiang ta em em chu thil sual tih duhna hi rilru atanga intan a ni a, chutiang bawkin insum theihna pawh hi rilru put-hmang atanga neih a ni bawk. 

 

1 THESSALONIKA 4:3-5-ah chuan -  

"Pathian duh zâwng, in thianghlimna tûr chu hei hi a ni, inngaih bânsan ula; Pathian hre lo Jentailhote anga hur kawngah châk lovin, thianghlim leh chawimawiin mahni bêl vawng thiam ṭheuh ula."

 

tih kan hmu a, hur kawnga insum hi ringtute tih tur a nihzia te, inhrawt pawh hi ringtute tih atana thil dik a ni lo tih kan hre thei awm e. 


1 KORINTH 6:19-20-ah chuan- 

"A nih leh, in taksa chu, in chhûnga awm Pathian hnên aṭanga in hmuh, Thlarau Thianghlim in a ni tih in hre lo vem ni le? Mahni ta pawh in ni lo va, mana lei in ni tawh asin; chuvângin, in taksaah chuan Pathian chawimawi rawh u." 


tih kan hmu a, kan taksa hi awmze nei lova siam a ni lo a, Pathianin duh taka a siam, Thlarau Thianghlim in a ni zawk a, chuvangin thianghlim taka enkawl leh nun hi kan mawhphurhna a ni.


1 KORINTH 10:13-ah chuan- 

''Mihring tuar theih ang chauh lo chu thlêmna rêng rêng in chungah a thleng ngai lo. Pathian zawng a rinawm a ni, ani chuan in tuar theih tâwk aliam chu thlêmna in tawh a phal lo vang; in tuar theihna tûrin thlêmna rualin tlân chhuahna kawng a siam nghâl zâwk ang.''


tih kan hmu a, mipat hmeichhiatna hman chak kawnga thlemnate hi kan tawrh zawh loh tur thlemna a lo ni lem lo tih a chiang a, chuvangin mahni inthununna hmangin kan lo hmet mit thin tur a ni.


     Tarlan tur tam tak la awm mahse tun atan chuan lo duhtawk ta mai ila, Bible chang kan han tarlan tlem te atang pawh hian hurna leh a kaihhnawih laka ringtute rilru put dan tur chu kan hre fiah hle awm e.


     Bible hian mahni inthununna te, awmze neia nun te, sual laka inlak hran te hi a kalh lo mai ni lovin a sawi uar a, kan zawm tur inzirtirna a ni tih kan hriat a tha ang. 


THUFINGTE 25:28-ah chuan - 

''Mahni rilru thunun zo lo mi chu Khawpui chim kulh nei lo ang a ni.'' 


tih kan hmu a, hei hian ringtute chu inthunun zo tur kan nih zia leh inthunun zo lo te chan tur rapthlakzia min hrilh a ni. 


Heti hian khaikhawm ta ila:-


     Bible zirtirna tarmit atang chuan mipat hmeichhiat hman chakna rilru put hi chu mihring nihphung ve reng a ni a, insumna tel lova mahni chak zawng apiang bawh ruak ruak hi tisa leh thlarau lama chhiatna nasa tak thlen thei a ni. Mahni inthunun theihna hi chakna ropui tak a ni a, awmze neia nun leh hmathlir neia hun hman hian zalenna te, thianghlimna te, muanna leh nun rah duhawm a chhuah thin. 


     Bible hian tisa chakna rilru pu lo tawp turin min hrilh lo va, nawmchenna mai mai tura a taka tipuitling lo tura kan thu hnuaia dah tur erawh chuan min zirtir thung a ni.  




Tuesday, 3 February 2026

Khawvela Bulldozer lian leh chak ber chanchin ngaihnawm

- Joel Lairemsanga


     Lirthei chak leh hnungtawlh mai mai ngai lo engnge i hriat tiin han inzawt ta thut ila, mi thenkhat chuan 'Bulldozer tluk a awm nang' tiin kan chhang nghal mai awm e. A ni lah tak a, mihring khawl siam zingah chuan dozer hrim hrim hi chu eng Company siam pawh ni sela a chak em em vek mai chu a nih hi. Mizo takin ''Lei lai thei thirhlum'' ti pawhin ko ta ila a inhmeh viau awm e. 

     Heti khawpa lirthei awmkhauh leh chak zingah ro ro pawh hian a chak lehzual a lo awm ve zel a, a chak lehzual zingah pawh a chak ber chanchin hi tun tumah hian kan sawi dawn a ni. 

     He dozer zet hi chu a chak lehzual em em a, a lian bawk si a, dozer tam takin nilenga an hnathawh kha he dozer hi chuan tum khatah a nawr zo vek thei a, hna a thawh lai chuan a thawm nat vanga lei a nghawr nasat em avangin a bul hnaiah awm ngam a ni lo e an ti hial mai. 

     Chuti khawpa bulldozer hrawl leh chak em em, khawvelah a tluk tur awm lo khawpa ''Bulldozer zawg5ng zawngte Lalpa'' ti-a an koh chu Komatsu Company siam - 'D575A-3 Super Dozer' ngei mai hi a ni.

     Thuk tak taka awm leilung hausakna laih chhuah a lo pawimawh zual deuh deuhna khawvelah hian hun hi a hlu lehzual ta hle a, sum tam tak hen a ni. Darkar tin hian leilung hausakna lai chhuaktu Company-te chuan lei vung leh lung chi hrang tam tak an lai chhuak hum hum a, laih chhhuah chak lamah Company-te an inel a ni ta ber mai. Hetiang hi thil awmdan a nih mek laiin Company lian tak tak te'n harsatna inang tlang an nei vek thung.

     Kan sawi tawh angin bulldozer hrim hrim hi khawl chak tak an ni vek a; nimahsela Company lian tak takin tih tak thlaka leilung hausakna an laih chhuahnaah erawh duhai chuan dozer-te hi an te a, duhkhawp lohna a awm chawk. Company lian tak tak chetnaah chuan ram zau tak tak laih dar a ngai a, hmanraw lian leh rit pui pui chelek a ngai bawk si a. He thil hi hriain Komatsu Company-in mamawh chhanna tur siam ngei turin rilru a rawn pu ta a, mual leh tlang sawn dawrh thei tur bulldozer siam chhuah a tum ruh ta hle.

     Tichuan a tum tak chu a siam chhuak hlawhtling ta a, hei hi khawvela bulldozer lian leh chak ber - Komatsu D575A super dozer lo pian chhuah dan bul thut chu a ni ta a ni.

     Chutia Komatsu company-in bulldozer hrawl leh chak lutuk tak mai a rawn siam chhuah takah chuan a hmu apiangte mak tih a tling a, a hrawl em avangin a tak tak a nih an ring ngam lo hial zawk niin an sawi. ''A lian rapthlak lutuk em mai'' an ti chul mai a nih chu.

     He bulldozer hi 11.7meter laia sei a ni a, 4.9meter-a hlai a ni hem mai. 152,000Kg lawiha rit a ni a, chu chu 152 tons-a rit tihna a nih chu. Tank tam tak belhkhawm aiin a rit zawk a, thlawhna thenkhat ai pawhin a rit zawk daih tihna a ni bawk. A ke pawh hi a hlai hle a, lirthei zawh chi 'Lei' kal thei a ni ber e tiin an sawi fiam hial thin. 

     Heti taka lian leh rit a nih avang hian engine pawh a duh chak hle dawn tih chu thil chiang sa a ni. He bulldozer hian 12-cylinder turbo diesel engine a hmang a, chu chuan 1,150 horsepower a pe chhuak. Hei hi kan hriat fiah theih nan heti hian han sawi ta ila-

     Bulldozer chak tak tak ni-a kan ngaih bulldozer vantlangte hian 200-400 horsepower an nei a, anni aia a let thuma horsepower nei tam zawk D575A dozer chak dan tur chu kan ngaih ruat thiam mai awm e. 

     D575A dozer hi chu khawl a ni satliah ngawt lova, Power Station kal thei a ni e an ti. A engine hi tihnun a nih hian dozer lian ve tak dang te ang a ni ve lo a, a thawm pawh a hrawin a turu hle a, 'thir hlum chhunga khawpui ri insiam' tiin an sawi fiam hial thin a, hei hian a thawm ringawt pawh a turu hle a ni tih a tichiang viau awm e. 

     Tum khatah a blade hian 6 cubic meters-a tam leivung a nawr leng a, chu chu chenna in lian tawk tak khat tlata leivung beng muk zat nen a inhen awm e. Hei vang hian he bulldozer hi chuan a vawi khat nawrah tlang a sawn thei an lo tih phah thin a ni.   

     Komatsu D575A-3 Super Dozer hi chu kawngpui lai tur te, hmun zim leh chep, hna lian lo te te thawk tura duan a ni ve lo an ti thin. An siam chhan ber zawk chu - lei verh lian tak lai tur te, leilung hausakna hai lang tura lei leh lung khawkrawk lai khawk tur te, mual lian pui pui rawt hniam tur te-in a ni. Dozer te zawkin an beih fe a ngaihnaah hnehsawh takin a thawk thei bik a, a chungnung bik lur mai a ni. 

     Hetiang khawpa dozer chak leh lar nimahse hmuh tur hi a vang hle lawi si. A vanna chhan ber chu a siamtu Company hian an siam chhuak tam lo hrim hrim a, a chhan ber pawh a siamna senso a tamin a man a to a, enkawl a hautak em em a, Company nazawngin an lei ngam tlat lo a ni. Chumai bakah hetianga hrawl hi mamawhna a tam lutuk lo a ni awm e.  

     Mi thenkhat chuan lirthei leh khawl chak apiang hi an che vel pawh a rang hle turah an ngai thin; nimahsela bulldozer-te hi chu inthazo taka che vel tura duan an ni lo hrim hrim zawk. Chu ai chuan zawi muanga che tual tual a, hnungtawlh mai mai lova hmalam pana thil nawr miah miah tura siam an ni. 

     Bulldozer hrawl leh chak tak nimahsela amah thunun turin mihring a mamawh ve tho a, hei hian mihring hnuaia kun a nihzia a lantir chiang hle. A thununtu 'Operator' awmna 'Cab' chhung boruak hi mahni nuam tih dana thlak danglam theih tura siam a ni a, thutna nuam tak a awm bawk. Khawl hi thunun nuam takin an siam a, hun rei tak chhunga hna thawh pawhin a thununtu tan a hahthlak chuang hauh lo a ni awm e. Operator awmna hi a san em avangin khawthlir a nuamin khaw hmuh a zau tha em em a, invenhimna tha tak leh himdam tak a awm thlap bawk. Hetiang taka khawl hrawl leh chak lutuk thunun hi hna satliah a ni ngawt lova, mawhphurhna lian tak keng a ni zawk. 

     Lei laihna khawl huangah na na na chuan Komatsu D575A-3 hian chungnung ber nihna a hauh rei ta hle a, a chhan ber pawh a len em em bakah a chak tha em em mai hi a ni. Vawiin thlengin bulldozer chak ber engnge tia sawi apiangin a hming hi lam hmasak ber a la ni ta zel a nih hi. 

     Mihring thiamna thuk tawhzia te, leilung hausakna laih hna rothapzia te, khawl lian leh chak siam a nihzia tarlanna atan leh leilung khawih danglam tura mihring theihna sanzia entirna atan D575A-3 super dozer hi hman a la ni ta reng chu a nih hi. 

     Bulldozer i hmuh apiangin hei hi i lo hre reng tawh dawn nia- 'Bulldozer zawng zawng zingah lian ber leh chak ber a awm a, chumi chu khawl ai mahin in ropui tak a ang zawk a, khawpui ri ang maiin thawm ropui a chhuah a, lei laihna khawl zawng zawngte Lalpa a ni a, chumi chu - Komatsu D575A-3 Super Dozer a ni e' tih hi. 

     A hmawr bawkna atan a khawl nihphung hi i han sawi nawn leh teh ang:-

Khawvela dozer zinga lian leh chak ber kan sawi hi a hmingpum chu Komatsu D575A-3 Super Dozer a ni a, a engine hi 12-cylinder turbo diesel a ni a, 1,150 HP a pe chhuak thei. 152 tons-a rit a ni a, a blade pharh zau zawng hi 24.3 ft-a ni a, blade san zawng hi 8.9ft a ni hem mai. 

     Mi thil chik mite chuan Komatsu D575A-3 Super Dozer hi len zawng leh chak kawngah luah lan thei an awm mai an la ring lo hle. 



Monday, 2 February 2026

Japan-in ralthuam turu lutuk a enchhin hlawhtling hle

- Joel Lairemsanga


     Ralthuam ni ve lem-a a mu nei hauh lo, puak bawk hek lo, missile pawh kap chhuak chuang bawk si lo; amaherawhchu hmelma ralthuam nuai chhe nalh nalh thei si a awm tiin sawi ta ila, mi tam tak chuan kan awih kher lo maithei. Ennawm lemchanna-a ralthuam hlauhawm leh tha elkhen kan hmuh thin ang maia ralthuam changkang em em mai Japan-in tun hnaiah khan a en chhin a, a hlawhtling hle a ni awm e. 


     Japan-in ralthuam changkang leh turu tak a enchhin hi 'high-energy laser weapon' tih a ni a, he ralthuam hian mu a kap chhuak ve hauh lo a, chu ai chuan eng zung chak tak - 'laser beam' chu hmelma ralthuam kah chhiatna atan a hmang daih thung. Hetiang taka ralthuam changkang leh dangdai a nih avang hian "Rinphak loh ralthuam" tiin an ko fiam hial nghe nghe.


     Kan sawi tawh angin he ralthuam hian silaimu aiah eng zung chak tak concentrated laser beam a phuh chhuak a, eng kal chak zawng ang chiahin a phuh chhuak chak a, eng zung hian a tih chhiat tur tak a va thlen khan lum leh sa nasa tak a siam a, thir chhah tha tak pawh a lo tui ral ta mai thin a nih chu. Drone changkang tak pawh ni mah se, laser beam hian a chhun fuh tawh chuan drone hnathawh a tibuai vek a, awlsam takin a tla keh thei ta mai a ni. Eng zung ringawt kah chhuah a nih avangin puak thawm a awm ve lo va, eng thawm mah a chhuah ve lo a ni ber mai.


     Khawvela thiamna sang zelah indona hmanrua atan drone-te hman nasat a ni ta hle a, hemi kawnga intlaksiakna pawh a nasain drone nei tha apiang ralthuam nei tha ram an lo ni ta der mai chu a nih hi. Hei vang hian he Japan ralthuam siam chhuah leh enchhin tak 'high-energy laser weapon' hi Drone kah chhiatna tur deuh bik atan duan a ni. Drone kah chhiatna atan bakah hian bomb mit nei (missile) laka indo lawng leh sipai hmunpui venna atan hman a ni bawk ang. Drone rual tam tak lo thlawk nuai chimihna atan duhthusam a ni dawn e an ti deuh kher nghe nghe. 


     Japan hian tun hnaiah hian rikrap leh vau a tawk ve ta fo a, amah haw em em rengtu China-in sipai nunchan zirna a kalpui fo a, North Korea lahin missile a enchhin awl lo va, China-in Taiwan a rum thaih fo bawk si a, hei vang hian Japan hian he ralthuam siam chhuah kawngah hian chak takin hna a kalpui ta a ni. Drone-te hi tangkai viau mahse a siamna senso a hautak lo hle a, chutihrual erawh chuan a lo kah thlakna hmanrua missile siam erawh a hautak hle thung si. Chuvangin drone kah thlakna atana senso tlem zawk leh tha zawk laser weapon siam chhuah hi a finthlak hle a ni.


     Japan hian laser weapon hi kawng hrang hrangin tuiah leh khawmualah enchhinna a kalpui a, a hlawhtling hle tih a ni. Sipai hmunpui leh indo lawngah te bun a tum a, ram hmasawnna tura ruhrel lian siamna hmunah te bun a ni bawk ang.


     Kan sawi tawh angin laser weapon hi "Rinphak loh ralthuam" tiin an ko fiam a, hetianga an kohna chhan chu - silaimu a hmang ve lo te, meikhu a chhuah ve lo te, a bitumte thawm dim taka a nuai chimit mai thei leh ennawm lemchan-a kan hmuh ralthuam changkang tak ang maia tha a nih vang te a ni. 


     Japan-in a enchhin hlawhtling hle kan tih rualin tunah hian fiahna leh enchhinna - testing phase a la tawk mek a, power supply leh cooling system tihchangtlun te, ruah leh chhum laka che thei tura fiahna te a la tawk mek a, hemi hnuah chuan a tak taka hman theih tura chak taka siam chhuah hna kalpui nghal a ni tawh ang. 


     Japan ram bakah hian USA, China leh Israel-te pawhin eng zung chakna hmang ralthuam changkhang - 'high-energy laser weapon' siam hna hi an buaipui ve mek bawk a, nakinah chuan indona hmanrua ber atan silaimu aiah eng zung chakna hi hman a la ni lo ang tih pawh sawi theih a ni ta lo e.


     Japan-in laser hmang ralthuam a siam hian ralthuam tha siam kawnga intlansiakna hawiher a thlak ngeiin a rinawm. Thawm zawi, mahse thawk na leh kah dik si, tun hma zawnga siam chhuah theih loh, ennawm lemchanah chauh awm tura ngaih ni thin kha tunah chuan  a takin kan lo hmu dawn ta a nih hi.

 



Thursday, 29 January 2026

Alzheimer natna vei tan pan hnah a tha tih an hre chhuak

- Joel Lairemsanga


     Thluak sawng natna - Alzheimer enkawlna kawngah pan hnah hian beiseina lian tak a siam thar mek a, mi ngaihven a hlawh nghal hle. Lucknow University-a Biogerontology and Neurobiology Laboratory-a scientist rualte chuan pan hnah-a chemical awm hydroxychavicol chu an han zir chiang a, alzheimer natna enkawlna kawngah beiseina sang tak a siam mek thu an sawi.    

     Thluak sawng natna kan tih mai Alzheimer disease hi thluak mang natna- Dementia thlentu lian ber a ni mek a, he natna vei te chuan ngaihtuahna an hmang hlei thei lo va, thil an hre rei thei lo hle bawk. Tun dinhmunah chuan alzheimer natna enkawlna damdawi tha tak hi a la awm lo a, a damdawi ni-a hman mek te pawh hi hnemhnanpui tham khawpa damdawi tha tling a ni lem lo bawk. Hei vang hian scientist-te'n a damdawi tur tha dap kawngah ngawrh takin hma an la mek reng a ni.

     Lucknow University-a research an beihnaa an hruaitu ber Dr. Nitish Rai chuan pan hnaha hydroxychavicol hi computer-based technique chi hrang hrang hmanga an zir chian thu thla hmasa khan a sawi a, beiseina lian tak an neih thu a tarlang bawk. 

     A sawi dan chuan alzheimer natna leh pan hnah nena inzawm genes 88 an zir chiang a, heng zingah hian protein chi thum - COMT, HSP90AA leh GAPDH te chuan beiseina lian tak an siam a, an hlim hle tih a tarlang. Heng protein-te hian kan thluaka thu thawn kual leh thluak timur venhim kawngah tha an thawh hlawk hle a ni awm e. 

     Heng protein pathum-te hi substance dang nen an thawk dun awlsam em em a, hei bakah hian alzheimer natna thlentu dang te hnathawh a tibuai thei a, taksain awlsam takin a hip ral zel thei bawk si a ni awm a, hei vang hian alzheimer natna enkawlna atan damdawi mum angin awlsam taka ei mai theih tura siam chhuah theih an inbeisei hle bawk.

     Dr. Nitish Rai-a sawi zel danin zirbingna an neih mek hi a bul tan tir lam chauh a la ni a, tun aia nasa zawka laboratory leh mihringah zirchianna leh enchhinna an la kalpui phawt dawn a, chumi hnuah chuan hman theih turin an siam chhuak tawh ang. Pan hnaha chemical hi mihring tan a him em em a, awlsam taka lak chhuah theih a nih avangin a buaipuina senso pawh a sang dawn lo hle tih tarlan a ni bawk.

     An zirbingna hian ram hmul hausak kawngah India hausakzia a tarlang a tih theih awm e. Mihringah enchhinna chipchiar an kalpui hnuah tha tawk hle-a hriaa siam chhuah a nih hunah chuan khawvel pumah alzheimer natna vei mek mi maktaduai tel tan malsawmna nasa tak a ni ngei dawn a, beiseina sang tak nena nghah mek a ni.

      Alzheimer natnaah chuan thluak timur thenkhat chuan hna an thawk ta lo a, thluak timur te an lo thi zui ta thin a ni. He natna hi kum 60 chin chunglamah a hluar bik a, thluaka hriatna sem darhtu chemical thenkhat a lo tlem tial tial bawk. Alzheimer natna hi natna thang mek reng a nih avangin thluak timur dangte pawh an thi zui ve zel a, natna lan chhuah dan pawh a lo nasa zual zel bawk thin.

     Alzheimer natna lan chhuah dan hmasate chu - thil hriat sa theihnghilh zel te, tawng chhuak tura thu chheh harsat te hi a ni. Natna a lo zual zel hnuah damlo chu a buai ru tlat a, a laichin hnaite hming te, hmun hming leh thil thleng pawimawh a hriat fo thin te a theihnghil zui ta zel thin. An rilru an thlak thut thut a, thil an hriat rei theih loh avangin lungngaihnain a tlak buak zui thin a, an thinchhe em em a, an chawmawlh bawk thin. Hei vang hian mahni inrintawkna an hloh a, mi kara awm tam lohah an tlak zui thuai thin.



Wednesday, 21 January 2026

Europe ram hruaitute'n US laka inlak hran an rel

- Joel Lairemsanga


     Switzerland-a Davos hmunah World Economic Forum inhmuh khawm neih mek a ni a, hei hian ngaihven a hlawhin thu thehdarhtute bengkhawn a hlawh hle. A chhan chu US President Donald Trump-a'n engti kawng zawng pawha Greenland chu Denmark atanga chhuh a tum thu a sawi avang leh inpuahchahna a kalpui mek avangin Europe ram te leh US inkar chhiat zual mek lai a ni a, chumai bakah vawiin nilainiah hian Donald Trump-a hian he inhmuhkhawmnaah hian thu a sawi dawn bawk si a ni.

     Inhmuhkhawmna neih mekah a ni hnihna nimin thawhlehniah khan Europe ram hruaitu hrang hrangin thu an sawi na hlawm hle a, European Commission President Ursula von der Leyen chuan Europe-a ram hrang hrang intelkhawmte chu United States atanga kawng engkima inla hrang a, a kuta innghat lo tura chet lak a rawt a, French President Emmanuel Macron pawhin kan tunlai dinhmun han thlirin dan leh thupek pawisak lohna khawvelah kan lut mai ang tih a hlauhthawn thu a sawi ve bawk.

    Ursula Von der Leyen chuan ''Tunhmaa US leh Europe ram te lo inkungkaih thatzia sawia lunglen thu chhak chhuah fo hian awmzia a nei lo a, koh kir theih a ni bawk hek lo. Chuvangin hun kal taah rilru nghat lovin tun hun zel kan ngaihtuah zawk tur a ni'' tih a sawi lai phei chuan a thusawi lawm avanga kutbeng thawm a ring hle. Hun kal tawh atanga thil a lo danglam ta hle a nih hi chuan Europe pawhin kan hawiher kan thlak ve mai tur a ni ang tiin sum peipun dan tura ruahmanna lian tak tak a sawi chhuak bawk. Heng sum dah khawl leh peipunte hi Greenland-ah kawngpui sialna atan te, in sak nan leh hmasawnna ruhrel lian tak tak dinna atana hman tur a nih thu a tarlang. Hei mai bakah hian Arctic region venhimna atan sum hi hman tur a nih thu te, eng ram pawhin an hma hun atan duhthlanna zalen an neih thu te a chhakchhuak bawk.

     Greenland ram neitu Denmark chuan Donald Trump-a'n an ram chhuhsak a tum duh lohna leh dodalna lantirna atan World Economic Forum inhmuh khawmnaah hian palai a tir ve duh lo a, Denmark ram European Affairs Minister Marie Bjerre chuan US-in a tum kalhtu ramte laka chhiah lak a tipung chu thil dik lo tak a ni a, Denmark chuan sumdawnnaa indona kalpui a duh lo a ni a ti. 

     January 17, 2026-ah khan Donald Trump chuan thu chhuahin Greenland neih a tum kawnga dodaltu Europe ram pariat - Denmark, Germany, Sweden, France, Britain, Netherlands, Norway leh Finland te lakah February 1, 2026 atangin 10% tariff a lak tur thu a puang a, dodalna an la kalpui zel a nih chuan June thla atangin 25%-a a tihpun tur thu a sawi a, Grenland chu engti kawng pawha neih ngei a tum thu a chhakchhuak nawn leh bawk. Trump-a'n ram pariat a tarlante hian tun hnaiah Greenland-ah sipai an tir lut a, sipaite hi nunchan zir tura an tirh thu an sawi ve thung. NATO hian Arctic region a venghim thei a ni tih lantirna atan sipai nunchan zirna hi kalpui tur tih a ni. 

     US President-in chhiah lak chungchang a sawi rik veleh European stock market a danglam nghal der a, European Parliament pawhin nikuma US nena insumdawntawnna kalpui tura thu an lo thlun tawhah a kut a sil nghal vek bawk.

     Switzerland ram sannaa vawiin nilaini chawhnu 2:30pm-ah hian Trump-a'n inhmuhkhawm neih meknaah hian thu a sawi dawn a, amah tawiawm tur hian Treasury Secretary Scott Bessent, Secretary of State Marco Rubio, Commerce Secretary Howard Lutnick te a hruai tel bawk. Trump-a hian affordable housing chungchang te, Gaza-a remna a awm theih nana Board of Peace a din chungchang te, US ram chakzia te a sawi rin a ni. Greenland chungchangah erawh a dinna ngaiah a la ding ruh hle a ni awm a, nimin piahah pawh khan AI hmanga thlalak siam a tarlang a, chutah chuan Greenland ram chunga US flag intar leh kum 2026 thlalak tih lan a ni. Hei bakah hian Trump-a'n France President Emmanuel Macron-a hnen atanga thu thawn a dawn- ''Greenland laka i chet dan hi ka hrethiam thei lo'' tih te a tarlang bawk.

     Niminah khan Russia chuan ''Denmark-in Greenland a neih dan hi thil felhlel tak a ni'' a rawn ti ve khauh bawk. 




Tuesday, 20 January 2026

David Beckham te chhungkuaah buainain thla a zar mek

- Joel Lairemsanga


     Mi chhungkaw chanchin mah ni sela anmahni ngaisanga an chanchin ngaihventu mi tam tak an awm avangin an chet phung hian ngaihven a hlawh zel reng a, chuvangin inthlahrung lutuk lovin kan sawi ve mai dawn nia.


     Footballer lar em em David Beckham leh fashion designer lar Victoria Beckham te fapa upa ber Brooklyn Beckham chuan tun hnaiah hian Court kaltlangin a nu leh pa hnenah thupek a chhuah rup mai. 


     He a thupek chhuahah hian a nu leh pa te nena hmaichhana inbiak a duh loh thu te, loh theih loha a nu leh pa hian an be duh a nih pawhin ukil kaltlang chauha amah dawr tur tein a hrilh. Hetiang thu a lo awm ta mai hian mi tam tak a thawng a, an chanchin ngaihven rengtute titi tuipui ber a ni mek a ni. 


     International media hrang hrangin an tarlan danin Brooklyn Beckham hian a nu leh pate chu phone hmang pawha amah be tawh lo tur te, thu thawn lo tur tein a hrilh a, social media-ah pawh be pawp lo tur te, a hming pawh lam chhuak lova, a chanchin pawh tarlang lo turin a hrilh bawk. Loh theih loh thil a awm a nih chuan ukil kaltlang chauha be turin a ti. Hetiang taka chet a lak chhan chu hun rei tak an chhungkuaa buaina lo inmun tawh irh chhuak ni-a sawi a ni.


     Court leh ukil hming lam rik a nih avang hian criminal case a awm tihna erawh a ni kher lo. Miin midang nena inlaichinna zawng zawng chhut chah an duhin hetiang hian legal boundary notice an inpe thin a lo ni awm a, hei hi an rilru nat belh tur venna atana an chet lak thin dan a ni.


     Beckham-a te chhungkaw laichin hnai tak pakhatin a sawi danin an chhungkaw buaina hi a rukin hun rei tawh tak atang khan a lo inmun tawh a ni awm e. Brooklyn-a'n American actress Nicola Peltz a neih khan a zual thar hle tih a sawi bawk. An inneih atang hian mimal zalenna kalpui duh danah te, chhungkuain an beisei danah te, chanchinbu mite hmachhawn dan chintawkah te an ngaihdan a inmil thei tlat lo ni-a sawi a ni a, Brooklyn hian a mimal nun dan phung chu mipui vantlang hmaah pho chhuah leh sawi lan a ni nasa hle-a hriain, a chhungte pawh an ka ang tam tawh lo turin a hrilh a, chumi hnuah pawh a duh aia an ka an ang nasa zui zel ni-a hriain a lungawi lo nasa hle tih a ni. 


     An chhungkaw inlaichinna chhiat zel kawngah social media hian mawhphurhna lian tak a nei phak chiang hle bawk. Brooklyn hian a nu leh pate chu a chanchin leh ama lam hawi social media-a tarlang lo turin a ngen a; nimahsela a ngennain awmzia a nei lo ni-a hriain a nu leh paah rinna a hloh takzet thu a sawi a, hei vang hian a nu leh pa bakah a unau thenkhatte chu social media platform-ah pawh a block vek niin an sawi. 


     Mahni hringtu nu leh pate lakah Court thupek em em chhuah hial te chu a va zia lo ve ti-a sawiselna pawh a tam hle. Dan lam hre mite chuan mimal zalenna humhalh nan te, rilru lama lungmuanna neih nan te, a ruka hun zalen hman nan te, rilru thlaphan leh lungngaih pumpelh nan te miin legal notice hi an la thin a, thil tha tak a ni e an lo ti ve mek bawk. 


     An chhungkaw hnaivai mi pakhatin a sawi danin hetianga an fapa ngeiin Court meuh ruaia an laka thupek a rawn chhuah ta mai hian David leh Victoria a barakhaih hle a, an tliak hnawp a ni awm e. An chhungkaw buai tirh atang khan pa ber a nih angin David Beckham hian an boruak chhia tuam dam tumin hma a la reng a, a fapa pawh inla hrang lo turin a dawr reng a; nimahsela hetiang thu a lo thleng ta hial hian a barakhaih takzet a ni. 


     An chhungkuaah buainain thla zar mekin, an fapa pawh Court-in biak phalsak rih lo mahse David leh Victoria chuan beiseina sang tak neiin eng tikah emaw chuan chhungkaw inpawh leh inlungrual tak an nih leh ngei an beisei a, mi nawlpui hriat kher lohva an inrem leh thuai an rin tlat thu an sawi. Chutih rual erawh chuan tuna an dinhmunah chuan an fapa thutlukna hi an zahsak a, zawmsak ngei pawh an tum thu an chhak chhuak bawk. 


     Khawvel puma an fans thahnem tak chu hetiang thu hian a thawng em em a, an lungngai a, an chawmawlh a, a thenin Brooklyn an dem a, a thenin an tan ve bawk a, a ruka rang taka inrem leh thuai turin duhsakna an hlan mawlh mawlh bawk. 


     Hetiang thu thangvel lo awm kara thil lang chiang tak chu hmingthanna, lar leh hausakna hian rilru natna leh hlim lohna lakah chhungkua a chhanhim thei bik chuang lo tih hi. Khawvelin a ngaihsan chhungkua pawhin chhungkaw inbakkaih leh inhmuh mawh te, chhungrila inhlatna leh inlaichinna chhia te an lo tawng ve thei vek tih hi a chiang hle. 


     Kan thu han tarlan tak hi mi larte thawnthu a ni ngawt lova, hringnun thawnthu a ni e tiin huapzau takin a hmawr kan bawk thei ang.