Monday, 22 September 2025

Charlie Kirk vuina-a a nupui Erika Kirk thusawi ropui tak chu

- Joel Lairemsanga


September ni 10, 2025-a Utah Valley University vantlang inkhawma misualin a kahhlum tak Kristian sakhua humhalhtu huaisen leh thawhhlawk tak, kum 32 leka upa Charlie Kirk chu India sanaa nizan dar 11:30pm velah khan vui a ni a, amah vuina inkhawma a nupui Erika Lane Kirk thusawi ropui tak hi mizo tawngin i lo ngaithla ang u:-


"Ka pasal duhtak Charlie chunga zahna lantir tur leh chawimawi tura khawvel hmun hrang hrang atanga lo kal zawng zawng te Pathianin malsawm vek che u rawh se. Heta tanga hla lo teah hian kum hnih liam taah khan America Fest 2023 hman a ni a, hemi tum hian ka pasal Charlie hian a thianpa nena an pawl din Turning USA Faith Event atan thu a sawi ve nghe nghe a nih kha. Ka pasal hian inbuatsaih lem lova thusawi mai hi nuam a ti hle a, a thiam bawk a, thusawi tur ziah lawk a mamawh lem lo bawk. Kum hnih liam taah pawh khan engnge sawi a tum tih pawh ka hriatpui lem lo nghe nghe. Hei erawh ka hriatpui - khami tumah pawh khan Pathian duh zawng ti tura a inpek zia a sawi ngei dawn tih hi. Bible changa a duh tam tak zinga pakhat - Isaia 6:8 thu - "Tu nge ka tirh ang a, tu nge kan tan kal ang" tiin LALPA aw ka hria a. Kei chuan, "Kei ka kal ang chu! Min tir ta che," ka ti a" tih thu hi a chhiar chhuak ngei a ni tih ka hria.


Thu a sawi zawh veleh ka pasal hi hmu turin dawhsan hnunglamah ka phei nghal a, heta ka thiltawn hi ka theihnghilh tawh dawn lo a ni. Ka pasal Charlie hnenah chuan - "Duhtak, hetiang thu i sawi leh dawn chuan min hrilhlawk tawh rawh. Khatianga Pathian tana kal i inhuam thu i sawi khan kha Bible changah khan Pathian thiltihtheihna nasa tak a lo awm si a" tiin. Ka pasal chuan "Aw Lalpa, heta hi ka awm, min hmang ta che" a ti a, a thih thlengin he a thusawi hi a nunpui a ni. 


Ni sawmpakhat liam taah khan ka pasal inpekna hi Pathianin a pawm chiang em mai a, a hnena awm turin min laksak ta a ni. Thil dang zawng zawng aia ka pasalin a dah len ber chu Pathian duhzawng tih hi a ni. He ni 11 liam ta atang khan tun ang renga thinlung na tak chung si-a chhungrila muanna ka neih hi a la awm ngai lo. Lalpa Tawngtainaa kan sawi angin Pathian duhzawngin thil hi a thleng a, ka pasal duhtak thah a nih ni atang khan Pathian min hmangaihna chu ka thinlungah hian chiang takin tarlan a ni a, ropui ka ti hle. 


September ni 10 chawhnu lamah khan ka rinphak ngai loh thil tawng turin Utah Hospital ka thleng a, chutah chuan mi min thahsak ka pasal duhtak ruang dai en turin ka kal a lo ni ta si. A thihpui a hliam ka hmu a, i rilrua i suangtuah phak ang tur zawng zawng kha ka ngaihtuah thleng ve nghal vek a ni. Ka thlaphang em em a, ka mangang a, ka thinlung a na em em a, khatiang khawpa thinlung na leh keh sawm kha a awm thei ang tih pawh ka lo hre phak ngai lo. Nimahsela thil dang pawh a awm tih ka hria. Thihna thlazar hnuaiah pawh ka mipa hmangaih em em a awm ve thei tih hi. A bek samah tuak pakhat a awm tih hi ka hre reng a, nimahsela amah hi ka hrilh ngai reng reng lo. Tunah erawh a hre tawh ngei ang. Duhtak, min ngaidam rawh aw, tunah samtuak langsar bik pakhat i nei tih ka hrilh chauh che a, tihpalh lutuk. A hma zawngin ka lo sawi chhuak ngai si lo a. 


A nihna takah chuan hrilh kha ka duh ngai lo zawk a ni. A nuih changa a hmui a tihchet det dan te kha ka hre chiang hle. Khang te khan thuchah a lo nei vek mai si. He lungngaih chhumpui karah hian Pathian thlamuanna thu min hrilhtu a lo ni pha vek si a. A nuih changa a hmui a tihchet dan ka mitthlaa a lo lan hian Charlie khan na a tuar reng reng lo tih min hriattir a ni. Doctor te'n min hrilh danin thil thlen dan kha a rang em a, ka pasal nunna kha chhan hman a ni lo a, nat leh mangan pawh a hre hman dawn lo niin an sawi. Ka pasal duhtak khan a nuam tih ber - Pathian thu humhalh tura mi hnial leh chanchin tha hrila thu a sawi mek lai khan a mit a khap anga, a han men leh chuan Paradis-ah a Chhandamtu a hmu nghal mai dawn bik a lo ni. Chuti chuan van nun temin nuam zawng zawng a chen nghal bik si a. 


A thih ni atang khan Pathian min hmangaihna hi keimahah hian a chiang tulh tulh mai. Ka pasal thih hnuah Air Force Two-a thlawhpui a nih khan ka hmeichhiatpui nu ropui tak Usha Vance  hnenah hma hun ngaihtuaha lungngaihna chhumpui ka tawn mek paltlang dan tur ka hriat loh thu ka hrilh tlang vek a, ani chuan "Minute 15 chhung thlawhnaa kan thlawh chhung khan i fate nen thlawhnaah in chuang a, i fate chuan thil awmzia la hrethiam vek lovin an bengchheng hlut a, thlawhnaah an inawmtleina hmanruate a let pheng phung a, mi tin mai chu chhungrilah kan phawklek vek mai a ni. Nang erawh chuan minute 15 leka rei thlawh ngai a ni nain thlawhna tum hmuna tum vat vat i hmanhmawh hle thung a. Minute 15 chhung chu i hmang ral mai a, minute 15 dang pawh i hmang ral leh thei em em ang" tiin min chhang a. Usha, heng thu i chhak chhuah hian min hnehzia hi i man pha lo zawk hial maithei, a nihna takah chuan hetiang thu hi ka mamawh em em a ni. Nimahsela thil dang zawng aia pawimawh ber chu Pathian min thlamuanna leh min hmangaihna ka tem mek hi a ni a, a ropui ber bawk.


Charlie-a thah a nih hnuah mipui thinrim sahawk a awm lo va, khawlaiah buaina siam zawnga punkhawm a awm lo va, helna chhuak a awm hek lo. Heng aiah hian ka pasalin mit ngeia hmuh a nghahhlelh em em Pathian thua harhna zawk kan hmu ta thung a, a va ropui tak em. Kar liam ta maiah te khan kum 10 tehmeuh an Bible keu ngai tawh lo te'n an Bible an keu thar leh ta a. An naupan lai baka tawngtai tawh lo te'n tawngtaina hun te an hmang thar a, vawikhatmah Pathian Biak In-a la inkhawm ngai lo te'n Biak In an pan ve ta bawk. 


Charlie hian a chanchinbuah thuziah a uar a, thil thleng pawimawh hriatna atan mai bakah midang thil sawi chhinchhiahna atan a hmang thin. A thuziak tam tak zinga a ziah pakhat chu: Duhthlanna i siam te reng reng hian i thlarau nunah hnuhma an hnutchhiah vek a, fimkhur taka thutlukna siam hnua thlarau nuna hmasawn tura ke rawn pen te chu ka lo lawm em em vek a che u. Engtikah emaw i chhut let ang a, i nunah thu-tlukna dik ber i siam tih i hre chhuak ngei ang. A chhan chu thil dik tak a nih vang a ni. Ringtu nghet lo ni tawh sate pawh khan hre rawh u, rinna kawnga ke pen tharte kaihhruai hi kan tih tur kan ko-a innghat a ni.  He kaihhruai hna hi thatchhe taka thawh mai mai tur a ni lo a, an rinna chawm puitling turin tui hna thar kan siamsak reng tur a ni zawk. An rinna vawnghim la, thantir ang che  


Office a thlen veleh Charlie hian a contact list-a awm zawng zawngte chu Bible chang a thawn vek thin a, tuna kan zinga mi tam tak hian he a thil tih hi in hriatpui a, in hlawkpui hle tih pawh ka hria. Pathian rinna nghet neih hi ngaia neih theih niin a hria a, ngaiah i neih a, i nunpui luih tlat chuan rinna chu a thang lian zel dawn tih pawm tlattu a ni. Hei erawh a hre chiang - Rinna chi chu tuh a nih veleh tichhe turin hmelmapain a thlem dawn che tih hi. Chutiang hun a lo thlen pawhin Pathian a hnai reng tih hre tlat ang che. Pathian hnen thleng turin i thlarau nun chu Krista hnenah thlenpui tum tlat zel ang che. Bible chhiar uar thar la, chawlhniah awm mai mai lovin inkhawm lo uar thar la, thlemna hrang hrang lakah leh he khawvel zuna uaina hrang hrang lakah lo tlan chhuak hram bawk ang che. Isua hnungzuitu nih hi thil awlsam a ni lo a, awlsam tura ngaih tur pawh a ni hek lo. 


Lal Isua'n tupawhin amah zui a duh chuan mahni inphata zui tur te, kraws pu-a zui tur tein min chah a, neksawra a awm tur thu te a sawi a, amah zuitute pawh nekchep leh tihhrehawma kan awm tur thu thlengin a lo sawi lawk vek tawh a nih kha. Heng thu hi a hriat chian em avangin ka pasal Charlie khan hlim takin a thih thlengin a kraws a pu a ni. Heng thu hi kan zavaia kan hriat ka duh takzet. Ni e, Charlie hi duh ai chuan a thi hma mah mah chu a ni e.  Thi tur pawhin a inpeih em em reng bawk si a. Tih hmaih leh tih hman loh a neih a awmin ka hre lo. A hmaah khan tih tur harsa leh khirh leh hlauhawm kha a awm lo ni berin ka hria a, a hlauh avang emaw harsatna avang emaw-a tih loh a neih ka hre lo. He khawvel hi inchhirna nei miah lovin a kalsan a, nitin hian a tih tur reng reng a theihtawp zaah za chhuahin a ti fel vek zel a ni.  Hei erawh hria ula ka duh hle mai. Charlie khan hna thawh zawh loh neiin khawvel a chhuahsan tih hi. A tih tur a ti kim lo tihna erawh a ni lo. Ka ngai dawn e mai, ka ngai dawn takzet.  A chhan chu kan inneihna thutiam leh kan nupa nun leh kan chhungkua hi a par mawi em em a, a mawi zual zel bawk ang. 


Charlie nun khalh kaltu lian ber chu America chhungkuaa Pathian thua harh tharna thlentir a tumna kha a ni. Thalaite hmaa thu a sawi reng rengin Pathianin inneihna a dah ropuizia a hrilh ngei ngei zel a, Pathian duh dana nupui pasal inneihna chuan keini chunga thleng ang rah chhuah duhawm tak a rah chhuak thin tih hrilh te kha nuam a ti thin hle. Mi tam takin i pasal hian a zinsan fo thin chung chein engtin nge rinawm taka in inneihna thuthlung in vawnhim theih bik tiin zawhna min zawt fo thin. A chhanna chu kan thuruk, hmangaihnaa phuar ngheh tlat chu a ni. Inrinni apiangin khawi hmunah pawh awm sela Charlie hian thuziak min thawn ziah a, inrinni apiang hian a hmaih ngai lo. A thuziakah chuan hapta khat chhunga  a hun hman dan tlangpui a tarlang a, kan fate leh keimah avanga a lawmna a tarlang ziah bawk. A thuziak tawp lamah chuan ngei ngeiin zawhna mawi tak hi min zawt ziah bawk a. Chu a zawhna chu: "I tana pasal tha zawk ka neih theih nan engtia nung turin nge min duh?" tiin. 


Charlie hian Pathian duh dan taka chhungkaw pa ber nih a tlin takzet a, Pathian rawngbawl turin a chungkua min hruai hneh em em mai a ni. 


He ka thusawi lo thlirtu mipa zawng zawngte ka chah duh chu Charlie nuna entawn tur awm hi entawn a, kristian mipa nihna dik tak nunpui ngam ve turin chona ka siam a ni. I chhungkaw tan innghahna  tlak ni la, huaisen bawk ang che. I nupui kha hmangaih la, a kawng hruaitu ni ang che. I fate hmangaih la, venghim ang che. I chhungkuaah Pathian thu-ah puithiam hna thawk ang che. chhungkaw hruaitu ni satliah mai lovin i nupui tana zui ngam pasal tha leh puithiam nih tum ang che. I nupui kha i chhiahhlawh a ni lo a, i hnuaia inhlawhfa pawh a ni hek lo. I nupui kha i bawih a ni lo a, nangmah puitu che a ni zawk. Hmelma ena inen tur in ni lo va, tisa pumkhat in ni a, Pathian ropuina tura lungrual taka thil ti thin tur in ni. 


Kei pawh Charlie-a innghah ngamna ka ni a, a chawlh-hahdamna ka lo ni tawh thin. A thurawn lakna hnaivai leh a mi rin ber ka ni a, a thian tha ber ka ni bawk. Amahah ka inchhunglut vek a, tih takzetin ka hmangaih a ni. Min hmangaih em avangin a tana nupui tha ber ka nih ngei ngei a ngai a, ka ni rêng bawk a. Nitin min zahna thu hi a nun leh thiltihin a lantir ziah a, a tana nupui tha tak ni turin Pathianin min siam a ni. 


Ka hmeichhiatpui te u, nangni pawh ka cho duh a che u. In hlutna leh in theihna hre chiang rawh u. Pathianin min siam chhan angin ka awm em tih hi kan chakna tehna tur chu a ni. Venghimtu kan ni a, tihuaisentu kan ni bawk. Vawnghimtu kan ni a, kan thinlung kawngka vawngtu kan ni bawk. Kan thiltih engkim hi kan thinlung atanga rawn luang chhuak a ni. Chhungkuaa nu i nih tawh chuan chhungkaw inrelbawlnaa dinhmun pawimawh leh hlu tak luahtu i ni tih inhre chiang ang che. Ka pasal hi a hna thilah a zin fo a, a theih chen chenah chhungkuain kan zin ho thin. Ka pasal zin a lo haw hian kan chhungkua hi taksa, rilru leh thlarau lama a hahchhawlhna leh thawk a lakna a ni takzet tih hi huai takin ka sawi ngam. Hla taka a zin avang emaw, min zin chhuahsan fo avang emaw, a lo haw har avang emaw tein lungawi lohna ka lantir ngai reng reng lo va, chu ai chuan kan in leh kan chungkua hi a tan a inhawng reng a ni tih ka hriattir zawk thin. Zinkawng a zawh lai pawha lo thlen vat vat a chak theihna turin kan chhungkua hi ka lo buatsaih thin a ni. Kan chhungkuaah tlatlum zawk kan awm ka duh lo va, thawkdun kan ni a, kan thawhna mual a inang lo mai zawk a ni tih hi ka hriat nawntir fo thin. 


Charlie leh a hna inkarah hian lo tlakzep ka tum lo a, a hna tha taka a thawh theihna atan a bulah ka lo ding zawk thin. Amah nena kan innei hi ka nuna thil thlengah chuan a tha ber a ni a, a nuna thil thlengah pawh a tha ber  a ni tih ka hriatsak bawk. Hetianga inneihna hlimawm hi mi tinin tawng ve se a duhsak em em a ni. 


Chutiang taka inneihna hlimawm chu Pathianin a duh dan pawh a ni tih kan hriat ka duh a, he thu hi ka sawi tawp theih loh thil chu a ni bawk. Hun lo la awm turah pawh ka sawi zel ang. Nimahsela kan pa tih tum ber chu nupui pasal la nei lo te hnena inneihna thianghlim hlutzia hriattir a ni a, hemi hna thawk turin pawl a din a, America-ah hian thil dik lo lian tak a awm mek a, a bik takin thalai zingah a hluar zual hle. Hetianga thil dik lo hluarna thalaite hian kawng dik kawhhmuh an mamawh takzet si a. Charlie khan kawng dik zawh tur hre lo te, tih tum nei lo khawpa beidawng te, rinna reng reng nei hauh lo te, dam chhan nei lo nia inhriate, thinrimnaa khat nun nei te hnena kawng dik kawhhmuh leh chhanchhuah hna thawh hi ka pasal hian a veiin ke a pen nasa em em a. Tanpui vek a duh a, Turning Point USA-ah thlamuang taka riahrun rem turin hna a thawk rim hle. Zirna sikul hrang hrangah thu sawiin a kal a, kawng tha leh nun chhenfakawm neih dan a kawhhmuh thin. 


Ka pasal duhtak Charlie khan thalai te nun tlabal siamthat a duh reng a, ama nunna latu pawh kha midang ang bawkin chhanhim a duh tih ka hria. Ka pasal duhtak nunna latu thalai naupang tak kha kan pain a hmangaih a ni. Min Chhandamtu Isua Krista chuan- Ka pa, ngaidam rawh, an thiltih hi an hre lo a ni" a ti. Ka pasal nunna hlu tak min laksaktu hi ka ngaidam e. Ka ngaidam tih ka puang e. A chhan chu amahah Lal Isua'n hna thawh a duh a ni. Charlie pawhin a ngaidam ngei ang tih ka hria. Mi huatna rilru kan put laia chhanlet dan tha ber chu huat let ve loh hi a ni. Pathian thu atanga kan hmuh chu hmangaihna, hmangaihna chauh a ni. 


Kan hmelmate kan hmangaih tur a ni a, min phiarrutute kan hmangaih tur a ni. 


Khawvel hian kan pa pawl din - Turning Point USA hi a mamawh a ni. Kawng dik lo leh boralna kawng zawh mek thalaite chhantu tur pawl hi khawvein a mamawh em em chu a ni. Tun dam laia boralna lamtluang zawk mek te chhanchhuah tluka hna ropui dang a awm chuang lo. Vawiinah hian ka tiam a che u, kan hnathawh mek hi tun aia nasain kan kalpui dawn tih hi. 


Turning Point USA CEO atana ruat thar ka ni hi ka tan chuan chawimawina sang tak a ni. Hetiang dinhmun chelh tura ruat ka ni hi ka ngai thutak hle. Ka pasal nen khan thil tih tum neih kawngah kan inthurual thin hle a, a hmathlir chu ka hmathlir a ni ve zel. Tunah erawh a hmachhawp chu ka hmachhawp a lo ni ve ta. Amah hre reng chungin tunhma zawng aiin a let sawm zetin tha kan thawh hnem zual ang tih ka puang duh. Ringtu tha kan siam belh anga, pastor tha tak tak kan chher chhuak zel bawk ang. Ni e, zirna in kawt leh hmun remchangah Pathian thu zirtirna kan kalpui chhunzawm zel dawn a, inhnial fiamna leh Pathian thu-a inkawmna hun tha pawh kan nei uar zel ang. 


Kan Constitution kan siam that tur ber chu mihring lama intuai tharna a ni bawk ang. Thusawi thei mihring, Pathian ring tlattu mihring kan ni a, thu sawi tur leh ring turin dikna chanvo kan nei bawk a ni. He kan dikna chanvo hi mahni mihringpui inthahna avang mai maiin kan chân hlen phal hek lo vang. Hemi awmzia chu mite hnenah Pathian thu hril kan bansan dawn lo a, chanchin tha kan hril zel dawn tihna a ni.


Tunah in hmaah ka lo din mek lai leh ka hmaa ka pasal thlalak mawi tak ka hmuh hian kum 13 liam taa ka pasal nena kan hun tawn ka mitthlaah a lo lang uar uar mai. Chutih lai chuan kum 18 leka upa a ni a, a phone-ah mi biak tur number pakhat chauh a awm a. High School Hall a tlan hual a. Amah lo hmutu mi thenkhat chuan a â ta emni aw tiin a thiltih atthlakzia chu an sawi sup sup hlawm a; nimahsela ani chuan a thiltih chu a ât vang a nih lohzia a hre chiang hle thung. Khawvel thlak danglam a tum tih a hre chiang hle a, a hnuah a tihlawhtling ta rêng bawk a. 


Charlie-a hrungnun kha kan ram inenlet theihna tura kawihsapir dik tak a lo ni. Thilmak tak zawng a lo ni. Kha thilmak tak kha i hring nunkawng zawh mek a tha zawnga kuai hertu lo ni ve mawlh rawh se. 


Kawng engkimah tawngtai thlahthlam lo la, huaisenna rilru pu tlat reng bawk ang che. Chhungril mawina leh nungchang tha neih reng tum bawk la. Thil thar pal tlang lamah bengvar la, chhungkaw pawimawhna hre reng ang che. Rinna nun nei turin i nun hmang fimkhur bawk la. A pawimawh berah chuan Isua Krista thlang tlattu lo ni ang che. Ka hmangaih a che, ka pasal duhtak Charlie. Duhtak. Chhuang takin min lo thlir zel ang che. 


Lalpa'n malsawm che u rawh se. Lalpa'n America malsawm rawh se."


I ngaihthlak duh chuan hei hi hmet rawh





Friday, 19 September 2025

Internet-in naupang nunna a chhan chhuak

- Joel Lairemsanga


Kum 6 leka upa Witten Daniel chu hrisel tha taka a awm laiin a che thei lo thut a, a tawng tha thei ta lo a, thawk a harsat zui bawk a, a chhungte an mangang hle. Doctor an pan chuan hritlang satliahah a lo ngaihsak a; nimahsela chu ai chuan a lo serious zawk daih si a. 


Zana a nu muhil thei lo chuan Google-ah thu ziak a chhiar a, chu chuan a fapa nunna chu a chhan chhuak ta daih mai.


New York Post-in a tarlan danin kum 2025 April thlaah khan luhai leh luna nasa takin a tlak buak avangin Witten chu damdawi inah hruai a ni a, amah lo entu doctor chuan hritlang a la na hle niah ngaiin damdawi a lo chawh a, ngaih tha taka awm zui turin thurawn a pe. 


Nimahsela doctor an pan atanga  darkar 24 chhungin a dinhmun a danglam chak hle a, a tha zawng ni lovin a chhe zawngin a danglam zawk lehnghal a. A kal thei lo a, a tawng tha thei lo a, thawk harsa a ti zui ta zel bawk. A hnuah phei chuan nikhua hre lovin a awm zui ta hial nghe nghe. 


"Hetiang hian i fapa kha awm ve ta sela a mangan thlak dan tur chu min hriatthiampui ngeiin ka ring" tiin a nu - Casey Daniel chuan KCBD hmaah a sawi. 


Chutia nikhua hre lova a leh tak mai avang chuan daktawr te'n khawl hmangin an thawk chawptir a, test chi hrang hrang an ti nghal bawk. Test result a lo chhuah chuan hritlang mai mai a lo ni aw zawng lo. Natna vang leh hlauhawm em em, thluaka thisen zam atanga thisen put natna a lo ni daih mai.


Hetianga thluaka thisen zam atanga thisen put natna hi Cavernoma tih a ni a, natna vang tak niin mi 500 zinga mi pakhatin vei theihna chance an nei nia ngaih a ni. 


He natna vei mi thenkhatah chuan a natna hi a lang chhuak mai lem lo a, a lan chhuah erawh chuan a hlauhawm hle thung. Kaih te, thiput te, luna em em te, khaw hmuh fiah lo thut te leh taksa zawi ngawih ngawih te a thlen ta thin a ni.  He natna zaa sawmhnih chu inthlahchhawn atanga lo awm a ni.


Doctor-te chuan Casey chu thil awmzia chiang takin an hrilh nghal a, a fapa hi a dam chhuak a nih pawhin a kal thei tawh kher lo maithei a, a dam chhungin khawl hmanga thawk chawptir emaw, pipe hmanga chaw pek emaw a ngaih tawh tur thu te an hrilh. 


Kar hnih liam ta maiah khan Witten-a hi an school baseball club tana khel tura thlan a ni a, tunah erawh a hma hun tur a thim ta hle. 


Mangang viau mahse Witten-a nu - Casey chuan beidawn leh der a tum hauh lo. Zanlaiah chuan a muhil thei lovin Google-ah thil hrang hrang a chhiar a, chutah chuan Cavernoma zai thiam bik UTHealth Houston-a Neurosurgeon Dr. Jacques Morcos-a thuziak a chhiar fuh hlauh mai . 


A chhiar zawh veleh Dr. Morcos hi email a thawn nghal a, doctor hian rang takin a rawn chhang let a, "Thlalak mi rawn thawn te hi uluk takin ka lo en a, enkawl dam theih ka beisei e" tiin. 


Rang lutukin Witten-a chu Houston-ah thlawhpui nghal a ni a, chutah chuan Dr. Morcos leh Dr. Manish Shah te'n darkar li chhhng zet uluk takin an lo zai a, an hlawhtling hle. 


Zai zawh hnu darkar reiloteah Witten-a hi a lo harh chhuak a, pangngai takin a thaw thei a, a tawng thei zui nghal bawk.


Thla khat leh a chanve hnuah chuan an chenna in panin an haw leh ta a, an hlim kher mai. A piancham vawi sarihna pawh hlim takin an lawm thei ta nghe nghe. A lehkha zir a chhunzawm thei a, baseball pawh tha takin a khel leh thei ta bawk. 


"Ka thiante hmu leh theia min siamtu Dr. Morcos leh Dr. Shah te chungah ka lawm takzet a ni" tiin a sawi.


Dr. Shah chuan - "Baseball a khel lai thlalak min thawn turin ka ngen a, hlim taka a khel lai kan hmu leh thei ta e" tiin a sawi ve bawk. 


Witten-a nu - Casey chuan a fapa chunga thil thleng chu rapthlakin beidawnthlak viau mahse beidawnna kara Google-in a fapa nunna a chhan chhuak chu theihnghilh theih a ni lo vang tiin a sawi.


He thu atang hian internet thiltihtheihzia leh tangkaizia kan hre chiang hle awm e. Kan internet hi a tha zawngin kan hmang nge min tichhetu atan kan hmang tih i ngaihtuah theuh ang u.  


I ngaihthlak duh chuan hei hi hmet rawh




Thursday, 18 September 2025

Donald Trump chuan India chu US tana ram hlauhawm a ni a ti.

-- Joel Lairemsanga


US President Donald Trump chuan US tana ram hlauhawm tak tak, ruihhlo siam chhuaktu leh thawn chhuaktu ram nia a hriat ram 23 hming a tarlang a, heng zingah hian India, Pakistan, China leh Afghanistan te an tel ve. 


Donald Trump chuan heng ram 23 te hian ruihhlo siam chhuah leh US-a  thawn luhah pawisak an nei miah lo a, chuvangin US ram himna tiderthawng thei khawpa ram hlauhawm leh him lo an ni a ti. 


Tun thawhtanni September ni 15, 2025 khan Trump hian heng ram 23 te list hi US Parliament-ah a theh lut a, hetianga US Parliament-a pharh hi 'Presidential Determination' tih a ni. 


Ram 23 a tarlan te chu - Afghanistan, Bahamas, Belize, Bolivia, Myanmar, China, Colombia, Costa Rica, Dominican Republic, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Haiti, Hondurus, India, Jamaica, Laos, Mexico, Nicaragua, Pakistan, Panama, Peru leh Venezuela te an ni. 


State Department tarlan danin heng ram 23 zingah pawh hian Afghanistan, Bolivia, Myanmar, Colombia leh Venezuela te phei hi chuan ruihhlo hi an do lo mai pawh ni lovin do tumna an nei lo hrim hrim a, chuvangin US chuan ruihhlo do kawngah ke pen ve tawh turin a chah a ni a ti. 


I ngaihthlak duh chuan hei hi hmet rawh





Tuesday, 16 September 2025

Thlawhna upa tawh tak, la hman mek si te

- Joel Lairemsanga


Tun tum chu thlawhtheihna upa tawh tak; nimahsela chhan hrang hrang avanga la hman mek te chanchin i lo sawi dawn teh ang. Thlawhtheihna kan sawi tur hi chi hnihin - indo thlawhna leh mi nawlpui phur thlawhna tiin kan then dawn nia.


1. Boeing B-52 Stratofortress:

       Hei hi US Strategic Bomber a ni a, kum 1952 khan a vawikhatna atan a thlawk chhuak a, kum 1955 atang khan sipaite'n an hmang tan. Kum 70 zeta upa a ni tawh nain tun thlengin a la service a, kum 2060-ah chuan chawlhtir tumna a awm ve ta bawk.

B-52 hi thlawhna hman rei ber leh rintlak em em a ni a, engine pariat a nei a, US nuclear ralthuam hlauhawm ber pakhat a ni rei ta hle.

Vawi tam tak thuam that leh tihchangkan a ni tawh a, tuna an thuam thar ber chu B-52H variant tih niin kum 100 lo awm leh tur chhung pawha la rintlak hle turah ngaih a la ni hial. 


2. Lockheed U-2 Dragon Lady:      

       Hei hi US tana enthlak hna thawktu thlawhna a ni a, a thlawh chhuah hmasak ber chu kum 1955 daih tawh khan a ni a, kum 1956 atang khan a thawh tur tak a thawk tan ta char char a ni. Kum 69 zet hna a thawk tawh naa tunah pawh a la tangkai hle. 

Hmun sang tak tak atang pawhin en thlak hna a thawk thei a, drone changkang tak tak lo chhuak zel mahse U-2 thlakna tura drone duhthusam an la siam chhuak tlat si lo a ni. 


3. Boeing KC-135 Stratotanker:

       Hei hi van boruak sang taka thlawhna tuialhthei phurtu thlawhna a ni a, US ta a ni. Kum 1956 khan a vawikhatna a tan a thlawk chhuak a, tih tak thlakin kum 1957 atang khan hman rim niin, kum 68 hnuah meuh pawh a la tangkai hle. 

Boeing 707 pianhmang entawna duan a ni a, US-in khawvel khawi hmun pawh thlawhna hmanga a thlen theihna tura a kila kung tangkai ber pakhat a ni. 

Muangchangin KC-46 hmanga thlak mek ni mahsela KC-135 tam takin hna an la thawk suau suau reng a ni. 


4. Mikoyan-Gurevich MiG-21:

       Hei hi Russia indo thlawhna siam chhuah a ni a, kum 1955 khan a vawikhatna atan thlawh chhuahtir chhin a ni. Kum 1959 atang khan hman tak tak tan a ni a, kum 65 chuang zeta upa ni tawh mahse hluihlawn a la ni thei meuh lo.

Ri aia chaka thlawk thei indo thlawhna siam chhuah tam ber a ni a, ram 60 chuangin an hmang nghe nghe. India pawh hian hun rei tak a hmang tawh a, kumin 2025-ah hi chuan a chawlh-hah dam-tir hlen ve dawn ta a ni. Vietnam leh ram thenkhat erawh chuan an la hmang uar hle. 


5. McDonnell Douglas F-4 Phantom II: 

       Hei hi US siam niin hna tam tak thawk thei multirole fighter tih a ni. A vawikhatna atan kum 1958 khan a thlawk chhuak a, kum 1950 atang khan service-tir niin, kum 60 chuang zeta upa a nih tawh hnuah pawh Iran leh Turkey leh ram thenkhatah chuan an la hmang rim hle. 

F-4 hi US leh Russia inep nasat hun Cold War laia indo thlawhna lar tak a ni a, US bakah NATO, Middle East leh Asia ram thenkhatah te hman a lo ni tawh thin a. A siamtu US hian kum 1996 khan a chawlhtir tawh a, ram thenkhat erawh chuan an la hmang thung.


6. Dassault Mirage III:

       Hei hi France siam indo thlawhna a ni a, kum 1956 khan a vawikhatna atan a thlawk chhuak a, kum 1961 atang khan sipaite'n an hmang tan.  Kum 60 zeta upa a ni tawh nain ram thenkhat chuan an la hmang tangkai hle.

Mirage III hi France-in supersonic fighter a siam chuah hmasak ber a ni a, Argentina leh Pakistan-ah te a hralh chhuak nasa hle. A hnu zela thuam changkan deuh te chuan thil an la tithei em em mai a ni. 


7. Tupolev Tu-95 Bear: 

       Hei hi Russia bomber a ni a, kum 1952 khan a vawikhatna atan a thlawk chhuak a, kum 1956 atang khan a service tan. Kum 69  zeta upa a ni tawh naa tun thlengin la hman mek a ni.

Technical taka sawi chuan turboprop a nih avangin jet huangah a dah theih loh; nimahsela bomb thlak chi thlawhna thlawk hla chi a nih avangin B-52 bomber el phakah ngaih a ni. Russia hian strategic bomber angin tun thlengin a la hmang.


8. Boeing 707: 

       Hei hi passenger phur chi thlawhna a ni a, kum 1957 khan a vawikhatna atan thlawh chhintir a ni a, kum 1958 atang khan hman tan a ni thung. 

Kum 60 chuang zeta upa ni tawh mahse ram thenkhat air force-te chuan sipai thiar velna atan an la hmang mek a, mi nawlpui chuanna atan hman a ni bawk  


9. Gulfstream II/III: 

       Hei hi sumdawng thlawhna tia hriat a ni a, kum 1966 khan a vawikhatna atan thlawh chhintir a ni a, kum 1964 atang  khan hman tan a ni. 

Kum 50 laia upa ni tawh mahse tangkai taka hman a la ni a, passenger phurhna atana an hman hnuhnun ber chu kum 2019 kha a ni a, tunah erawh chuan bungrua phurhna atan hman a ni ta thung.

I ngaihthlak duh chuan hei hi hmet rawh




Saturday, 23 August 2025

India-in ralthuam siamna tur lung tha mi Mizoramah a zawng

- Joel Lairemsanga


August 21, 2025 chhuaka The Times of India-in a tarlan danin indo thlawhna leh ralthuam hlauhawm tak tak te, electronic hmanrua chi hrang hrang leh natna zawn chhuahna khawl siamna atana tangkai ber mai thir lam chi khat - ''Rare Earth Minerals'' chu India-in a ram chhunga Mizoram State-ah a zawn hna a thawk tan ta a, Mizoram bakah hian Assam State-ah a dap hna a thawk ve bawk. Hetianga hma a lak chhan chu  ram dang lung tha mi hmu tai reng lo tura mahni ram chhung leilung hausakna nasa taka dap tul tihna a awm vang a ni tiin Union Coal and Mines Minister G. Kishan Reddy chuan a sawi. 


Minister-in a sawi zel dan chuan Mizoram leh Assam-ah hian an duh ang leilung hausakna an hmu chhuak a nih pawhin a laih chhuah hna laih nghal bawrh bawrh a ni dawn lo va, heng State sawrkar-te hi biakrawn hmasak an niin an dan siam leh thuneihna te zir chian a, zawmsak an ni ang a ti bawk. 


ANI-in an kawmnaah Minister hian - ''Arunachal Pradesh chu lungalhthei laih chhuahna hmunpui ni turin buaipui mek a ni a, Mizoram leh Assam-ah erawh lung tha mi zawn hna kalpui mek a ni. Kan hriat angin India Hmarchhak State-te hian dan chi hrang an ngah em em a, inpawh takin kan indawr anga, kan inrem veleh a tak taka laih chhuah hna kalpui tum a ni'' a ti. 


Minister hian Parliament-a Bill pass thar Mines and Minerals (Development and Regulation) Amendment Bill 2025 pawh a sawi kai a, he Bill pass thar hi lungalhthei leh lung tha mi laih chhuah chungchang thununtu Bill thuam thatna bik a ni nghe nghe. ''MMDR dan felhlel lai apiang a siam that hna leh thawm belh hna kan kalpui zel dawn a, leilung hausakna hralh leh zawrh kawngah pawh hma sawn zel kan tum. Rare Earth Element-te hi lung tha mi leh tangkai em em a ni a, cellphone atanga indo thlawhna tha ber ber thlenga siamna atan hmanraw tangkai tak a ni a, lung hlu tak a ni. He lung atang hian thir chi khat lak chhuah thin a ni. 


Tun dinhmunah chuan heng lung tha leh tangkai te hi ram dang atangin kan la lut reng a; nimahsela tun hnai atang hian kan lak luhna ram te'n harsatna min siamsak ta fo a, chuvangin India hian mahni ram chhung ngeiah a dap hna kan kalpui ve ta a ni'' tiin Minister hian a sawi zui zel bawk.


 Geological Survey of India-in a tarlan danin kum 5 kal ta atang khan India hmarchhak ramah leilung hausakna dap chhuah hna Project 108 zet kalpui a ni a, kum 2022-2023 chhung khan project 23 zet chu phur taka kalpui a la ni nghe nghe. Financial Year 2024-2025 leh 2030-2031 chhung atan hian Project 1200 kalpui a ni a, rare earth element hmuh tumin ngawrh taka hna thawh zel tum a ni.

  

Lung tha mi zawng hmu tur hian India sawrkarin National Critical Mineral Mission a din a, he mission hian kum 2031 thleng hna a thawk dawn a, a hman atan Rs.Vaibelchhe 16,300 zet dah a ni nghe nghe. He mission-ah hian Company leh publlic sector hrang hrangin Rs.Vaibelchhe 18,00 zet an invest bawk ang. 


An tum ber tur chu lung tha mi laih chhuah hna thawh te, a sawngbawl hna leh hman nawn hna thlengin an kutkawih vek dawn a ni. India sawrkar chuan mimal company-te pawh India ram pawnah lung tha mi zawn hna hi inthlahrung hauh lova kalpui turin thurawn a pe hial bawk. 


Ralthuam lama intlansiakna lo sang zelah tunlai chu ram tinin lung tha mi hi an hmu tai em em vek ta mai a ni ber e.


I ngaihthlak duh chuan hei hi hmet rawh




Sunday, 17 August 2025

Trump leh Putin inhmuh chungchang

- Joel Lairemsanga


Russia leh Ukraine ram inbeihna kal mek chungchang sawi turin India sana-a August 16, 2025 zing dar 1:00 vel-ah khan US President Donald Trump leh Russia President Vladimir Putin te chu Alaska-a Joint Base Elemendorf-Richardson-ah an inkawm.

He inkawmna hi kum engemaw zat hnuah Vladimir Putin-a'n US leilung a rah lehna hmasa ber a ni.

He inhmuh dunna programme duan hi a ropui hle a, red carpet phah niin US sipai chakna tarlan a ni a, US President chuanna car-ah Putin-a pawh a chuang ve hial nghe nghe.

Mi thil chikmi tam tak chuan he inbiakna hi inbiakna tak tak aiin a der maia inlak ropuina niin an sawi a, Trump-a hian remna siamtu anga lan a duh em avanga he thil hi thleng a ni a, Putin-a lahin mi mit lak tuma chet a lakna mai mai a ni e an ti bawk. A awlsam zawnga sawi chuan inremna leh inbiakna khunkhan tak a ni hranpa lo a, lemchanna mai a ni e ti an tam hle. 

He inbiaknaah hian Russia leh Ukraine inbeihna kal mekah inkaihhai kalpui tura inremna siam a ni lo a, Trump-a hian sawi chuak mahse Putin-a hian a pawm thei tlat lo. Russia-in Ukraine ram a chhuhsak pek let leh ni se ti-a rawtna pawh Putin-a hian a hnawl a, a sipai thiar chhuah a la tum lo hle.

Alaska-a inbiaknaah hian Ukraine ram sawm a ni ve lo a, hei hian sawisel a hlawh hle.

Trump-a hian Ukraine ram dinna hre chiang turin Ukraine President Zelenskyy chu Washington-ah kawm a tum thu a puang.

Europe ram hruaitute chuan Ukraine leh NATO leh EU hmabak tur chungchangah Russia hian lo sawi ve tur engmah a nei lo tiin an au  chhuak nghal phiar phiar.

A rilru thlak thut thin Trump-a'n Ukraine ram zahawmna leh Europe ram himna a tichhe vek ang tih an hlauh thawn thu an puang bawk. 

Trump-a'n Europe ramte chu US atanga an invenhimna hmanrua an lakluh kawngah tun aia tam a man an pe tur a ni tia a sawi chhuah chu Putin-a hian a pawmpui hle.

Oil leh gas leh lawng hmanga insumdawn tawnna chungchang pawh an sawidun a, tun aia nasa zawka lawng hmanga insumdawn tawnna kalpui an duh ve ve.

Russia leh China ram te hian engtiang chiaha inzawmna thuk tak nei nge an nih tih hriat chhuah tumin Trump-a hian zawhna fing tak a chhak chhuak viua naa Putin-a hian a chhang thui duh tlat lo. China nena an inlaichinna sawi thui duh lem lovin ram pahnihte inkarah lang tlang taka thil kalpui a duh zia a sawi thung. 

Trump-a chuan he inkawmna hi hlawkthlak a tih thu a sawi a; nimahsela mi tam tak erawh chuan Putin-a'n hnehna a chang zawk a ni an ti ve thung. 

Russia ram chanchinbu mite chuan US ram leilung ngeiah an ram President-in zam hauh lova a ngaihdan a va kalptlangpui avangin Russia ramin hnehna an chan thu an ziak uar hle.

Germany, France leh UK ram hruaitute chuan he inkawmna hian rah tha a chhuah zui an ring lo hle a,  rin a hnehin Trump-a hian Russia laka kun turin Ukraine hi a nawr zui vak ang tih an hlau hle thung.

Ukraine ram chuan Ukraine tel ve lohna inremna reng reng chu an pawm loh tur thu a puang nawn leh a, Washington-a Zelenskyy leh Trump-a inhmu tur hian kawng ro a su dawn em tih hi mi tam tak ngaihven a ni leh ta mek.

Alaska-a ram hruaitu pahnih inbiakna hian a entir ber nia lang chu Trump-a hian hmaichhanah Putin-a a be thei a, Putin-a lahin inphahhniam miah lovin US leilung ngeiah America President a kawm thei tih hi a ni deuh ber mai awm e.

I ngaihthlak duh chuan hei hi hmet rawh



​B-2 Spirit el phak tur Russia bomber siam mek - PAK DA

- Joel Lairemsanga


Cold War boruak a zawh hnuah pawh khan Russia chuan a bomber rinrawl Tu-95 Bear leh Tu-160 Blackjack te chu a hman chhunzawm zel a. 

Heng bomber pahnihte hi kum 2000 a lo her chhuah pawh khan an la  rintlakin an la chhhuanawm hle; nimahsela thiamna lamah hmasawnna a lo thang zel a, radar-in awlsam taka a hmuh chhuah zung zung theih tak avangin Russia chuan heng bomber pahnihte hi a iai tan ta a ni.

Russia ram hruaitu lian tak tak te chuan - "Bomb thlak chi thlawhna tha tak, hmun hla tak tak thlawk thleng pha a, bomb leh ralthuam rit tak tak phur thei a, radar-in a hmuh mai mai theih loh tur America B-2 spirit bomber ang hi kan mamawh ve ta e" tiin tawngkam an chhak chhuak ta fo mai.

Tichuan hun a rawn kal zel a, kum 2007 atang khan B-2 spirit el-phak tur bomber siam tuma hmalakna an kalpui tan ta a, kum 2013-ah chuan bomber tha tak siam hna an kalpui tur thu hi Russia sawrkar chuan official takin a puang ta a, project hming atan "Tupolev" tiin a vuah. 

He bomber an siam tum hi a hming atan PaK DA an ti a, a lampum chu Russia tawngin "Perspektivnyu Aviatsionnyy Kompleks Dalney Aviatsii" tih a ni deuh nuaih a, saptawng chuan "Future Long-Range Aviation Complex" tihna a ni.

He Russia bomber chhuanvawr tur hian B-2 spirit pianhmang ang a nei dawn ti ila kan sawi kim ber awm e. Radar-in awlsam taka a hmuh theih loh turin thiamna sang taka thuam a ni dawn a, a engine-te pawh pawnnlam atanga lang lo turin a thla chhungah thup tum a ni a, hei vang hian a sa har dawn a, a ri a bengchheng lo bawk dawn a ni. 

Darkar khatah Km.1000 a thlawk thleng hman dawn a, a tuibawm khata tuialhthei a pai hian Km.15000-a hla a thawh thlenpui thei bawk ang. Ton 40 zeta rit ralthuam a pai thei dawn a, thununtu pali an awm bawk ang. Chungte chu: pilot 1, co-pilot 1, navigator 1 leh weapon officer 1 te an ni dawn a ni.

Ralthuam hlauhawm tak tak a pai thei dawn a, chung zingah chuan Nuclear cruise missile Kh-102 a tel dawn a, Conventional missile Kh-101 a pai thei dawn bawk. A tum thelh ngai lo guided bomb a pai tel dawn a, hmelmate radar chhaih buai turin drone te chi a pai ang a  heng drone te hi hmelmate enthlakna atan a hman theih bawk ang.

Kum 2016-ah khan scale model chu thli thaw chak tak karah an lo enchhin tawh a, kum 2019 atanga kum 2021 inkar chhung khan a part hrang hrang siam chhuah hna an thawk bawk. 

Kumin emaw nakum emaw   chhung ngei hian a prototype hmasa ber siam chhuah hman tum a ni a,  kum 2027 atang chuan thlawhtir theih an inbeisei. 

kum 2030 atanga kum 2035 chhung khi chuan Russian Air Force te kutah tangkai taka hmang turin hlan theih an tum hle bawk.

I ngaihthlak duh chuan hei hi hmet rawh




Saturday, 9 August 2025

India-in a helicopter upa tak te a thlak dawn ta

- Joel Lairemsanga


India ram Defence Ministry chuan helicopter upa leh hlui tawh tak Chetak leh Cheetah chu tunlaia helicopter tha leh changkang Reconnaissance and surveillance helicopter (RSH) 200-in thlak a tum. Heng helicopter changkang 200 zinga 120 hi India army te'n an hmang dawn a, 80 erawh Air Force te kutah hlan a ni thung ang. 


Cheetah helicopter te hi kum 1960 atang daih tawh khan India hian a lo hmang tawh a, an upa tawh hle a ni. 


Times of India tarlan danin India hian helicopter changkang neih ngei a tum ruh em avangin hetiang helicopter siam thei company te chu an helicopter siam chanchin chipchiar pe turin a ngen a, chuta tang chuan India hian a lei tur thlang turin thutlukna a lo siam dawn a ni. India ram chhul chhuak company te pawhin helicopter an siam chhuah te an zuar ve thei dawn a, ram dang nena thawk hova an siam a nih pawhin India hian leisak a thinhrik dawn chuang hek lo a ni. 


India hian helicopter changkang leh tha a lei duh nihphung tur atan hengte hi a tarlang nghal:-


* Chhun leh zanah inang rengin hna a thawk thei tur a ni.


* Ram leilung thlithlaina atan te, sipai thiar velna atan te, hliam tuar thiarna atan te, mibo zawnna leh chhanchhuah hna thawhna atan te a hman theih tur a ni.


* Leilung pianhmang inang lo tak takah pawh a che thei tur a ni a, hmun sang takah a thlawk thei ang bawkin hmun hniam leh chhengchhiaah pawh a che thei hle tur a ni a, thli na tak karah pawh a hnathawh a buai phah tur a ni lo.


Kan sawi tawh angin India sipaite hian Chetak leh Cheetah helicopter te hi hun rei tak an lo hmang tawh a, a bik takin tlang sang tak tak thlawh kaina atan an hmang rim hle.  Sipai mamawh thiarna atan te, chhanchhuah hna thawhna atan te, sik leh sa hrang hrangah tangkai takin an lo hmang thin a ni. Nimahsela an lo upat tak em avangin India hian tunlai thiamnaa thuam helicopter changkanga thlak a tum ta a ni.


* India sorkar hian Hindustan Aeronautics Limited (HAL) siam Light Combat Helicopter 156 leina atan Rs. Vaibelchhe 45,000 a pawm tawh.


* Heng te hi China leh Pakistan nena kan inrina vela hman atan India leilam sipai leh thlawhna sipai kutah hlan a ni ang.


* Kum 20 liam ta atang tawh khan India sipaite'n chetak leh cheetah helicopter 350 te chu helicopter changkang leh thar zawka thlak turin India sorkar an lo kar daih tawh a ni. 


* Hetianga sipaite atanga karna a awm avangin India chuan helicopter thar lei tumin hma a la ta a, nimahsela a man chungchangah te, a himna thuah leh thildangah remna siampui theih company a neih loh avangin a zuzi zui ta reng a. 


* Kum 2015-ah khan India hian Kamov-226T siam dun puiah Russia nen remna thuthlung an ziak a, nimahsel a man chungchangah leh thil dangah an inrem theih ngang loh avangin a zuzi zui ve ta a ni.


* Tunah erawh India hian helicopter tunlai tak 200 zet lei a tum ruh ta hle a, heng 200 bakah hian HAL atangin helicopter 187 zet order fel a ni tawh bawk.


* Heng helicopter tharte hian zawi zawiin chetak leh cheetah te chu kum 2027 atangin an thlak chho zel tawh dawn a ni.


* Chetak leh cheetah te hi helicopter tha leh tangkai tak chu an ni ngei a, India pawhin a hmang rim hle. Amaherawhchu an upat tawh avangin tunlai thiamna heng - advanced avionics, safety system leh glass cockpit te an nei tha ve lo a, hei vang hian khaw chhia leh chhum chhah tak tak kara thlawk turin pilot tan a him lo ta em em thin a ni.


I ngaihthlak duh chuan hei hi hmet rawh




Monday, 4 August 2025

India-in indo lawng changkang a siam dawn

Joel Lairemsanga


India chuan indo lawng changkang leh hlauhawm ber tling phak tur siam tumin ruahmanna a siam mek a, indo lawng siam tuma ruahmanna a kalpui mek hi Project 18 tih a ni.

Indo lawng siam a tum hi destroyer a ni dawn a; nimahsela a len dawn em avang leh thil a tihtheih dawn em avangin destroyer aia lian zawk Cruiser ti pawhin ko ila a sual lo turah ngaih a ni.

India-in destroyer siam a tum hi official-in a hming tur phuah a la ni lo.

India hian destroyer changkang tak hi pariat siam a tum a, kum 2028 atang chuan a tak taka siam hna thawh tan a inbeisei.

India destroyer siam tum hi a lian dawn hle a, ton 13,000 zeta rit a ni dawn a, missile 144 zet a phur thei bawk ang. Missile a phurh turah hian BrahMos, hmun hnai leh hla kap pha missile chi hrang hrang leh missile thlawk chak ber chi te a tel ang.

He indo lawng hian radar changkang ber ber chi li a pai tel dawn a, Km.500-a hlaa hmelma thlawhna leh missile thlawk a lo hmu lawk thei dawn a, hnai tak taka missile thlawk leh drone tenau thlawkte kap thla chat chat turin laser gun a pai tel bawk ang.

He indo lawng changkang tak hian electric engine a hmang dawn a, a thawm a zawi dawn hle a, a chak em em bawk ang.

Helicopter pahnih a phur tel thei dawn a, hmelma tuihnuailawng a awm leh awm loh thlithlai turin drone bakah tui hnuaia vak vel tur robot a pai tel bawk dawn a ni.

He lawng siamna hmanrua leh thiamna bilh zaa 75 hi India ramah siam tum a ni.

Kan tarlan tawh angin he indo lawng changkang hian  laser gun a pai dawn a, super powerful magnetic gun a pai bawk ang. Sensor, radar, ralthuam leh a engine zawng zawng hi Artifical Intelligence (AI)-in a thunun vek dawn a, a changkang takzet dawn a ni.

Kumin 2025-ah hian a pianhmang tur hi duan zawh hman tum a ni a, kum 2028 atangin a tak taka a siam hna thawh tan theih beisei niin, kum 2032 atang chuan India lawng sipaite'n an hman tan theih beisei a ni bawk.

Heng destroyer changkang pariat te hi Indian Ocean-ah hna thawk tura ruahman an ni a, China leh Pakistan lakah India hum tura dah tum an ni a, tuihnuailawng, drone leh hmelma lawng te nuai chimit hneh hle tura theihtawp chhuaha changkanga siam a ni dawn a ni. He lawng hi India-in a neih hunah chuan lawng sipai chak lamah US leh China te a tlukpui en thei dawn niin an sawi.

I ngaihthlak duh chuan hei hi hmet rawh