Friday, 6 December 2013

MAK TAKA DIN KAN NI


Mihringte hi Pathianin duh taka a siamte kan nih thu hi Bible-ah kan hmu a. Mihring taksa nihphung leh hnathawh dan hrechiang apiangin kan Pathian themthiamzia leh ropuizia an hrechiang tawlh tawlh dawn niin a lang. Kan taksa leh nunphunga mithiamte thil hmuhchhuah i lo tarlang thuak teh ang:-

1. Kan thluak hian Encyclopedia Britannica aiin a let 5-in hriatna(Information) a khawlkhawmhnem thei zawk. A khawlhnem theihzawng hi 3-1000 terabytes vel ni-a chhut a ni. 
2 .Chhun lam aiin zan lamah thluak hian hna a thawk chak zawk. Tin, IQ nei sang te hian thil dream an hrat zawk thin.

3. Taksa hmun dang te aiin hmai hmul (Facial hair) hi a thang chak zawk. Mipa te hian  kan damchhungin khabe hmul hi met ta lo ila, kan khabe hmul hi ft.30 vela sei ni tura ngaih a ni.

4. Nitinin samzai leh hmul 60-100 vel hloh ziah ang kan ni.

5. Hmeichhe samzai hi mipa samzai aiin a sin zawk.

6. Samzai pakhat hian 3.5 ounces a rit thil a chawi zo ve.

7. Kuttin zingah kutzunglaitin hi a thang chak ber. Kuttin than chak zawng hi kuttang sei zawngah a innghat ni-a hriat a ni.

8. Kuttin te hi ketin aiin a thang chak zawk.

9. Mihring hmul/sam hi kum 3-7 vel thleng dam thei ni-a chhut a ni.

10. Internal Organ zinga lian ber chu Ril te ( Small Intestine) a ni a. Patling sanzawng let 4 laia sei a ni.

11. Kan Pumpui-a Acid awm hi Bakmehchemte (Razor blade) chiahzawp thei khawpa chak a ni.

12. Kan thisenzam te hi kaipharh ta vek ila, mel 60,000 vela thui a ni ang. Kan awmna lei ( Earth) hi vawi hnih vet chhuak thei hial a nih chu.

13. Chuap (Lungs) hi pawtpharh ta ila chuan Tennis Court zauzawng nen a inang reng ang. Tennis a khelh theih han han a nih chu!

14. Lungphu vawikhat hian thisen hi ft.30 a sang vawrh thei khawpin a pump na a ni.

15. Thin ( Liver) hi organ zingah chuan hnathawk nasa leh hahrim ber a ni. Zu in mite thin hah dan tur I chhut pha em le?

16. I taksa chhung atangin I Pumpui, La ( Spleen), Thin ( 75% of Liver), Ril ( 80% of Intestine), Kal pakhat leh Chuap pakhat te la chhuak ta sela, I dam khawchhuah lohna tur chhan a awm chuang lo. I taksa hnathawh a chak lo tih mai chauh a ni ang. Thih ngawtna tham a ni lo.

17. Hahchhiau speed hi 100 mph vel a ni.

18. Khuh speed hi 60 mph vel a ni.

19. Hmeichhiate hian mipate aiin a let 2 in mit an khap zing zawk. Mihringte hian dan naranin minute khat chhungin vawi 13 vel mit kan khap thin.

20. Phing ( Bladder) tihpuar leh ball (football) size hi a intiat reng.

21. Chawhrualin khawvel pumah nitinin mipa leh hmeichhia inpawlna ( sexual intercourse) hi vawi maktaduai 120 thleng ang a ni a. Chu chu khawvel pum mihring awmzat atanga 4% ang vel a ni.

22. Mihring taksaa Cell lian ber chu hmeichhe chi ( Female egg) a ni a; a te ber erawh mipa chi ( Male sperm) a ni thung.

23. Hmeichhiaten an naupai tantirh lai ( 1st trimester) huna an ngaihtuah chhuah tam ber thin chu- Chungu, Changpat leh Pangpar khawi te a ni.

24. Kan ha ( teeth) te hi kan pian hma thla ruk atang tawha lo thang tan tawh an ni.

25. Puar taka chaw ei kham hian kan ri hriatna hi a tlahniam deuh thin.

26. Kan hnar hian rim chi hrang 50,000 a hre thei.

27. Mihring ruang halna vap hi 9 pounds vela rit a ni tlangpui.

28. Thawhtanni ( Monday) hi lung tha lo ( Heart attack) neihna chance san ber ni a ni.

29. Zingkarah hian tlailam aiin 1 cm in kan sang zawk thin.

30. Mihring tihrawl ( Muscle) zinga chak ber chu Lei ( Tounge) hi a ni.

31. Dingkhawr te hi veikhawr te aiin kum 9 in an damrei tlangpui thin.

32. Thil hlauh kan neih hian kan bengek hi a lo pung sawt thin a ni.

33. Dingkhawr ( Dinglam hmang thiam ) te hi mi veikhawr te ai hian kum 9 laiin an dam rei zawk an tih tlat chu! Hei hi engdang vang ni lovin kan hmanrua leh khawl tam zawk te hi mi dingkhawr te tana duan a ni hlawm a. Veikhawr te tana chetsual a awlsam zawk avang leh kum tina thi tam zawk atanga an chhut a ni.

34. Mihringte hi Pathian thilsiam zinga rilru khat liam mittui (emotional tears) nei awm chhun kan ni.

35. I bân pahnih phar zau zawng/thui zawng leh i sân zawng kha a inchen reng.

36. I mutna pindan a vâwt poh leh i mumang chu a chhe tura ngaih a ni.

37. Khawvela blood  group lâr ber chu Blood group ‘O’ hi a ni a. Blood group dang aia a hlut bikna em em chu Blood group ‘A’ leh ‘B’ te thisen a pek theih vang a ni.

38. Mihringte hian nitinin kan vun them (particles of skin) 600,000 hloh ziah ang kan ni.

39. Kan taksaa Iron awm zawng zawng hi la chhuak ta vek ila chuan Perek inches 3-a sei siamna tham a ni ang.

40. Kan pian  hlim atanga kan thihni thlengin kan mit len zawng hi a danglam lova; kan hnar leh beng te erawh an thang ve reng thung.

41. Kum 60 ral kai tawh te hian an tui hriatna chanve hi an hloh tawh nia chhut a ni.

42. Mi tam tak ten kan kuttin leh sam te hi thih hnuah pawh a la thang zel niin an ngai a. Hei hi thu belhchian dawl lo a ni.                  
43. Kan taksa rihzawng 2% chauh hi thluak rihzawng a ni.

44. Mihring thluak hi chhunlam aiin zan lamah a active zawk.

45. Kan thluak hian na (pain) a hre ve tlat lo nia! Hei hi a chhan ber chu pain receptor a hranpaa a neih ve loh vang a ni.

46. Taksa hmun danga hmul aiin hmai hmul te hi a thang chak zawk.

47. Mihring taksa sq.inch khat biala hmul tam zawng leh Chimpanzee-a a tam zawng a inang reng.

48. Vun ngo leh sam buang te hian hmul an ngah zawk. Hei hi a chhan chu an nuih tam zawk vang nia chhut a ni.

49. Miten lukawlh nia an hmuh che chuan chal sam (scalp hair) 50% lai I lo hloh tawh tihna a ni.

50. Mi hrisel pangngai damchhunga a chil ( saliva) hi lakhawm ta ila, swimming pool pahnih tikhat khawpa tam a lo ni ang!

51. Mipate aiin hmeichhiate lungphu hi a rang zawk. A chhan chu thisen an neih tlem deuh zawk vang nia chhut a ni.

52. Scientist-te chuan kan Thin(Liver) hian hna chi hrang hrang 500 vel a thawk niin an chhut.

53. Kan chuap veilam hi dinglam aiin a te zawk. A chhan chu Lung (Heart) awmna tura space mamawhna vang a ni.

54. Kan ke hian sweat glands 500,000 lai a lo nei a nih chu! Chumi awmzia chu kan kea tang hian thlan tam tak a lo chhuak thin tihna a ni.

55. Hmeichhia te aia mipaten sweat glands an/kan ngah zawk avangin thlan pawh a lo tam zawk thin a ni.

56. Dan naranin nausen te hi an pianhlim hian an mit hi a pawl (bluish) a ni. Sap nausen chauh lo pawh a lo pawl ve tho tihna a nih chu.

57. Rihzawng inang tlang rau rauvah chuan nausen te hi bawngpa tuai (ox) aiin an chak daih zawk.

58. Kan chil (saliva)-in a dissolve theih loh chu a tuna pawh kan hre thei lo a ni.

59. Kum 60 ralkai zingah mipa 60% leh hmeichhia 40% chu an hnar (snoring) thin.

60. Chaw nghei aiin mut loh rei hian mihring taksaah nghawng a nei na zawk a. Thih mai pawh a awl hle zawk a ni. 

DEBATE -- EXTEMPORE SPEECH -- ELOCUTION



Debate, Extempore speech leh Elocution nihphung dik tak hi thiam intih vang ni hauh loin, mi pakhat talin sawtpui nana a lo hman beiseina avang zawkin lo tarlang ila.

1. DEBATE: A awmzia ber chu thupui thlansa hmanga inhnial fiamna a ni. Mover leh Opposer an awm ngei thin.

Mover- Mover chuan thupui thlan sa hmang khan duhtawkin a lo inbuatsaih lawk thei a. Lehkhabu leh mithiam pawh a lo rawn sa vek thei a ni. Chairman-in a hun hmang tura a koh hunah pawh thupui awmsa nemnghet turin a thiam tawkin thu a sawi nghal char char tur a ni. A hmaa lo ding tawh mover dang leh opposer dangte tawngkam a hnial kalh tur a ni lo a, ama lo inbuatsaihna ang kha thiam takin point fel tak neiin a sawi mai tur a ni. Mi tam tak chuan mover awmzia man lovin, "ka hmaa ding sawi kha thu dik lo hul hual a ni a............" tiin an sawi tel thin. Hei hi a dik lo a ni. Mover chuan a hmingin a ken ang hian thupui a vai-kal mai tur a ni.

Entirna : "Media hi KTP rawngbawlna atan a tangkai" tih hi thupui a nih chuan mover chuan media chu KTP rawngbawlna atana a tangkai tak tak dan chu a sawi mai tur a ni. " Pu Chairman, vawiinah i hmaah media hi KTP rawngbawlna atan a tangkaizia sawi tura min sawm avangin ka lawm e" tiin a tangkai dan hrang hrang chu a sawi zawm mai tur a ni. Midang tumah a hnial kalh thiang lo a ni.

Opposer- Opposer chuan a hma chiaha mover thusawi kha ngun takin a lo ngaithla ang a,hnial thlak dan point a lo siam ru zel ang a, a din hunah mover-in a rawn sawi te kha poin fel tak neiin a hnial thla fak fak tur a ni. Debate-ah reng reng chuan Opposer dinhmun hi a tha duh zawk fo a, competitive exam thenkhatah phei chuan opposer nih hi an inchuh ru zawk fo a ni. A chhan chu opposer tan chuan a hma atang tawha lo inbuatsaih lawk hi a theih vak loh a, a remchan loh bakah a tul lo bawk a ni. A hma chiaha mover thusawilai khan a hnial kalh dan tur a lo ngaihtuah lawk zung zung thei a, mover zawng zawng hnial thlak kher ngai lovin a hma chiaha mover chiah kha hnial thlak hi a tawk thin avang hian a awlsam em a, chance a that avangin professional stage-ah chuan opposer nih hi an chak thei hle. Brain on the spot a nih ber chu.

2. EXTEMPORE SPEECH: Mi tam takin kan tihsual fo leh a awmzia kan hriat loh thin a ni. A buatsaihtuin kan thupui tur a buatsaih chu kan pawt fuh a, ani chuan ring fel takin a rawn chhiar chhuak a, chumi chu lo sawi zawm nghal mai tur a ni. Rilru chak leh chak lo tehna a ni. Mi tam tak chuan buatsaihtuin kan thupui a rawn pawh kha kan sawi nawn ve kher thin. Hei hi a dik lo a, Elocution a ni daih tih kan hre tur a ni.

Entirna- Kan thupui pawh fuh chu, "Mizoram CM ka nih hun chuan" tih a nih chuan CM kan nih huna kan tih tum chu sawi zawm nghal mai tur.

Hetiangin-

Buatsaihtu: "Mizoram CM ka nih hun chuan"
Sawitu : "nasa taka Mizoram hi tihhmasawn ka tum ang a............" tia sawi zawm zel tur a ni.

3. ELOCUTION : Hemi awmzia ber chu thusawi thiam leh mahni subject-a kan thiam bel leh bel loh tehna a ni a, thluak chak tehna tha tak a ni. Hun tiam chhunga kan thupui sawi tur kan pawh chu thiam tak leh ngaihnawm taka sawi mai tur a ni. Elocution thiam tak chu Orator tha tak a ni deuh nghal mai tihna a ni a. Ding ngil reng chunga sawi ngawr ngawr a ni lova, taksa tihchet dan leh hmel hmang tihdanglam thiamte, kut vai dan thlengin awmzia a nei vek a ni. Hmanlai Rome hunah phei chuan Elocutionist/Orator hi an ngaisang hle a, a zirna sikul tawp pawh an hawng teuh thin a ni. Mi hneh theihna a ni tih an hriatchian em vang a ni.

Awle, a nihphung dik tak hriat ngawt hi a thiam ber nihna chu a ni hauh lo a, inbuatsaihna tha leh rilru chak lamah a innghat em em zawk a ni. A nihphung ber atanga tihsual sa nghal ngawt chu a beiseiawm loh em avang zawkin a nihphung dik tak hi kan hriat ngei ngei a tul a, nakin zela zirna sang zawk leh competitive exam thlenga kan beih hunah pawh tun atanga a basic kan man hi a hlawkthlak zual dawn em a ni tih hriain, mahni tana chakai khawrh kan nih hriain zawm theuh i tum ang u.

NULA KHA TLANGVAL A LO NI RENG!

Dawhsanah chuan nula hmeltha leh pian nalh tak takte chuan an pianthiamzia leh an finna te chu an rawn tarlang zel a. Kil khat atang chuan mit la em em tur hrimin pheichheh a rawn rem a, a kal thiam zeih zeih ngei mai. Entute lungphu a hmetmit a ni ber mai; an ngawi thuap a. Zawhna reng reng lah chu a zawttu zahna rawih tur khawpa thiamin a la chhang zel lehnghal! Mi tam tak tan chuan, “Fur khawthiang chhawrthla êng” ang maia mawi nih em loh pawhin, “Fur khawthiang” ang maia hmel hmuh nuam chu a ni ngei ang le. An rin ang ngeiin  JENNA TALACKOVA, kum 23 chu MISS UNIVERSE, CANADA, 2012  atan thlan a ni ta a.

    Nimahsela buaina a intan dawn chauh mai; Miss Universe 2012 tana Canada ram aiawh tura a inbuatsaih mek laiin Jenna Talactova hi nula ni lovin mipa ngei a lo ni tih hmuhchhuah a ni tlat!!!!! A va mak ngai em ka thian. A zûnah te kan lo uai luah luah ang tih hlauhawmin. Kum li kal taah khan a sex hi plastic surgery hmangin a lo thlak danglam a nih chu! Nimahsela a no mawi dawn hi an laksak lo a nih hmel e. Chumai ni lovin kar hmasa mai pawh khan Los Angeles-ah Press Conference kovin transgender-te tan a la campaign zui a, Miss Universe huaihawttute hnenah amah ang transgender-te tana Miss Universe Competition-a telve phalsak turin a la ngensak a, a ngenna hi official taka puan la ni lo mahse a hlawhtling hle a, tun hnuah chuan mipa-nula tan pawh a tel theih tawh dawn a nih chu!!!

    Hetianga mipa, hmeichhiaa inlet, hmeichhiaa, mipaa inlehna hi Transexualism an ti a. Plastic Surgery hmang pawhin awlsam takin a tih theih a ni. Miss (?) Jenna Talackova hian a serh chu hmeichhe serha thlak vat a tum thu a chhakchhuak bawk. Hairehai!!!!  Tun tumah hian transexualism chungchang hi lehkhabu keuvin i lo zirchiang zuai teh ang u:

Transexualism chu engnge? :         Hei hi natna chi khat a ni ve a, a nû leh a pâ (gender)-a buaina, mahni opposite sex-te nihna chu mahni nihna zawk tur ni tlata hriatna hi a ni. Opposite sex-te anga awm chak hluah hluahna leh tuna a gender chu tihsual palh vang liau liau a ni tih ngaihdan neihna hi a ni. Mipa zingah a hluar zawk hle bawk.

A chhante :         A chhan tam tak awm zinga thenkhatte chu-
    * Chromosome chiangkuan loh vang.
    * Hormones dik tawk loh vang.
    * Nu leh pa leh fate inlaichinna fuh tawk loh vang.
    * Fanau enkawl that loh vang.

        Jenna Talackova pawh hi kum ruk a nih lai atang tawhin a nuin nula hmeltha thlanna hmunah a lo hruai fo tawh thin a ni.

A lan chhuah dan :     Naupang leh puitlingah inang chiah lo mahse hetiang hian lo khaikhawm ta ila-
* Opposite sex-te anga awm an chak em em.
* An serh an hmuh mai pawh hian an lungawi lo em em thin.
* An anpuite aiin opposite sex-te kawm nuam an ti zawk.
* An anpui ten an thinhrik thei hle.
* Depression an nei duh chawk.

A hmuhchhuah dan :     A chunga symptoms kan sawi anga i fate emaw chenpuite emaw an awm a nih chuan mithiamte pan vat tur a ni. An taksa leh a chhante dap chhuakin hma an lo la ang. Vantlang zinga a awmdan te, a hawiher te, a thil lawm zawng leh duhzawng atang tein awlsam taka hriatchhuah theih a ni. A enkawlna damdawi mum a awm miau loh avangin teirei peihte pawh a ngai maithei.

Harsatna a thlen te :     Society-in a thinhrik thin avangin depression an nei duh hle a, hei vang hian mahni intihlum pawh an tam hle. Depression vanga zu leh drugs ti ta pawh an awm bawk.

Enkawlna lam :         A ranglama hmuhchhuah tum tur a ni. Chumi hnuah psychological counselling lakpui leh nghal vat tur a ni a. Pian hlim atanga serh lama piansualna neite chu plastic surgery hmangin a siamthat theih a; hemi hnuah hi chuan an anpuite bulah a tam thei ang ber awmluihtir tur a ni. Plastic surgery tih hma hian psychological leh psychiatric evaluation-te lak ngei ngei tur a ni thung.  Hormonal Therapy hmang pawhin thui tak inenkawl theih a ni bawk.

                                ....joel...14042012...ghy.... 
------------------------------------------------------------------------------



SMART CARD NEIH NGAWT A TAWK LO : A TAKIN I HMANG ANG U

                         ( RSBY & MSHCS bihchianna )
                                                  

    Sorkar thatna zarah miretheiten a thlawna kan inenkawlna turin Scheme pahnih - Rashtriya Swasthya Yojana (RSBY)  leh Mizoram State Health care Scheme (MSHCS) duan a ni a. Nimahsela hengte hi a hmanna tur kan hriat a, a hman dan kan hriat ve a tul hle mai. Tun tumah hian Smart Card hman zui zel dan tur tawitein lo tarlang ila; hrechiang duh kan awm chuan he thu ziaktu hi a zawh zel theih ang.

                    I. Damdawi In-a inenkawl dan tur:

*    Damdawi In-ah Smart Card ken ngei ngei tur a ni. A tel lo chuan a theih loh.
*     Damdawi In RSBY counter-ah in admit hma ngeiin in Report tur a ni.
*     Chhungkaw member kutzung nem (fingerprint) ve ngeiin an kalpui tur a ni. A chhan chu damloin            fingerprint a pek theih loh hunah a kalpuitu hian a fingerprint a pe ang.
*     Kut  zung nem (fingerprint) zawhah an in Admit ang.
*     Chhuah dawnah Smart Card kenga kut zung nem lehin man chawi lovin an chhuak ang.
*     Kal man Rs. 100 Hospital-in a pe ang.
*     Damdawi In atanga chhuah hnuah ‘Smart Card’ hmanga inenkawlna a Bill (reimburse) theih loh.
*     Kumina kan Smart Card kawl hi kumin 2013 chhung atan chauh a ni.
*     Smart Card hian kum khat chhung atan Rs.30,000 man thlenga inenkawlna a huam a ni.
*     Naupiang hlim chu chhungkuaa ziahluh la ni lo mah se,Scheme intan hnua piang anih chuan automatic-        in a tel nghal a ni.

                    II. RSBY hnuaia Bill theih loh natnate:

#     Admit ngai lova enkawl theih natna.
#     Nau neih theih loh leh ching.
#     Serh tan nan a hman theih loh.
#     Vaccine lakna.
#     Taksa tihmawi nana surgery.
#     Tarmit, Contact lens leh beng dar man.
#     Admit kher ngai lova ha enkawlna.
#     Chauh satliah vanga damdawi ina inenkawlna.
#     Mipat hmeichhiat hmansualnain natna a thlente.
#     Zu leh drugs nghei duh vanga enkawlnate.
#     HIV leh AIDS.
#     Investigation tihduh vanga damdawi ina admit.
#     Indo vanga natna.
#     Nuclear Weapons vanga natna.
#     Hormone Replacement Therapy, Sex change.
#     Ayurvedic, Homeopathic enkawlnate.

              III. Mizoram State Health Care Scheme (MSHCS) : 2013

    Sawi tawh angin RSBY Smart Card hi kum khat chhung atan Rs. 30,000 zel a ni a. Kan natna chu a lo khirh viau a, a enkawlna senso pawh Rs. 30,000 aia a lo tam chuan MSHCS hi kan hmang tan ve chiah dawn tihna a ni a. He Scheme hnuaiah hian RSBY BPL Smart Card nei tan chuan Rs. 2,00,000 man thlenga enkawlna senso a bill theih a; nimahsela man chawi lo ni tawh lovin mahni pawisa hman phawt hnuah laklet leh (reimburse) a ni thung ang.  
 
        RSBY MNREGA Smart Card neite tan erawh chuan natna khirh bik (Critical Illness) tan chauh a bill theih a. Enrolment Fee pek tam dan a zirin Rs. 3,00,000 man thleng pawh a bill theih thung a ni.

                IV. Natna khirh bik (Critical Illness) thlanchhuahte:-

A.     Lung leh a kaihhnawih natna
B.     Cancer chi hrang hrang
C.     Kal leh zun kawng tha lo
D.     Chuap lam tha lo (Asthma pangngai a huam lo)
E.     Pum leh kawchhung
F.      Tha, Nerve leh thluak chiangkuang lo
G.     Thin lam bawrhsawmna
H.     Thisen leh a kaihhnawih natna
I.     Inkaichhawntheih natna
J.     Mit lam chiangkuan lohna
K.     Hnar leh Hrawk
L.     Ruh
M.    Naupang natna
N.    Vun lam natna
O.     Chhul leh Chibawm natna
P.     Ha/Khabe/Hmai ruh natna



                V. Veivahna Senso-

        Mizoram chhunga inenkawlte tan damlo leh a kalpuitu kal man 1,000 thleng a Bill theih a. Phai lam erawh chu vawikhat kal manah 10,000 thleng a bill theih ang. In atanga damdawi in phurh thlenna leh Emergency-a Damdawi in pakhat atanga Damdawi In danga phurh thlenna a bill theih. Original Ticket thil tel ngei ngei tur a ni.

                VI. Damdawi in awm hma/chhuah hnu-a Bill theih chin:  
 
        Damdawi In awm hma nikhat senso leh chhuah hnu ni sawm chhunga damdawi ei tur a bill theih a. Damdawi In-a in admit hma Pre-admission investigation tihna senso Doctor-in a certify chu a huam tel. Amaherawhchu Taksa peng thleng (Organ Transplant)-ah chuan Damdawi In chhuah hnu ni 30 a Bill theih thung.

            Aw le, a chunga kan tarlan te hi a chian loh chuan hmaichhanah pawh inzawt zel ila. Natna engpawh kan neih phawt chuan ngawirenga tuar mai lovin, a thlawna inenkawl theihna Smart card kan neih kha maw tih hre rengin Damdawi In i pan zung zung ngam ang u. Pawisa fai neih loh pawhin Smart card hi pawisa tam tak a ni tih hre reng ila, kan hman loh pawhin a pawisa fai ang zawngin a thleng theih loh a, kumin chhung atan chauh a lo ni bawk nen, huaisen takin he Scheme hi a takin i chhawr ngam ang u.

THLUAK DINGKHAWR NGE VEIKHAWR I NIH LE?


Kan hriat angin mihring thluak hi Corpus Callosum-in hmun hnihah a then phawk a-  “Thluak dinglam” leh “Thluak veilam” tiin. Mihringte hi kan pianphung leh hmel a inang lo ang bawkin thluak kan hman dan pawh a lo dang hlawm khawp mai.

Mihring chi thumte:  Thluak pang veilam hmang nasal eh thiamte hi “Thluak veikhawr” tiin vuah ila. Dinglam hmang thiam zawkte erawh “Thluak dingkhawr” ti leh mai ila. A pahniha hmangkawp thiamte hi “Thluak thawk palai” tiin dah ila a awm ang ve fu lo maw le.

Eng zawk hi nge I nih ve le?

Thluak dingkhawr:    Heng mite hian thil suangtuah leh riruang han din vel hi an thiamine an tui em em a. Thil reng reng hi a lan dan pumin an thlir phawt a, chutah a pianzia leh  a lenzawngah ngaihtuahna an han sawrbing leh ta thin a ni. Tin, heng mite hi dan naranin lemziah leh zai leh lam, hla phuah lamah te an ril thei hle.

Thluak veikhawr:       Heng mite hi an ngaihtuahna a ril thei raih raih hle. Thil reng reng hi mi thlir dan loh zawng, a sir dang atangin an han thlir phawt  thin. Mipui nawlpui tan chuan an thu keuhthlukte hi pawm thiam ve mai a harsa duh hle thin. Hmanrua leh khawl lamte hi han thiah darha han remkhawm leh hi nuam an ti em em fo. Mathematics subject-ah an thiam filawr duh bik hle.

Thluak thawk palai:   Thluak veilam leh dinglam hmangkawp thiamte hi an awhawm fu lo maw? An kut veilam an zai palh a nih pawhin an kut dinglam chuan thil an la ziak theiin an la hmang thei tho dawn tihna a nia. Chutiang bawkin an ke leh dar ( shoulder ) thlengin hamthatna an nei tam bik tlat mai.

Eng mi nge I nih han in X-Ray ve teh le.

HREMHMUN HI



Meidil a ni  (Thup. 20 : 15)

Meia kan ralna  (Isa. 33 : 14)
 
Khuarkhurum mawng nei lo  (Thup. 20 : 1)

Kan ral hmang mei, kumkhuaa alh reng  (Isa. 33 : 14)

Rawhtuina  meipui  (Mt. 13 : 41, 42)

Innghaisakna hmun  ( Lk. 16 : 23)

Pathian anchhia an lawhna hmun  (Thup. 16: 11)

Hmun bawlhhlawh fai thei tawh lo  (Thup. 22: 10, 11)

Inchhir sawt tawh lohna  ( Mt. 12: 32)

Englai pawha nghaisak tuar tlawk tlawkna  (Thup. 14: 11)

Kumkhuaa hremna  ( Mt. 25: 46)

Chatuana thim chhah mupin a tuam reng  (Juda 13)

Na tuarten  an lei an sehna hmun  ( Thup. 16:10)

An thaw atanga meialh lo chhuahna  ( Isa. 33:11)

Diabola leh a tirhkohte tana buatsaih  (Mt. 25:41)

Meia kang dil, nung chunga an paihthlakna  (Thup. 19:20)

Nghaisakna meikhu chatuana mit lo  ( Thup. 14:11)

Pathian thinurna uain fir an inna  (Thup. 14:10)

Lainate awm ve nana an duh lohna hmun  (Lk. 16:28)

Tualthat, hmui dawthei, mi dawihzep leh tenawmte awm khawmna  (Thup. 21:8)”

RÎANGVAWN RAN THLÊNG

Chu thrangril khawhar leh vâwt tak hnuaia ran thlêngah,
Hruaitu si-âr êng mawi tak chuan lenkâwl hlîapin;
Kûngpui  miril te chhaktiang kaia hruaiin,
Chûnnu Mari kianga chhâm ang zâl lâwmbûk hlân turin.

Biahlâwk thu hlan sa hlen chhuak tura khûpsûkin,
Beraw, Murra leh rangkahlû hlân tura lo kal an ni.
Saisên râwt mang pît chhuah nana biahrûk  hlânin;
Chuti’n an chhuak ânpai  za lamtluangpui chhuiin.

Hringfa zalêng tana zawng zawng PA lâwmpêk a hlu lua e!
A hrinhnîang neihfâk lâimi hringfa tlan nan a hlân;
A biahthu tinkim lairil rûn chhunga zawm mai loh chu,
Biahlêt lâwmhlâ hlan dan ze dang awm chuang nêm maw?

Amah chu nunna za thuampui, belhdâwl thu hlântu leh êntu a ni.
Hringmi khawvel a siam, chung tîang paw rîai vân leh si-âr nen;
Pâr lai chuai hun pawha belh beiseiin chhîngmit a lên ruai thin,
Hringnun bahhnuktê  tana hmang zawngte phêk puiah a târ ang.

KRISMAS THU DIK

                                                                                                    Pathian hruaina zarah krismas  kan lo thleng leh dawn ta reng mai. Pathian hnenah lawmthu awm sela. Rilru pawhin Bethlehem mual tlai tla eng lam a hawi ve der tawh zawng a nih hi. “ Krismas” tih thumal kan hman leh hmuh apianga rilrua rawn lang ve nghal thin chu Berampute, Ran chaw pekna thleng leh Khawchhak mifingte hi an ni ngei ang le. Lemziak thiamte pawhin an lem te a ang thei ber tur nia an ngaih hmangin mawi tak takin an ziakin an chei thin a; tin, Biak In cheinan te pawh Ran chaw pekna thlenga nausen Isua, Berampu te leh Mifing ten chibai an buk lai lem te pawh kan hman thin hi.  Heta  rilrua lo lang ta chu- Krismas vuakveta kan hmuh thin tam zawkah te hian mi tam tak ten nausen Isua kha Berampu te leh khawchhak mifingte khan chibai an buk rual niah kan ngai a. Khawchhak mifingte lah mi pathum ni tura ngaihna lian tak kan nei deuh vek lehnghal niin a lang . Bible keu khat deuh phei chuan Bible tlawh chhanin huai takin inhnial kan cho mai awm mange tih te ngaihtuahnaah a lo lut a. Engpawh ni sela a mawh hran lo ve. Krismas chanchinin a ken tel Berampute leh khawchhak mifing chungchangah hi chuan mizote chauh ni lovin hnamdang te pawh hian ngaihdan leh pawm dan nghet, Bible-a lang si lo hi an lo nei ve tho mai. Heng ngaihdan nghet tihdik hi a pawimawh ber ni lo mahse hriatna tizautu atan tun tumah hian mithiamte  thuziak atangtein tlemte lo tarlang ila:

1.  Khawchhak mifingte kha pathum an ni chiah em?        
Mi tam tak ten khawchhak mifingte kha mi pathum niin kan ngai nghet hle thin. Kan Bible hian engtin chiah nge a tarlan le? Fakna hlaah te pawh “ Khawchhak lal pathumte kan ni ”  tihte kan nei tawh a. Kan hriat angin Isua Krista pian thu hi Luka 2:1-20 thuah hian kan hmu a. Mi hrang hrang- Mari, Josefa, nausen Isua, angel ten berampute hnena Isua pianthu an thlen thlengin a lang a. Nausen Isua chu Bethlehema ran chaw pekna thlengah a lo piang a ni. Luka 2:8-14 thuah hian vantirhkohten berampute hnena Isua pian thu an thlen dan chiang takin kan hmu a. Vantirhkohte thu awihin beramputen nausen Isua chibai an buk thu hi Luka 2:16 ah hian kan hmu nghal bawk. Luka hian Isua pian zana arsi lan thu te, khawchhak mifing ten nausen Isua chibai an buk thu te a ziak ve lo va. Chanchintha Matthaia ziak lo en ve leh ta ila. Mt. 2:1-2 ah chuan, ‘ Tin, lal Heroda a lal laia, Judai rama Bethlehem khuaa Isua a lo pianin ngai teh, khawchhak lam ata mi fingte Jerusalem khuaah an lo kal a, “ Khawiah nge Judate lal lo piang chu? khawchhak lamah a arsi kan hmu a, amah chibai buk turin kan lo kal a ni,” an ti a.’  Kan  Bible  hian,  “khawchhak lam ata mi fing pathumte Jerusalem khuaah an lo kal a,” a ti  lo va, “ khawchhak lam ata mi fingte Jerusalem khuaah an lo kal a,” a ti mai chauh a ni.Chuti anih chuan mi pathum ni tura kan lo ngaih ngawtna chhan hi chu Bible pawnlam thawnthu atangin a ni tih a chiang hle. Tin, Isua chibai buk nana thilpek pathum an hlan avang ngawt hian mi pathum ni tura ngaihna hi mi tam tak thinlungah a bet nghet hle bawk.

2.  Khawchhak mifingte hi tute nge? 
       Khawchhak mifingte hi an hming leh an rawn kalna pawh hriat a ni lo va. Thawnthuah erawh chuan Aigupta leh Greek ram atanga lo kal niin sawi a ni a. An hming pawh Casper-a, Melkior-a leh Balthasar-a tih a ni. (William Barclay, The Gospel of Mattew). Kan rin pui ber tur Bible-a a lan miau loh avangin Bible pawn thawnthu pawm vek loh hi a him ber awm e.  Greek chanchin ziaktu ropui Herodotus-a sawi dan chuan khawchhak mifingte hi mumang hrilhfiah thiam an ni a. An hunlaia ‘khawchhak’ han tih hian Mesopotamia emaw, Arabia emaw, a piah leh daih pawh a huam thei a. Tin, mi thenkhat chuan Persia rama puithiam chi niin an ngai thung.  Lal nia ngai an awm bawk a. An chanchina lang chiang tak pakhat chu khawchhak lam atanga lo kal an nih leh arsi chanchin zirmi an ni hi a ni.*  (* Bible Thumal Hrilhfiahna : Revd Chuauthuama).

3.  Berampute leh khawchhak mifingte hian Isua chibai an bûk rual em?        Mt. 2:1-2 ah chuan,  Tin, lal Heroda a lal laia, Judai rama Bethlehem khuaa Isua a lo pianin ngai teh, khawchhak lam ata mi fingte Jerusalem khuaah an lo kal a, “ Khawiah nge Judate lal lo piang chu? khawchhak lamah a arsi kan hmu a, amah chibai buk turin kan lo kal a ni,” an ti a.’ tih kan hmu a. Isua pian hunlai khawvelah hian zinvei vahna atana an hmanraw tangkai tak pakhat chu sanghawngsei a ni a. Kan tunlai khawvel nen hian a la inthlau em em a ni. Hei vang hian an rawn chhuahna atanga Jerusalem khawpui lo thleng tur hian hun rei tak an thang a tul ang tih chu thil chiang tak a ni a. Khawchhak lama a  arsi an hmuh tan atanga zin chhuak chauh an nih avang hian beramputen nausen Isua, ran chaw pekna thlênga  mu chibai an bûk zan khan an la awm ve lo tih chu a chiang mai awm e.

4.  Mifingte khan nausen Isua nge naupang Isua chibai an bûk le?        Mt. 2: 7-11 ah chuan, ‘Chumi hnuah chuan Herodan a rukin mi fingte chu a ko va, dilchhut takin arsi lan lai chu a zawt chhuak a. Tin, anni chu Bethlehem khuaah a kaltir a, “ Kal ta ula, naute thu chu dilchhut takin zawt chhuak rawh u; tin, kei pawhin amah chu chibai ka rawn buk ve theih nan, in hmuh veleh mi rawn hrilh ang che u,” a ti a. Tin, lal thu chu an hria a, an kal ta a; tin, ngai teh, khawchhak lama arsi an hmuh kha naute awmna chung zawn a thlena a din hma loh zawng an hmaah a kal zel a. Tin, arsi chu an hmuhin an hlim em em a. Tin, in chhungah an va lut a, a nu Mari hnena naute chu an hmu a, an bawkkhup a, chibai an buk a: tin, an ro bawmte an hawng a, a hnenah chuan lawmna - rangkachak te, beraw te, murra te - an pe a. ‘. tih kan hmu a. English Bible-ah te chuan heta, ‘ naute’ tih hi ‘ the young child ‘ tia hman a ni hlawm.  Tin, Matthaia ziak vêk  Mt. 2: 16 ah chuan, ‘ Chutih lai chuan Herodan mi fingte tihder a nih a inhriat veleh a thinur em em a, mi a tir a, a hunlai tak thu dilchhut taka mi fingte a zawh chhuah ang khan, Bethlehem khua leh a vel zawng zawnga mipa naupang kum hnih achin hnuai lam chu an zain a that ta vek a.’ tih kan hmu bawk a.  Helai châng atang mai pawh hian mifing ten chibai an bûk lai hian Isua hi nausen a ni tawh lo tih a chiang mai awm e. Isua hi kum 2 emaw a aia naupang deuh a ni ngei ang le. Nausen mai la ni tase engvangin nge lal Heroda hian mipa naupang kum 2 chin hnuailam zawng a thah ngawt ang le?

5.  Mi fingte kha arsi hruai bo an ni em?        Mi thenkhatten  arsi-in mifingte hi  Jerusalem-a lal Heroda hnena a hruai luh avanga  nausen pawisawi lo suatna hi lo thleng niin an puh ve tlat mai bawk a! Mt. 2: 9 kan en chuan, ‘ Tin, lal thu chu an hria a, an kal ta a; tin, ngai teh, khawchhak lama arsi an hmuh kha naute awmna chung zawn a thlena a din hma loh zawng an hmaah a kal zel a. ‘ tih kan hmu a. Mifingte hian hruaitu arsi hi en reng lovin an finna  hmanga chhandamtu hi Jerusalem-a lo piang tura an rin avang zawka hruaitu arsi hi phatsan an ni tih hi pawm  theih a tha awm e. Hruaitu arsi hi chu nausen awmna chung zawn a thlen hma chuan a ding lo tih kan hmu a. Mifingten Jerusalem an chhuahsan hnua rawn lang thar leh a ni lo tih pawh kan hriat a tha awm e.

6.  Isua pian hun hi engtik nge?        Isua pian hun hi Matthaia  chuan Heroda lal lai niin a sawi a. He Heroda hi Herod Ropuia a ni a. Rom tanpuia Judai ram chunga a lal hmain a pa Antipatera chuan B.C. 49-ah Galili ram governor -ah a dah a, B.C. 37 atanga B.C. 4 thleng a lal a, B.C. kumah a thi. Chuvangin Isua pian hi B.C. 4 aiin a tlai a rinawm loh a ni. ( Mt. 2:1 en la). Luka hian Kaisara Augusta lal laia ama thupeka chhiarpui awm kum, kurinia Suria Ramawptu a nih lai niin a sawi a. ( Lk. 2:1-2). Luka hian Heroda lal lai tiin sawi chiah lo mahse, Johana pa Zakaria hnena angelin Johana pian tur thu a sawi pawh kha Heroda lal lai tho a nih avang hian  ( Lk. 1:5) Matthaia nena an sawi hun lai hi a inang reng a ni.

    Aw le, krismas ni December ni 25 kan hman chungchangah pawh hian sawi tur tam tak a awm thei a, chhiar tur pawh a tam hle. A ni dik taka hman te, a lo chawr chhuah dan chipchiar leh dik taka hriat te hi thil tul ber a ni lem lo va. A pawimawh ber chu kan thinlungah tlawmna nun nena nausen Isua hi piang thei ngei tura lo inbuatsaih hi a ni tih hria ila. Vawi tam tak krismas hi hmang ve tawh emaw inti zingah pawh krismas dik tak la hmang hauh lo a awm theih a ni tih hriain, kumin krismas hi thinlung thianghlim tak nen hman theuh i tum ang u.
 
He thuziak chhiartu zawng zawngte Krismas chibai ule.