Monday, 29 December 2025

​Russia-in President John F. Kennedy thah a nih dan US a hrilh

 Joel Lairemsanga


     US President John F. Kennedy thah a nih dan chungchang inziahna lehkha thuruk hlui chu kumin October 2025-ah khan Russia-in USA hnenah a hlan a, hei hian Cold War hun lai ang mai khan Russia leh US inkar a tihsat thar leh hle rin a ni.


     He lehkha thuruk (File) hi phek 350 chuang laia chhah niin US expert-te'n uluk leh chik takin an letling mek a, thu thinthawng tak tak a tam hle tih an sawi. Mi thiamte nghawr dawt tling phak chu lei (bridge) dawh tum mek thlalak inziak chu a ni. 


     He lei hi a hun laia US leh Soviet Union (USSR) dawh zawmna tura ruahman a ni a, a hmingah pawh - ''Kennedy-Khrushchev World Peace Bridge'' tih a ni nghe nghe. Russia-in US hnena lehkha a pek hi Soviet Intelligence Agency (KGB)-te ziah a ni a, kum 1963-a thah tak JF. Kennedy-a thih dan chungchanga Soviet-in a thil hmuh dan leh lo thlir ve dan a ni a, he lehkha avang hian khawvelin John F. Kennedy-a thih dan chungchang a pawm dan hi a dang hlawk maithei niin an sawi. 


     He lehkha pawimawhah hian kut ngeia ziah ram thlalak lem a chuang a, chutah chuan Alaska (USA) leh Russia inzawmna tura lei dawh kai theih a nih zia te pawh tarlan a ni a, he lei hian ram pahnih dawh zawmna atan hian tuipui zimte chauh a paltlang a ngaih tur thu te, ram pahnih inkara remna leh muanna bakah inkawmngeihna siamtu tur atana ruahman a nih thu te chiang taka ziah lan a ni bawk. 


     Lei hi Bering sea paltlang tura ruahman a ni a, ram thlalakah hian kutziak ngeiin - ''Alaska leh Russia inkarah he lei hi a dawh theih a, chuvangin rang taka dawh zawh thuai bawk tur a ni'' tih a inziak nghe nghe. Kan sawi tawh angin he ruahmanna hi ''Kennedy-Khrushchev World Peace Bridge'' ti-a vuah a ni. 


     Soviet hun lai daih tawha ruahmanna siam ni tawh mah se he thil hian khawvel eng a rawn hmu tak tak dawn ta emni a tih theih; a chhan chu tunlai hian politician thenkhat zingah ram pahnih inkarah lei changkang tak emaw lei verh rintlak tak siam ni se ti-a rawt an awm ta zauh zauh mai. An ngaihdanah chuan lei emaw lei verh emaw siam a nih chuan kum 1960 chho-a mi thenkhat ngaihdan ang chiah khan ram pahnihte inkarah remna leh muanna a awm ang a, US leh Russia hi ram inkawmngeih tak an ni thei dawn a ni an ti. 


     Russia-in US hnena lehkha hlu tak a thawn chungchang hi vantlang hriat tura puangzar hmasa ber chu US politician Anna Paulina Luna a ni a, kan sawi tawh angin President Kennedy thih dan chungchanga Soviet Union ngaihdan tarlanna a ni. A tirah chuan Soviet ram hruaitute khan he lehkhaa an thil ziah hi khawvelin a hriat hunah chuan khawvel pumah buaina lian tak a chhuah an hlauh em avangin an thup char char a lo ni awm a, US-in an President duh lai thah a nih dan chungchang a chhuina chu pawmpui a har an ti bawk si a, rilru laklawh deuhin an lo awm ve reng a ni awm e.


     US hian President John F. Kennedy hi tuma puihna tel hauh lovin Lee Harvey Oswald-a'n a that niin a chhui a, Soviet sorkar erawh kha chuan hei hi a pawmpui thei hauh lo thung. A hun laia Soviet ram hruaitute hian John F. Kennedy hi tlang tak leh inpawh taka rorelpui theih US President niin an hmu a, an lo ngaina ve viau bawk niin an sawi. A thihna avang hian ram pahnih inkara remna siam tuma thui tak ke lo pen tawh chu a tlawlh ta vek a ni e an ti. 


     Soviet official tam tak chuan America sorkar khan thu dik tak a thup tlat niin an ngai a, President Kennedy-a thah a nih dan pawh hi a lang changin an chhui tha duh lo bawk niin an puh.


     Soviet official-te lehkha ziahah hian President Kennedy-a thattu ni-a sawi  Lee Harvey Oswald chu Jack Ruby-a'n a thah ve tak dan te pawh tarlan a ni a, rinhlelhawm taka Texas thuneitute chet dan tehkhinna atan an ziak lang ve a ni. 


     Tun hnaia Russia atanga lehkha pawimawh an dawn hi lehkha thuruk dik tak a nih thu US dan siamtute zinga mi Anna Paulina Luna chuan a sawi a, X-ah pawh a then a zar a tarlang nghe nghe. A sawi dan chuan he lehkha hi Russia Ambassador-in ama kutah ngei a hlan a ni awm e. Tunah hian US intelligence expert-te'n lehkha hi uluk takin kawng hrang hrangin an zir chiang mek a, an ngai thu tak hle a ti bawk. Anna Paulina Luna hi US House Foreign Affairs Committee-a member ni lai mek a ni.


     Russia chuan US hnena lehkha an pekah hian President Kennedy-a thih dan chngchanga Kremlin thil hmuh dan tarlan a ni a, a rintlak em em a ni a ti. 


     President John F. Kennedy kha November 22, 1963-ah khan thah a ni a, he tualthahna hi Dallas, Texas-a thleng niin US history-ah chuan inthahna thleng-a sawi zui leh rinhlelhna neuh neuh awm tamna ber a la ni. Lirtheia a chuan laiin Kennedy-a hi thah a ni a, he thil hi Dealey Plaza hmuna thleng a ni.


     Kum 1964-a din Warren Commission-in he inthahna thleng hi a chhui a, tuma puihna tel lovin Lee Harvey Oswald-a'n President Kennedy-a hi a that a ni tiin thutlukna an siam. A thattu-a an chhui chhuah Lee Oswald hi US sipai (US Marine)-a lo tang tawh a ni a, hun rei vak lo chhung chu Soviet Union-ah a khawsa hman bawk. 


     Warren Commission thil chhui chhuah hi mi tam takin an pawm thei lo a, President Kennedy-a thihnaah hian mi tam tak a rukin an inrawlh ngeiin an ring. CIA hial a inrawlh ring an awm a, misual rual tu te emaw ber rawih an nih ring an awm bawk a, US sorkar-a mi pawimawh tling pha chin zingah inrawlh an awm ve hial ring pawh mi thahnem tak an awm ve tho bawk. 




Saturday, 27 December 2025

Bermuda Triangle hnuaiah thil mak tak an hmu chhuak

- Joel Lairemsanga


Bermuda Triangle kan sawi apiangin kan rilruah thil mak chhui chhuah loh a lo lang zui ve zat zel chu a nih hi. Chhui zui tur awm miah lovin lawng an bo a, thlawhna an bo hmak bawk a, mi tam takin khawvel pawna chengte thiltih ni-a ngaiin Bermuda Triangle hi thil mak thlenna hmunah an ngai nghet hle.

 

Tun hnaiah hian scientist-te'n he hmunah ngei hian thil hmuh chhuah thar an nei a, hei hian science zirna huang a nghawng na hle.


Engnge an hmuh chhuah chu?


Tun hnai maiah khan scientist-te'n Bermuda li mawngah dan pangngai anga awm ve lo lung lian lutuk an hmu chhuak. He lungpui hi kilometer 20 laia chhah a ni a, tuifinriat li mawng hnuai thuk takah a inphum rûn mai a ni awm e. Kum maktaduai 35 laia upa nia chhut a ni bawk.


Engnge a danglam bikna?


Hetiang lung hi khawvel hmun dangah hmuh a la ni lo. Scientist-te hian he lungpui lian elkhen hi lirnghingin tuifawn a siam hmangin an hmu chhuak a, X-ray ang maiin a lang fiah niin an sawi. 


An hmuh chhuah hi engnge a tangkaina?


Bemuda hi a lo mak bikna em em chu a bul hnaia tuifinriat mawng dang te aiin a li mawng awmna hi a sang zawk hle a, a mak lehzualna chu tlangkang inmungna ni si lova hetianga sanga a li mawng a awm tlat bik hi a ni. Scientist-te rin dan chuan he lungpui lian hi hmun danga lung aiin a muk lo zawkin a zang zawk ang a, chuvangin Bermuda hi hnuailam atangin a nawr kang sang ta bik hle a ni ang an ti. A awlsam zawnga kan sawi chuan tuifinriat li mawng hnuai thuk taka lungpui lian chungah Bermuda hi a lâng tihna a nih ber chu.


An thil hmuh chhuah hmang hian thil mak thleng tam tak kha a sawi fiah theih em?


A chhanna chu - ''Thil mak thleng tam tak te kha chhânna a pe ta tihna a ni kher lo tih a ni. Bermuda Triangle-a thil thleng mak tak tak te kha scientist-te chuan thlipui na tak lo thawk thut avang te, tuifawn tha chak tak avang te, mihringin khawl an thunun sual ve hrim hrim avang te-a lo thleng a ni e an ti. Khawvel pawnlama chengte thil rawn tih a ni e tih te phei chu science thiamna hmanga finfiahna awm lo a ni a, rinthu satliah mai mai a ni e an ti. 


Hetiang hian scienctist-te chuan chhânna pe mah se thil thleng chanchin tam tak te, lawng leh thlawhna bo keh chhe them tak ngial pawh hmuh tur a awm ngai lo te leh chhan dang tam tak avangin Bermuda Triangle hi hmun maksak leh tihbaiawm tak niin mi tam zawk chuan an la ngai ta reng tho chu a nih hi. 


Bermuda Triangle hnuai thuk takah scientist-te'n hmuh chhuah thar hi nei mah se kan chenna khawvel hian hringfate lakah thup tam tak a la nei ngei ang tih a rinawm. Bermuda Triangle hi  khawvel danga luhna kawngka a ni hranpa lo va; amaherawhchu leilung chanchin zirna huangah chuan thil hmuh chhuah mak ber zinga pakhat awmna hmun a ni thung. 




Tuesday, 23 December 2025

India-in Mi-35 helicopter chawlhtir a tum ve ta

- Joel Lairemsanga

     Ralthuam changkang zawk neih tuma hma a lakna kal mekah India chuan Soviet hun laia siam a Mi-35 helicopter rualte chu chawlhtir tumin hma a la mek. Heng Mi-35 te hi ram chhung ngeia siam hmun sanga che thei zawk Light Combat Helicopter (LCH) Prachand hmanga thlak tum a ni. 

     Mi-35 hi mi tam takin "Em-Ai thirty-five" tiin an lam ve bawk a; nimahsela Mil Moscow Helicopter Plant lamtawi " Mil" kaihtawi lehzualna a nih avangin "Mee thirty-five helicopter" tih hi a dik zawk a ni awm a, chuvangin "Mee thirty-five helicopter" tiin kan lam ve zel mai dawn nia. Chutiang bawkin "Apache" ti-a kan lo lam thin pawh a lam dan tur dik ni-a tarlan "Apachi" tiin kan lam ve bawk dawn a ni.

     Mi-35 attack helicopter hi kum 2030 leh 2031 inkar chhung chuan thlak fel vek hman beisei a ni a, kum 40 zet India tana rinawm taka hna lo thawk tawh Russia siam Mi-35 te chu an lo hahdam ve dawn ta a ni. 

     A awm khauh em vang te, a tangkai em avang te, him taka sipai thiar velna atana a that em avang tein Mi-25 leh Mi-35 te hi ''Flying Tanks'' tih an ni a, India sipaite hman atan kum 1980 leh 1990 chhoah khan lakluh a ni.

     Heng helicopter tangkai tak te hi an lo upat ve tak avangin a then chu chawlhtir an lo ni tawh a, a then te erawh India thian tha ram te pek an ni thung a, Afghanistan hnenah pawh pali pek a lo ni tawh nghe nghe. A bak zawng chuan rinawm takin India rawng an la bawl mek thung.

     Hetiang taka helicopter tangkai leh chhawrnahawm hi lo ni tawh mah se tunlaia ralthuam changkang zawk lo chhuak zel karah a chet ran tawk loh avang te, stealth technology-a thuam a nih loh avang te leh hmun khawkrawk leh hmun sanga a chet that theih loh avang tein iaina a lo awm ta a, chawlhtir tumna hi a lo piang zui ta a ni. 

     Kan sawi tawh angin Soviet hun laia siam helicopter hi Hindustan Aeronautics Limited (HAL) siam Prachand-a thlak a ni dawn a, Prachand hi hna tam tak thawk thei raltuthei niin India ram leilung mila che thei tura duan a ni nghe nghe. Kum 1999-a Kargil indonaah khan raltuthei helicopter mamawhna san zia hriat chhuah a ni a, he indonaa helicopter mamawhna hriat chhuah ang zawng zawng phu hru thei tura duan a nih leh zel avang hian he helicopter that turzia hi kan man thiam pha mai awm e. 

     Prachand hi tunah hian khawvela raltuthei helicopter zawng zawng zingah 16,400 feet-a sanga tum thei awm chhun a ni nghe nghe. Hei vang hian Siachen Glacier leh Ladakh chhaklama Line of Actual Control (LAC)-a che thei tur helicopter chhuanawm tak a ni dawn tih a chiang hle. 

     Thiamna ril taka thuam a ni a, intha zo leh tuanrang taka thlawk thei turin advanced avionics a nei a, hmelmate hmuh mai theih loh turin stealth technology a hmang a, hmun sang leh boruak pan taka che vel thei turin Shakti engine a hmang bawk.  

     Mi-35-te hi lo chawl hlen ta pawh ni se an hmun hi a ruak dawn chuang lo tih hria ila. Indian Air Force hian tunah hian Boeing AH-64E Apache helicopter 22 a hmang mek a, heng hi kum 2019 leh 2021 inkara a lak luh a ni. Apache hi raltuthei helicopter tha tak niin raltu thei thirhlum pawh a nuai chhe thei a, a tum a thelh mai mai ngai lo bawk.

     Hmalam huna India helicopter-te chu America siam Apache leh India siam Prachand te a lo ni dawn ta a, helicopter lamah pawh India dinhmun chu a chhuanawm zual dawn hle niin a lang. Hemi thleng ngei tur hian Ministry of Defence chuan Prachand helicopter 156 neih phalna a pawm fel tawh a, heng zinga 66 chu Indian Air Force-te kutah a lut dawn a, a bak 90 erawh Indian Army aviation corp kutah a lut thung ang. Kum 2028-ah chuan a tam zawk chu inhlan fel hman beisei a ni bawk.

     Soviet hun laia siam Mi-35 helicopter-te an chawlh hahdam a, India siam helicopter tunlai zawkin a chhawk hunah chuan ralthuam lama India dinhmun a lo chak sawt anga, mahni kutkawih liau liaua hmasawn tuma ke a pen pawh a lo chak zual sawt ngeiin a rinawm.

Hitler-a kha a lo tuai ru reng emni? || A DNA atangin thil mak tak hriat chhuah a ni

- Joel Lairemsanga 

     Tun hnaia News18-in a tarlan danin Germany Dictator Hitler-a DNA kha tlai khaw hnuah an zir chiang a, rilru pek rei theih miah loh natna Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) leh mipat theih loh natna (sexual disorder) a lo nei reng mai tih an hmu chhuak a ni awm e. 

     Mithiamte'n DNA sample an zir chian hi Hitler-a DNA sample ngei niin an hria a, phur taka zirin program pahnih angin an kalpui a, he an zirchianna program hi "Hitler's DNA: Blueprint of a Dictator" tih a ni. He an zirchiannah hian hmuh chhuah mak tak an neih thu leh hei hian mi tam tak a barakhaih ngei dawn ni-a an rin thu te an sawi. Kan hriat tur erawh chu DNA ringawt zirna hian mi pakhat nunphung leh rilru put-hmang a hril chhuak vek thei lo tih hi.

     An sawi zel danin DNA sample an zir chian hi bahrik-a Hitler-a thih hnu lawka a ruang an zalhnaa a thisen khal ngei kha a ni awm e. Hei hi la duhtawk mai lovin a DNA ni-a an zir chian hi a dik ngei em tih hriatna atan Hitler-a laichin hnai leh an chhungkaw thlah kal zela mite DNA nen an khaikhin a, a dik ngei niin an hria. Chutihrual erawh chuan he a DNA hian eng tiang chiahin nge Hitler-a nunphung min hrilh zau ang tih erawh an sawi thui mai thei rih lo thung.

     An hmuh chhuah lian tak pakhat chu inthlahchhawnna laimu-a thil fel hlel chi khat - Kallmann syndrome hi a ni. Kallmann syndrome natna vei te chu mipat hmeichhiat hman kawngah an chak lo hle a, mipa serh hi a te em em a, mi pangngai te serh aia a tet luat em avangin micropenis tih a ni a, 9.3cm aiin a tawi daih bawk.

     Mi thenkhatah chuan an tilmu hi tilah lut thla lovin dul chhungah a awm daih a, hei vang hian an chi a hut ngei thin a, mipat hmeichhiat hman chakna an nei tlem hle bawk. Hmeichhia ang maiin an hmai hi a mam pur thin a, an aw ki a ring fiak tha hle thin. 

     Kan sawi tak angin Kallmann syndrome hi chi hrang hrangin a lang chhuak thei a, eng tiang chiahin nge Hitler-a-ah hian a lan chhuah tih chu sawi chian theih a ni lo a; amaherawhchu a medical record atangin a tilmu dinglam chu a tilah tla thla lovin a dul chhungah a awm ngei tih erawh a chiang niin an sawi.

     Mithiamte' an han zir chiang zel a, Hitler-a hian chhaw chhuih natna (Autism) leh rilru sawrbing theih loh natna (ADHD) a nei ngei tih an finfiah bawk. Hei mai hi a la ni lo a, thluak leh ngaihtuahna lamah harsatna a nei ve bawk tih an sawi a, ama doctor ngei pawhin rilru nguina nasa tak (Depression) a nei tih a hmu chhuak tawh nghe nghe tih an sawi bawk. Hei hian tun hnua a DNA zir chianna atanga hmuh chhuah te hi a dik ngei tih a nemnghet a tih theih awm e. 

     Hetiang thu tarlan a lo ni thar hian sawi zui a hlawh hle a, mi tam takin mak tiin an sawi zui a, mi thenkhat erawh chuan an nuihzat hle thung. "Hun rei tak lo thi tawh chu nuihzat turin a chanchin thar thawh lehna mai mai a ni e" ti an awm bawk. 

     Mi thenkhat ve thung chuan - "Indopui III-na lo chhuah hmain Indopui II-naa medical record kan zir lailawk mai mai a ni maw" an ti. Kum 80 zet liam tawha mi pakhat hriselna dinhmun zir chiang tura mithiam tak tak te'n sum leh pai leh tha tam tak an seng hi a zahawm a, tangkaina nei lo tur a ni hauh lo ang ti an awm laiin thil ho mai mai buaipuia sum khawhralna a ni e ti an awm ve bawk.



Tuesday, 16 December 2025

US-in Pakistan chu F-16 a thuam thatsak dawn

- Joel Lairemsanga


     United States chuan Pakistan F-16-te thuam thatna atan Dollar maktaduai 686 hu zet ralthuam siamna hmanrua leh tul hrang hrang Pakistan hnena hralh a remti. He inremna hian dollar maktaduai 37 man ralthuam siamna hmanrua leh dollar maktaduai 649 sen ralna tur tul dang - hmelma ralthuam hmuhchhuahna hmanrua te, inbiak pawhna hmanraw changkang te, indo thlawhna vilna hmanrua te, software tihchangkanna te, ralrel puitu hmanrua te, bomb mit nei siam remna leh electronic ralthuam hrang hrang leina tur te a huam. 


     He a remtihpuina thu hi US Defence Security Cooperartion Agency (DSCA) chuan December 8, 2025-ah khan Congress hnenah a thawn a, ni 30 chhunga a ngaihdan leh thlirpuina thu thlen turin a ngen nghal.


     Official statement-a tarlan a nih danin he an inremna thuthlung hi US foreign policy leh national security goal tihhlawhtlinna kawng khat a ni a, Pakistan nena an thawhdunna tichak tur te, Pakistan-in rawlrala chetna a beih kawngah tanpuina leh hun lo awm zel turah Pakistan-in pawnlam atanga beihna laka a him theihna atana puitu tangkai a ni ngei dawn a ni an ti. 


     Congress-in a pawmpui hmaa inremna lailawk an ziah hian a tum lian ber chu tunah leh nakin hun lo awm turah pawh hmantlak lehzual ni tura Pakistan F-16 indo thlawhnate tihchangkan a ni a, hei bakah hian Pakistan Air Force-ten awlsam zawka US Air Force an thawhpui theihna tur a ni. F-16-te hi thuam changkan an nih chuan hmelma beihna atan te, US nena thawhdunna atan leh training-na atan tun aiin a tangkai lehzual dawn a ni an ti bawk. A tul dan ang apianga Pakistan F-16-te hi tihchangkan an nih a, tuaihnum an nih chuan kum 2040 thleng pawhin an hmantlak em em mai dawn a ni an ti. 


     Kan sawi tawh angin he inremna lailawk, Congress-in a la pawmpui tur ni si hi Lockheed Martin Company vilpuinain F-16 Cryptographic Mandate Compliance leh Service Life Extension Programme hnuaiah ziah a ni. Official lian tak pakhat chuan hetia US leh Pakistan-te lungrual taka an thawkdun leh thei tur hian US leh Pakistan inlaichinna kawngah a tha zawnga nghawng lian tak a neih ngei tur thu a sawi rualin US leh India inlaichinna hian hmabak lian leh ko tak, ngun taka ngaihtuahna sen ngai a neih thu a tarlang tel bawk.


     Observer Research Foundation America-a Executive Director Dhruva Jaishankar chuan India leh US hian tih tur hmabak lian tak an nei ve ve a, chu chu an inlaichinna ennawn a, tih that a ni a ti. A sawi zel danin Pakistan hian India chawk buaitu hel pawl a hum fo thin a, heti chung hian pawn lam atanga puitu lian tak a neih thin avangin Pakistan hi a huangtau em em reng mai si a ni a ti. United States hian India leh Pakistan hi inkungkaihna tha neihtir ai chuan a mala ding ve ve turin a en zawk niin a lang a, a dawr dan pawh a inang lo hle. Buaina an tawh veleh a kut a kuangkuah daih thin bawk a ti. 


     Hei hi thil awmdan mek la ni rih mah se India leh US hian tun aia thawhdunna tha zawk an la nei thei reng a, insumdawn tawnna leh Pakistan chunga an rilru put dan inang lo lutuk hi inpawh taka an sawi dun a, inremsiamna an neih theih phawt chuan India leh US hi inthian tha tak ram an ni ngei dawn a ni a ti bawk.


     Dollar maktaduai 686 khawih che tham inremna hi US leh Pakistan thawhdunna lian tham awmchhun a ni lo a, ram pahnihte hi tun hma atanga inkungkaih tha leh intan tawn tak, thil siam chhuah kawngah pawh inpui tlang zel an ni hrim hrim zawk a, hei hi khawvelin a hmuh dan tak pawh a ni. 


     Nilaini kal taah khan Pakistan-ah investment lian tak a kalpui tur thu US hian a puang bawk a, Pakistan ram chhunga Balochistan province-ah leilung hausakna laih chhuah hna lian tham tak thawh a tum vang a ni. Hemi atan hian US Export-Import Bank (EXIM) chuan dollar tluklehdingawn 1.25 zet a pawm diam tawh bawk. 


     Leilung hausakna lai chhuak tura an inrem thu hi Islamabad-a US Embassy-a US senior diplomat Natalie A. Baker chuan X-ah a tarlang a, ram pahnihte inlaichinna thatzia lantirtu chiang tak a ni a ti. US Export-Import Bank-in US dollar tluklehdingawn 1.25 lai a pawmpui avanga a lawmzia thu leh Pakistan-a leilung hausakna laih chhuahna atan pawisate hi tangkai taka hman a nih tur thu te, US-ah hna thar 6000 leh Pakistan-ah hna thar 7500 a siam phah tur thu te a tarlang tel bawk. 


     Hetiang hian US leh Pakistan chuan inlaichinna tha tak neiin inkawmngeih tulh tulh an tum mek zel a, US hian India ai chuan Pakistan hi a thlawp zawk a, a lam a hawi zel zawk tih hi a lang chiang chho zel tiin sawi ila kan sawi sual awm lo e. 


     Kan sawilan tak angin US leh Pakistan hian inlaichinna tha lehzual siam tura inremna an ziah mek karah hian India Prime Minister Narendra Modi chuan tun hnaiah US President Donald Trump nen phone hmangin kan inbia a, inpawh takin thil hrang hrang kan sawi a, inbiakna awmze nei tak a ni e tiin a rawn puang ve ngei a; amaherawhchu Pakistan laka US chet dan phung han thlir hian hetiang thu vel mai mai hi chuan Pakistan hnungchhawna India ram rawn hawi thar vut tur-a US koh eih a la beiseiawm loh hle tih a hril ti pawhin kan sawi zui thei awm e. 




Sunday, 14 December 2025

Tlawm ve ngai lo F-15 chu China J-15 lakah a duap ta mai emni?

- Joel Lairemsanga


     F-15 fighter jet hian indo thlawhna hman ngai indonaah tum 104 zet hnehna a lo chang tawh a, vawi khatmah kah thlak a la ni bawk hek lo. Nimahsela tunhnai mai khan China J-15 jet-in F-15 hi a lock ve tlat mai a, hei hian mi tam tak mak tih a hlawh hle a, record a neih that em avanga indo thlawhna la tlawm ve ngai lo tih hiala koh F-15 aiin China indo thlawhna J-15 hian thil a tithei zawk em ni tih zawhna a lo piang chhuak rang hle. 


     "A lock" han tih hian mi zo tawnga sawi fiah a har hle a, mawlmang taka kan sawi dawn chuan China J-15-a radar hian Japan F-15 hi hla tak atangin chiang takin a lo hmu lawk a, ralthuam a pai zawng zawngte chuan thelh hauh lova kap fuh turin Japan F-15 hi an tin vek a, Japan indo thlawhna hi China pilot hian a duh hun hunah a kap thei a, a cheng a hmeh per duh leh duh lohah Japan indo thlawhna hma hun chu a innghat ta lek mai tihna a ni ber awm e. 


     Kum 1976 atang khan F-15 indo thlawhnate hi an thlawk tan a, hmelma indo thlawhna 104 a kap thla tawh a, pakhatmah kah thlak a la ni ve lo thung a, indo thlawhna chhuanawm leh record nei tha ber pakhat a ni. 


     Hetiang taka chhuanawm ni mahse tun hnai mai December 6, 2025-ah khan China J-15-in Okinawa bulah F-15 hi tum khat aia tam a lock a, sawi zui a hlawhin mi tam tak mak tih a ni a, ralthuam lama tui mite titi tui ber pakhat a ni mek. 

     Tualchhung sana-a tlai dar 4:32 atanga 4:35pm chhung khan a vawi khatna atan minute 3 chhung a lock a, a vawi hnihna atan zan dar 6:37 atanga 7:08pm chhung khan minute 31 chung zet a lock leh a, F-15 chhuanzawmzia hre tan chuan thil mak tih loh rual chu a ni lo rêng a ni. 


    China aircraft carrier Liaoning chet vel dan thlithlai turin Japan hian a F-15 hi a van boruak huam chhungah a tir a, hetiang thil hi a lo thleng ta a ni. Tun hma atang tawhin Japan tana ngeiawm tak takin China fighter jet-te hi lo che tawh thin mah se an thlawhnain Japan thlawhna a lock tak hi chu a thlen vawi khatna a ni. 


     China J-15 pilot hian ralthuam thlawh chhuahtir turin a cheng hmet per lo mahse Japan chuan hetianga kan thlawhna lock a ni hi thil hlauhawm tawpkhawk a ni a, ralthuam hmanga inkah ang tluk hiala thil lawmawm loh niin safe flying rules kalh a ni e tiin a thinrim thu a au chhuahpui nasa mai.


     Indo thlawhnaa radar te reng reng hian hna thawh dan phung chi hnih an nei a, chu chu - Search mode leh Fire-control mode a ni. Search node-ah chuan radar hian hmun zau takah a mit a len a, target tam tak a hmu chhuak thin bawk. Fire-control mode-ah ve thung chuan target tam tak a hmuh zingah a kah duh leh a tum ber chu a bingin a en chiang leh zual a, a kah thelh hauh lohna turin target kha a thlurbing ta thin a ni.


     A tul dan azirin radar hi search mode atangin fire-control-ah rang lutukin a thlak nghal theih bawk. 


     Ralthuam lama mi thiamte chuan hetia China thlawhnain Japan thlawhna a lock thei hi J-15 hian F-15 aiin sensor leh awareness a nei tha zawk a ni ngei ang an ti. Mita hmuh phak loha hla atangin missile hmanga inbei tur ni ta se China J-15 hi a ding chang zawk ngei turah an ruat bawk.


     Tunah mai chuan Japan F-15 lock-tu J-15 hi eng version ber nge sawi lan a la ni lo a; nimahsela J-15 pangngai leh J-15A aiin J-15B a changkang zawk a, technology thar bera thuam a ni a, cockoit pawh a changkang zawk a, AESA radar a nei bawk tih hi hre ve reng reng ila. Thil mak ve tak chu AESA radar pawh nei lo J-15 pangngaite hi China hian a aircraft carrier Liaoning-ah te a hmang zawk tlat si hi a ni.


     AESA radar system hian tum khatah radar beams te leh tam tak a thunun thei a, hmun zau tak a thlithlai mek rualin thelh hauh lova kap fuh turin a target a mal khalh thei tho bawk. 


     AESA hian hmelmate bum nan trick a hai thei bawk a, chu a trick hai chu Low Probability of Intercept (LPI) tih a ni. Hemi awmzia chu:- 


* Signal tlem zawk a thawn chhuak.

* Beam te reuh te a hmang a, a kal chak hle bawk.

* Rang takin a kal chak zawng hi a thunun thei leh zel bawk.


     Heng  method hmang hian radar signal a thup thei a, chuvangin radar warning device (RWR) hlui tawh leh chak lo zawk tan chuan hmuh mai mai theih a ni ta lo thin a ni. 


     AESA radar hian missile-te thlawh dan tur hi a kaihruai vek a, chuvangin missile te hian an tum an thelh ngai lo a ni ber a. hmelma tan hmuh a har hle bawk.


     AESA hi hmuh chuah a harsat em avangin hmelma radar-warning receiver-te a bum hneh hle a, chuvangin AESA-in a hmu a ni tih pawh in-hre lo khawpin a bum let der ta mai thin a ni. 


     Mi thenkhat chuan Japan radar-warning syatem te hi an hlui ve ta deuh a, engkim dik takin an hmu thei tawh bik lo ang-a, chuvangin radar-in dan pangngaia a rawn scan kha lock angah a inngai a ni zawk niin an ngai ve bawk. Nimahsela EusAsian Times chuan hei hi ngaihdan satliah mai mai a ni e. Japan hian a F-15J jet-te hi a update ve reng a, sensor leh awarwness a thuam thar zel a, chuvangin a changkang tawk tawh lo e tihsak ngawt theih a ni lo a ti. 


     Indian Aire Force veteran, Group Captain Johnson Chacko chuan Japan F-15J aia China J-15 a that zawkna tur bik a awm reng reng lo a, radar-in indo thlawhna dang a lock theih hi indo thlawhna tha zawk a ni e ti-a tehna tling a ni lo e a ti. 


    A sawi zel dan chuan Japan hian an thlawhna hi China thlawhnain a lock ngei tih chu an pawm thlap a, China thlawhna pilot chuan a cheng hmet per vaih sela chuan an  thlawhna hi an chan dawn a ni reng mai tih pawh an pawm a, an thinrim hle. Nimahsela Japan hian missile lo thlawk lo danga lo chhaih buai thei Electronic Counter Measures (ECM) a nei tih hi kan hriat hmaih tur a ni lo a ti bawk.


     A sawi zel dan chuan he thil hi international water chung zawna thleng ni mahse China hian he lai hi in rawn dai thleng leh a nih chuan kan kap thla tawh ang che u ti-a Japan a tihthaihna a ni ber e tiin a sawi. 


     Report thenkhatin an sawi danin jet fighter pakhatin jet fighter dang a lock leh lock loh sawina atan Radar Warning Receiver (RWR) hi thil rintlak ber a ni lo e an ti. 


     Hla tak tak thlawk thleng phak bomb mit nei missile te, stealth aircraft te, AESA radar leh electronic warfare system changkang leh tha zawk a lo chhuah tak zel avangin tihpalh thil-thua thlawhna in-lock sak te, warning inpek that tawk loh avang leh dawhtheihna ngah tawk lohna te avanga chet sualna leh inrumthaihna a thleng tam tulh tulh dawn niin a lang an ti bawk. 


     Tun hnua Boeing tih lo ni ta hi McDonnell Douglas tih a nih lai khan pilot pakhatin a thunun, engine pahnih nei, eng sik leh saah pawh chet la thei tura duan F-15 hi McDonnell Douglas-in a siam a ni a, an siam chhan ber pawh Cold War laia USSR siam indo thlawhna tha zet mai MiG series-te el tura tih a ni. 


     Siam a nih atang chuan kum 50 zet a lo tling ta der mai; nimahsela heti khawp hian upa tawh mahse F-15 hi indo thlahwna chak leh rintlak, duh ang anga insiamrema, a tul dan azira chet la thei indo thlawhna tha em em a la ni ta reng nghe nghe. 


     Lei lamah na zawka che thei tur te, khawmualah mahni lam sipaite pui thei tur te-in Strike Eagle variant siam chhuah a ni a, hei hian electronic warfare changkang lehzual a hmang ta bawk.


     A hma zumah radar system dah a ni a, bomb mit nei changkang tak a paipawn thei bawk a, hei vang hian F-15 hian hlauhawm a lo thlen thui hmain hlauhawm hi a hmet mit hman thin a, hei vang hian F-15 a lo pian chhuah atangin thlawhna changkang neih kawngah khawvelin bung thar a kai ta a ni an ti thin. Cold war hun lai khan Soviet indo thlawhna leh bomb thlak chi thlawhnate lo dang chat a, lo lambun turin America-in a tir chhuak zing hle a ni.


     F-15 hi thuam changkan a ni ve zel a, F110 engine an hman hnuah phei chuan kum tam tak chhung chu jet fighter tha ber nihna a hauh hial. Version thar ber F-15EX phei chuan ralthuam a phur tam thei lehzual a, thunun dan a awlsam zawk a, cockpit pawh digital-a thuam niin sesor-te pawh tihchangkan a ni a, radar tha zawk hmantir a ni a, electronic warfare syatem chak tha tak a hmang bawk. Hei vang hian Boeing pawhin a chhuang ve hle a, ram dangte pawhin lei ve se tiin a duhsak thu a tlangaupui nasa thin hle.


     A taksa ruhrel hi a lo upa ve tawh hle a, stealt technology changkang nei lovin 5th and 6th generation fighter jet dang te el phak lo mah se America hian hna hrang hrang thawk turin F-15 hi a hmang rei tawh hle a, hei hian a rintlakzia a tarlang kan ti thei ang. America bakah hian Saudi Arabia, Israel, Sourh Korea leh Japan te'n an hmang ve bawk. 


     Japan hian F-15J variant a hmang a, hei hi F-15C/D nen a inanga ngaih a ni a; amaherawhchu Japan hian a thuam xhangkang zel a, a thiltihtheihna a tipung zel a ni.


      U.S. McDonnell Douglas phalnaa kum 1980-a siam F-15J Eagle hi Japan innghahna ber fighter jet a tling phak ta a ni. A indo thlawhna D-104J starfighter leh F-4EJ thlakna atan kum 1975-ah khan Japan hian F-15 hi a thlang a, tifuh a inti hle nghe nghe.


     Kum 1978-ah khan Mitsubishi Heavy Induatries-in a siam chhawn phalna an hmu a; nimahsela US-in advanced electronic defense system ber hi US pawnah thawn chhuah an phal mai loh avangin F-15 siam chhawn hna hi Japan hian a thawk tan thei mai lo thung. Hei vang hian Japan hian ama kutkawih liau liauin electronic parts thenkhat a lo siam ve thung a, chung zinga pakhat chu J/APR-4 radar warning receiver hi a ni. 


     US-a siam F-15J variant hmasa ber hi kum 1980-ah a thlawk tan a, kum 1981 atangin Japan kutah a lut ve ta bawk. US-in a bung hrang a thawn luh hmangin Mitsubishi hian Japan ram chhung ngeiah a siam zui ve ta a, kum 1997 thleng khan a siam. Pilot pakhatin a thunun ngai F-15J 203 leh pilot pahnih ngai F-15DJ 20 zet Japan hian a nei ta a, heng thlawhna zawng zawng hi new mission computer hmanga upgrade vek an ni a, AESA radar an nei vek bawk. 


     Awlsam taka thunun theih an ni bawk a, hmelma thlawhna hmu zung zung thei turin IRST pod an nei vek bawk. Helmet-mounted display a awm a, ralthuam changkang tak tak an pai thei bawk. 


     Tun hnai chhoah khan Japan Super Interceptor (JSI) programme hnuaiah F-15J hi upgrade a ni leh bawk a, hla tak tak kap phak ralthuam pai theiin siam a ni a, electronic system changkang lehzual hman niin a engine pawh thuam that a ni leh zel bawk. 


     Network inthlunzawm theihna a neih avangin Japan indo thlawhna dang F-35 nen pawh hna an thawkdun thei nghe nghe. Hei mai bakah hian Japan future 6th generation fighter pawh an thlawp thei hial dawn niin an sawi. 


     Japan hian F-15J a thuam changkan te chu kum 2035 hnu lamah pawh hman zel a la tum ni-a sawi a ni a, hei hian F-15 lo thatzia leh a la rintlakzia a nemnghet chiang hle.




 


 

Thursday, 11 December 2025

Cowboy star lar Clint Eastwood-a chanchin ngaihnawm

- Joel Lairemsanga


     Cowboy hming kan lam rik rual apiangin kan mitthlaah a pian inkhai thli thlarh mai te, mahni inringtawk taka meizial pak khu laih paha a hawiher pa tak te, dam thlup chunga a che rang em em mai te leh a mitmeng pa leh rothap tak mai te a lo lang nghal zut zut zel chu a nih hi. He mi hi tu dang ni lovin cowboy star lar leh chuai tawh lo tur Clint Eastwood ngei mai kha a ni.


     Ani tluka ngaihsan leh zah hlawh hi Hollywood huangah pawh an tam viau awm lo ve. Kum 70 chhung zet chu Clint Eatwood hian film changtupa (actor) nihna te, director, producer leh cultural icon nihna te a luah lum tha hle a, mahni inrintawkna te, huaisenna te leh mahni hna tlin nihna te hi he Cowboy star hming nen hian a inzawm tlat a ni ber mai. Hun rei tak chhung cowboy rothap tak a a nih hnuah film director hlawhtling tak a ni zui leh a, a hringnun hi dawhtheihna, beih hram hramna leh hlawhtlinnain a khat kan ti thei ang.


     California-a San Francisco-ah May 31, 1930 khan Clinton Eastwood Jr. hi a lo piang a, America ramin ram sum leh pai tlakchhiatna lian leh khirh tak a tawh mek lai a nih avangin a hringnun tir lam hi chu a khirh hle a, rim taka kut hnathawhin ngaihsan a hlawh lehzual hun lai a ni. A pa hi thirlam siamnaa hnathawk steelworker niin a hna avang hian an insawn zing hle a, Eastwood-a pawh hian hna chi hrang hrang a thawk kual hnem ve hle bawk. Tui tla chhar hna te, thing kit hna te, gas lakna hmuna tirhchhiah hna te a lo thawk lawp lawp tawh a, heng hun lai atang daih tawh hian lemchan thiam tak nih a lo tum ngar ngar tawh nghe nghe. 


     High School a zawh veleh Clint Eastwood-a chu North Korea leh South Korea indo-naa tel ve turin US sipaiah lak a ni a; amaherawhchu indona tak tak chu a hmachhawn hman ta lo thung. Indona hmun atanga a lo let hnuah chuan lemchan lamah intah luh tumin thu tlukna lian tak a siam ta a, a dinhmun tawn mek atanga thlir phei chuan thutlukna lian tham leh nuihzatthlak tak, dinhmun derthawng taka insiamna a ni pha hial. A tirah chuan Hollyhood lemchan huangah hian hnawl leh thlauhthlak a tawk zing malh malh hle a, hnawl a nih loh hnuah pawh film-ah rei lo te te lantir a nih bakah chanpual ho tak tak pek a ni. Nimahsela a beidawn duh miau loh avang leh a thawhrim tlat si avangin film star hriat hlawh leh hlawhtling ber pakhat a lo ni chhuak ta nge nge a, khawvelin a hriat mi langsar tak a lo ni pha ta hial a nih hi. 


     Kum 1959-ah khan Television series ''Rawhide''-ah Eastwood-a hi a inlan ve a, cowboy naupang leh tha za tak Rowdy Yates-a lemah a chang a, a chanpual a hnehsawh bawk a, United States-ah chuan a channa film hi a lar ta hle a, season 8 thleng a inlan ta nghe nghe. He TV series hi a tan chuan malsawmna leh a inchherna hmun a ni chiang hle. Mi te hriat a hlawh phahna a ni a, cowboy bik chang tura a intuaihriam bul tanna a ni ta a ni. Tawng tlem tak leh puakruk lek rang tak, a mitmeng pa tak avangin director tam tak bengkhawn a hlawh a, America mai ni lovin khawvel huapa hriat hlawh turin film chan lamah a tla tlum zui ta a ni. 


     Kum 1960 laihawl atang khan Eastwood-a tan lemchan huanga a eizawnna chu a par vul tan a ni ber mai. Italy mi film director Sergio Leone chuan a film siam tum ''Dollars Trilogy''-ah te chang turin a sawm a, he sawmna hi tihlawhtlingin kum 1964-a siam 'A Fistful of Dollars', kum 1965-a siam 'For a Few Dollars More' leh kum 1966-a chan 'The Good, the Bad and the Ugly'-ah te khan Clint Eastwood chuan hnehsawh takin a  chanpual a hlen a, 'cowboy' tih tawngkam leh cowboy chanchin ngainaa hluttu an awm chhung chuan heng film-te hi chu a nung reng tawh ang.  


     Heng Dollars Trilogy film a lo pian chhuah atang hi chuan cowboy film chan dan phung pawh a lo danglam ta hlawk e tih a ni a, film hlawhtling tak a nih zia a lang chiang hle. A hma zawng kha chuan cowboy film an siam reng reng hi a kal khatin a thu kalphung a tluang tlam hle a, Sergio Leone-a cowboy film siam reng reng erawh a thu a khirhin a kal zui zel dan tur ngaihruat thiam lawk mai theih a ni ngai lo a, a ngaihnawmin a hmuhnawm bik em em a, a changtu atana Clint Eastwood-a a hman hnuah phei chuan cowboy film siamtu dangte'n an luahlan thei tawh lo a ni ber.


     Kawmawl bat chunga churut a pak khu talh talh te, a mitmeng rum leh pa tak, fim kar mai te chuan mite mit a la em em a, mi tam takin Eastwood-a chu cowboy star inhmeh berah an pawm nghet nghal hmak mai a ni. Kan sawi lan tak Trilogy film-te avangin khawvel pum a al hneh hle a, hemi hnu atang phei hi chuan cowboy film chan dan-phung a inthlak hlawk a, a hmuhnawm zual sawt a, amah ngei pawh cowboy star langsar berah a inhlangkai ta hial a ni.


     Kum 1960 tawp lam leh 1970 tir lamah khan Clint Eastwood-a hi Hollywood star lar ber pakhat a ni  a; nimahsela hei hi a la duhtawk mai lo, amah ngei chu film siamtu ngeia tan ve a tum ta tlat. Kum 1967-ah khan ama pual liau liauin Malpaso Productions company a din a, hemi achin chu amah ngeiin ama duh dan ang takin film thawnthu a duang a, a duh ang film changtute a ruai a, film a siam chhuak ve tan ta a ni.


     Kum 1971-ah khan ''Play Misty for Me'' tih film a siam chhuak a, thawnthu ngaihnawm tak niin he film hian buaina leh harsatna, rilru zauthauna leh hriatlawk loh thil lo thleng hmachhawn tura Eastwood-a chak tawkzia a lantir chiang hle. He film siam rual thuak hian film pakhat - ''Dirty Harry Callahan'' tih a siam chhuak bawk a.He film-ah hian San Francisco Police Officer pakhatin amah chauha dikna leh zahawmna a hlawh chhuaha a dinchanpui dan tarlan a ni a, film hlawhtling leh lar tak a ni zui ta bawk. 

     

     Hetiang hian Clint Eastwood hian kawng dang zawhin hlawhtlinna chang mah se Cowboy leh a behbawm a kalsan hlen thei tak tak chuang lo. Kum 1970 leh 1980 chho-ah khan cowboy film lar tak tak a tichhuak bawk a, kum 1973-a a tih chhuah 'High Plains Drifter' te, kum 1976-a tih chhuah 'Outlaw Josey wales' leh kum 1985-a a tih chhuah 'Pale Rider' te chu a lar hle. 


     Heng film-ah te hian a changtupa dinhmun a luah thiamzia mai bakah lemchan thawnthu ziah kawngah pawh a duai lohzia a lang fiah hle. Cowboy film a siamah te hian cowboy film dang te ang lo takin a changtute chu chak chungchuang bik lutukin a lantir ve lo a, chu ai chuan nun khawhar leh rahbi tleu ve tak, dik lo taka puh chhiat leh neksawr tawk a, chumi atanga lo inhai chhuak angin a lantir uar zawk. Tharum thawhna lam aiin dikna leh intlanchhuahna lam a uar zawk fo. 


     Kum 1992-a a tih chhuah ''Unforgiven'' zet kha chu a lar zual hle. He film-ah hian silai hman leh lek kawnga mipui chung lama leng chu a hun kal tawhin a umzui dan leh a tawpna atana tharum a chelek leh ngei a ngaih dan lantir a ni a, he film hi Clint Eastwood-a'n khawthlang cowboy film a sawiselna leh a mangthana ni-ah ngaih a ni hial mai. 'Unforgiven' film hian Academy Awards pali lai a hlawh chhuak a, Best Picture leh Best Director-te a tel. Hei hian film siam kawngah pawh mi namai a nih lohzia a nemnghet chiang hle a ni.


     A kum a lo tam ve zel bawk avangin Clint Eastwood-a hi film chan aiin film siam lamah a insawrbing ta zel a, a hnu zela a film siamte chuan mihring nunphung leh rilru put hmang hriatthiam a ngaih pawimawhzia a lantir kan ti thei ang. Kum 2003-a tih chhuah 'Mystic River' te, kum 2004-a tih chhuah 'Million Dollar baby' te, kum 2006-a tih chhuah 'Letters from Iwo Jima' tih te, kum 2008-a a tih chhuah 'Gran Torino' te chuan nun khawhar leh ruak, indona leh hringnun thlir dan tur chungchang a entir tha em em mai a ni. 


     'Million Dollar baby' hian Best Director leh Best Picture lawmman a dawng a, hetih lai hian Clint Eastwood hi kum 74-a upa a ni. Kan sawi tawh angin cowboy rothap tak ang-a ngaih nimahse a film siam te reng reng hian mahni mawhphurhna ngai pawimawh mi, mahni inpho chhuak lova a ruka thawkrim mi, mite tanpui peih mi a nih zia a lantir thin. 


     Hming thangin ropui viau mah se a inngaihtlawmna leh a nunphung mawl mang ve tak te hi mite'n sawi nuam an ti hle. Mahni intihlar zualna atan thu thehdarhtute hmaah a inlan ve ngai lo a, chu ai chuan a thil tihin a chanchin a puanzartir zawk mai thin. A awlsam zawnga sawi chuan mi tawng tlem leh thawk tam a ni. Thil tul lo a buaipui ngai lo a, thil tak tak chauh a buaipui thin an ti. A film siama a changtu tura a mi rawihte chungah rinna a nghat ngam a, hei vang hian an tih theih sang ber an tih phah thin niin an sawi. A thawhpuite reng rengin mi zawiawi, mahni inthunun mi leh a tih tawhah chuan theihtawp chhuah mi, kum 200 chuang pawh daih tur khawpa thaa hna thawh tum tlat thin mi a ni e tiin an sawi.  


     Mi tawng tlem leh zawiawi, ngaihdan nghet tak nei chunga a tum hlen tum tlat thin, nun zahawm tak neia film-a a chanpual reng reng hnehsawh taka hlen thin mi a nihna hian mi tam tak ngaihsan a hlawh mai bakah an entawn nasa hle a, lemchan thiam lar tak tak - Bruce Willis, Mel Gibson, Christian Bale leh Bradley Cooper te phei chuan lemchan kawngah Clint Eastwood-a hi an entawn thu an tlangaupui nghe nghe. 


     A bul tanna khirh leh harsa ve tak ni kha tunah chuan khawvelin Clint Eastwood-a hi tunge a  nih a hre chiang ta hle a, Hollywood-ah chuan legend ti-a koh phu mi tlem te zingah a tel ve phak nghe nghe. Film 60 chuangah a inlan a, film 30 aia tam a siam bawk a, hmingthanna bakah sum leh pai thawh chhuah lamah pawh a hlawhtling tak zet. Kum 90 hial ni tawh mah se kum 2021-ah khan ''Cry Macho'' film a la ti chhuak thei a, hei hian mahni hna tuichilh leh mi inpe zo tak, mi inthunun thei em em a nihzia a nemnghet kan ti thei ang. 


     Kan sawi tawh angin Hollywood-ah chauh par a chhuang a ni lo a, khawvel pum a al chhuak a, film siamtu tam tak tana phurna petu a ni a, hnehsawh taka cowboy film-a a inlantir dan - mitmeng pa tak, mize pa em em leh puakruk lek kawnga mi chung en, pian inkhai thli thlarh mai leh dikna lama tang a nihna chuan mi tumrah leh mi invawng thei mi a nih zia a lantir chiang hle. America mite rilru put hmang an tih thin - mahni intodelh, hlauh nei lo leh dawhthei nihna te entirna atan Clint Eastwood-a hi hman a ni hial. 


     Film chan leh siam kawnga mi hlawhtling kan thur chhuak dawn a nih chuan Clint Eastwood-a hming hi lam  hmaih chi a ni lo tih mai a ni lo a, a thiang lo zawk hial tiin sawi ta ila thu kan uar lutuk a ni lo ang chu. Amah hi nun tam neitu ang pawhin sawi theih a ni - silai lek thiam tak angin mite thinlungah a riak a, police rinawm tak angin mi thenkhatin an chhinchhiah a, cowboy huaisen ber angin mi thenkhat rilruah a cham a, thawnthu fing tak sawi thiam mi fing angin mi thenkhat ngaihtuahnaah a nung reng bawk. A film chanah chauh a nun ropuina hi a tawp lo a, lemchan pawn lam, a hringnun khawvel tak takah pawh mi dawhthei, teirei peih, mi tlo, ngaihtuahna hriam hmang thiam, inngaitlawm taka nun tak neitu, thil tak tak buaipuitu mi ropui a ni. 


     Film siam kawngah khawvelin hma sawnin a ko lo thlak fo thin pawh ni se Clint Eastwood-a sulhnu erawh a awm reng ang a, hunin liam ral puiin sirah a hnawl ngai lo vang. A film siam te avang ringawt pawhin hmingthanna ringawt hi mi ropui nihna a ni lo a, huaisenna, tumruhna, nungchang tha leh mi min hmuh loh lai pawha thil dik tih duhna rilru put hi mi ropui nihna a ni zawk tih hi chhuan lo awm zel tur te hnenah hlan chhawn a ni zel ang.


     Lemchan khawvel leh khawvel tak takah pawh mahni chanvo hneh taka hlen thin, mi ropui Clint Eastwood chu khawvel leh a mi chengte thinlungah nung zel rawh se.