Dam reina thuruk an hriat thar chu rin loh lam daih zu ni a!

- Joel Lairemsanga

     Kan dam rei zawng hi chu Pathian thu ni mahse lung hrisel neih te, thluak hrisel leh ngaihtuahna thianghlim put te, nunphung hrisel neihte hian mihring lam atang chuan kawngro an su hle reng ni-a ngaih a ni. Nimahsela zirchianna an neih atanga tun hnaia an tarlanah chuan ha leh ka chhung hrisel leh hrisel loh hian kan dam rei zawng a lo hril hle an ti tlat mai. 

     Japan leh ram dang tam takah zirbingna hi an kalpui a, dam reina atana kan lo inzirtir thin ngaihdan nghet em em te aiin ka chhung hriselna hian kan dam rei zawng a lo hril ber zawk tih an hmu chhuak.  

     Zirbingtute chuan ha sawmhnih aia tlem neih te, thil thial leh thil lem harsat te, ka chhung ro em em leh tawng fiah loh te hi 'Oral Frailty' tiin an sawi a, 'ka chhung awngrawp' tihna  a nih ber chu. 

     Japan Gerontological Evaluation Study (JAGES)-in a tarlan danin hetianga ka chhung awngrawpte hi chuan ka chhung hrisel neite aiin a let 1.34 laiin thihna kotlang an hnaih zawk a, an dam rei lo zawk daih tih an hmu chhuak. 

     Kan sawi tak ka awngrawp huanga point pali- 

Ha sawmhnih aia tlem neih, thil thial leh thil lem harsa, ka chhung ro em em leh tawng fiah loh zingah hian point pahnih nei chin hrim hrimte chu ha leh ka chhung hrisel neite aiin an dam rei lo zawk zel tih an sawi a, hei hian kan naupan lai atanga kan tar thlengin ha leh ka chhung enkawl fai pawimawizia a lantir chiang hle. 

     Kum 65 chin chunglam mi 11,000 aia tam an zir chiannaah chuan zir chianna an neih hma thla 6 chhunga ha daktawr  hnena ha enkawlna dawngte chu ha entir ve ngai lo te aiin an dam rei zawk a, an nun a hlim zawk bawk tih an hmu chhuak a, hei hian ha fai neih pawimawhzia a tifiah viau mai. Lan mawina tur ringawt bakah hian ha enkawl that hian tangkaina lian leh hlu em em a lo nei tihna a nih chu. 

     Ha neih tam aiin ha hrisel neih a pawimawh zawk. Kum 75 chin chunglam mi 200,000 zet hmangin OHSAKA study kalpui a ni a, an hmuh chhuah chu - ha fai leh hrisel neite'n dam reina hun tha an nei bik tih a ni. Ha nei mang tawh lo putar te chuan zaa 74-in thihna kotlang an hnaih a, pitar ha bal te chuan zaa 69-in thihna kotlanga dinna chance an nei. Zawm ngei atana an sawi uar em em chu ha nget hi ngaihthah loh tur a ni. Ha nget ngaihthah hian natna lian leh khirh zawk a thlen thei a, chaw thial thlengin harsatna a thlen thei bawk si a, ha daktawr hnenah inentir zung zung tur a ni an ti.

     Japan mite hi ram dang zawng aiin an dam rei zawk deuh zel a, anni chuan ka chhung hriselna an ngaihpawimawhna hi a lo rei tawh hle. Chuvangin ram dangte pawhin tun atang chuan ka chhung hriselna hi kan ngaih pawimawh thar a hun khawp mai. Sawrkar anga hmalakna a awm rih lo a nih pawhin mahni tana chakai khawrhna a ni tih hriaa mimala ka chhung enkawl leh vawnfai kan uar thar a hun hle. Mizote pawh hian tun aiin ha hrisel leh fai neih tum ila, tar ha bal chu nih danphung ang hiala kan ngai hi a dik lo a ni tih hriain ka chhung vawnfai kawngah hma sawn ila, tun ai hian dam rei hnam kan ni ngei pawhin a rinawm. 

     Ha fai neih hi nuih mawina a nih phenah hian hnuk khawih pha khawpa thil pawimawh a lo ni reng mai. Ka chhung bal leh rimchhe em em te, ha nget leh ha bal nasa te hian kan nun a lo pawt tawi thei tih mithiamte zirna atangin kan lo hre ta a, chuvangin dam rei kan duh a, a hnam anga dam rei nih te kan duh a, nun duhawm leh rah chhuah rei zawk neih kan duh chuan tun aia nasa zawkin ha daktawr te i pan suau suau mai teh ang u.